5-урок для 8 классов

5 – dars. Amaliy mashg’ulot

Darsning maqsadi:

Ta’limiy: o‘quvchilarga mantiqiy amallar: «yoki»-mantiqiy qo‘shish, «va»- mantiqiy ko‘paytirish, «emas»-mantiqiy inkor haqida, sodda mulohazalar, «rost» yoki «yolg‘on» mantiqiy qiymatlar, rostlik jadvali haqida ma’lumot beriladi.

Tarbiyaviy: o’quvchilarni vatanga muhabbatli , mehrli , oqibatli insonlar qilib tarbiyalash, milliy istiqlol ruhini singdirish.

Rivojlantiruvchi: mantiqiy qo‘shish, mantiqiy ko‘paytirish, mantiqiy inkor, mulohazalar, mantiqiy qiymatlar.

Dars turi: mavzu bo`yicha yangi tushuncha berish, bilimlarni shakllantirish.

Dars metodi: an`anaviy, aqliy hujum, interfaol usullar.

Dars jihozi: texnik vositalar, plakatlar, tarqatma kartochkalar, darslik, elektron dars ishlanmasi.

Darsning borishi:

• Tashkiliy qism. ( 3 daqiqa)

• O`tilgan mavzuni takrorlash: (8 daqiqa)

• Yangi mavzuni tushuntirish: ( 15 daqiqa)

• Yangi mavzuni mustakamlash: (15 daqiqa)

• O`quvchilarni baholash: (2 daqiqa)

• Uyga vazifa berish: (2 daqiqa)

I.Tashkiliy qism:

salomlashish

davomatni aniqlash

sinf jurnalini tekshirish

II. O’tilgan mavzuni takrorlash: mantiqiy amallar mavzusi bo`yicha savol-javob o`tkaziladi.

Mavzuni boshlashga hozirlik:

Informatika va hisoblash texnikasi asoslari darsligi va plakat tayyorlab qo‘yiladi. O‘qituvchi tomonidan kompyuterlar ishga hozirlanadi. Mavjud elektron darslik va elektron qo‘llanmalar kompyuterga yuklab ishchi holatga keltiriladi.

Mavzuni yoritish:

1-misol. Berilgan A,B,D,E o‘zgaruvchilarning qiymati A - rost, B - rost, D - yolg‘on, E- yolg‘on bo‘lganda quyidagi mantiqiy amal natijasi qanday bo‘ladi?

Yechish: A-rost, B-rost bo‘lganda AB - rost, rostning inkori esa yolg‘on. Keyingi qavs ichidagi amalning natijasi qanday bo‘lishidan qat’iy nazar yolg‘on bilan ko‘paytmasi yolg‘on natija beradi. Demak, javob: yolg‘on

2-misol. A – “Alisher 2-sinfda o‘qiydi” va B – “Alisher 8 yoshda” mulohazalar berilgan bo‘lsa, quyidagi mantiqiy ifodani so‘zlar orqali yozing:

А  В

Yechish: Ifodada A va B mulohazalarning mantiqiy ko‘paytmasi berilgan. Mantiqiy ko‘paytma “va” bog‘lovchisiga mos kelgani uchun berilgan mantiqiy ifoda quyidagicha o‘qiladi:

Alisher 2-sinfda o‘qiydi va u 8 yoshda.

3-misol. Bir kishi “Men yolg‘onchiman yoki mallasochman” dedi. U aslida kim?

Yechish. “Men yolg‘onchiman yoki mallasochman” jumlasi ikkita sodda “Men yolg‘onchiman” va “Men mallasochman” mulohazalarining mantiqiy yig‘indisidan iborat. Agar u kishi yolg‘onchi bo‘lsa, natija yolgon chiqishi kerak. Buning uchun ikkala mulohaza bir vaqtda yolg‘on bo‘lishi zarur. Bu esa mumkin emas, chunki “Men yolg‘onchiman” jumlasining “yolg‘on” bo‘lishi aytgan kishining yolg‘onchi emasligini keltirib chiqaradi. Demak u kishi rostgo‘y. U holda aytilgan jumla rost bo‘lishi kerak. Mantiqiy yig‘indi “rost” bo‘lishi uchun esa ikki mulohazadan biri “rost” bo‘lishi yetarli. “Men yolg‘onchiman” jumlasi “rost bo‘la olmaydi. Demak ikkinchi “Men mallasochman” jumlasi “rost” . Bularni hisobga olib yuqoridagi jumlani aytgan kishining rostgo‘y va mallasoch ekanligi kelib chiqadi.

Javob: rostgo‘y va mallasoch.

4-misol. a ning barcha butun sonli qiymatlarida a²≥ 0 mantiqiy ifoda qanday qiymatga ega bo‘ladi?

Yechish. Har qanday sonning juft (bizning holda, ikkinchi) darajasi manfiy emasligidan berilgan mantiqiy ifodaning qiymati doimo “rost” bo‘lishi kelib chiqadi.

Javob: Rost.

5-misol.  ((51))  3  3=6  867 mantiqiy ifoda qiymatni hisoblang.

Yechish. I usul:

Avval amallar bajarilish tartibini belgilab olamiz:

3 2 1 5 4 7 6

 ((51)) 33=6 867

1. 51 - rost

2. (51) - yolg‘on

3.  ((51)) - rost

4. 3  3=6 – yolg‘on

5.  ((51))  3  3=6 - rost

6. 8 67 – yolg‘on

7.  ((51))  3  3=6 867 – rost

II usul:

 ((51)) 3  3=6 867   (rost) yolg‘on yol’gon   (yolg‘on) yolg‘on 

 rost  yolg‘on  rost.

Javob: rost

6-misol. formula orqali berilgan mantiqiy mulohazaning rostlik jadvalini tuzing.

Yechish: Quyidagicha ketma-ketlik hosil qilamiz.

7-misol. formula orqali berilgan mantiqiy mulohazaning rostlik jadvalini tuzing.

Yechish: Quyidagicha ketma-ketlik hosil bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Bu bosqichda o‘quvchilarga mavzudagi asosiy tushunchalar bilan bog‘liq savollar bilan murojaat qilinadi.

O`quvchilarni baholash: 5 ballik reyting tizimida.

Uyga vazifa:

Quyidagi mashqlarni bajarish.

Mashqlar

1. Mantiqiy ifodalarning qiymatni toping.

a) 5 3+6=9  4=3

b)  (7-53)   (1

c)  ( (54+8=62)   (22=4))

d) 33100  45-5 121=333

e)  ( (66300  43 (85=56+29))

f) 20  3 84  31

g) ((1+3)^1/2=2) ((5-1)^1/22) (3³+1)

h) ((729^1/3 –1)^1/3)2((1111)(1012))

i) –1 (-5) (-2)  (-2)  (-2)  (3-(-4))+5=-7

1. Mantiqiy ifodalarning qiymatni toping.

a) (x²+1)1  (x³+1)1   (x⁴ 0)

 (x2+a2)1 ( x4+1)1  (x3 0)

(a2+b2)2ab  (a2-b2) 2ab

(a4-b4)2a2b2  (a2-b2)=(a-b)  (a+b)

1. Quyidagi mantiqiy ifodalar sonli o‘zgaruvchi a ning ihtiyoriy qiymatida qanday qiymatga erishadi?

a) а²b) а а0 d) а а=0  а0

O’IBDO’: