13 параграф Япония

Сабактын темасы:

§ 26. Япония

Аймак: Япония Мезгил: XVII к. аягы –XX биринчи жарымы Теманын хронологиясы: 1603 1854 1868 1889 Мезгил сызыгы

Негизги даталар: 1603-ж. – Токугава сегунаттыгынын түзүлүшү 1854-ж. - АКШ менен Япониянын келишими 1868-ж. – Мейдзи революциясы 1904-1905-жж. – Орус-япон согушу 1889-ж. – Буржуазиялык конституция 1890-ж. – Парламенттин чакырылышы

Түшүнүктөр: - Деспотия - Самурай - Сегун - Мейдзи революциясы - феодалдык диктатура

XVI кылымда Япония бытырандылык абалда болгон. 1560-жылы Япониянын саясий ишмеринин бири Ода Нобунага (1534-1582)өлкөнүн провинцияларынын жарымын ээлеп, өлкөдөгү бытырандылыкты жоюу максатында реформа жүргүзгөн.

Япониянын толук биригүүсү Тоетоми Хидзесинин (1536-1598) башкаруусунун тушунда аяктаган.Жер мамлекетке тийиштүү болуп,жерге бекитилген дыйкандар мамлекетке жана ири феодалдарга оброк жана барщина түрүндө салык төлөшкөн.

Калктын социалдык жактан бөлүнүүсү:

Ири феодалдар

- даймелер

Орто жана майда аскердик феодалдар - самурайлар

Бир жерге баш-оту менен бекитилген дыйкандар

Тоетоми Хидзеси каза болгондон кийин бийлик анын жактоочуларынын бири Токугава Иеясуга өтүп, ал 1603-жылы өзүн сегун деп жарыялаган.1868-жылга чейин Японияны Токугава сегундарынын династиясы башкарып келген.

Япониянын башчысы император болуп эсептелген, бирок сегундар башкарган.Токугава ошол убактагы бийликти колдон чыгарбоо үчүн көптөгөн аракеттерди жасаган. Катаал зулум саясат жүргүзүп, атаандаштарын жок кылган.Японияда сегундар «жабык эшик» саясатын жүргүзүп, европалыктардын киришине каршы болгон.

Токугаванын тушунда реформалар жүргүзүлгөн, натыйжада самурай, дыйкан, кол өнөрчү жана соодагерлер сословиелери аныкталган.Өлкөдө буддизм жана синтоизм диндери үстөмдүк кылган.Японияда жүргүзүлгөн реформалар Япониянын экономикасын чыңдаган.Кол өнөрчүлүк өнүккөн, соода жанданган.Мануфактуралар пайда болгон.

XVIII кылымда Японияда дыйкандардын көз карандылыгы экономикалык кризисти жараткан.Өндүрүш токтоп, кыштакта дыйкандар жерсиз калган.Катардагы самурайлар дарыгерге жана окутуучуларга же жөн эле ишсиз адамдарга айланышкан.Экономикалык кризис XIX к. 30-жж. күч алган.Ушул жылдары дыйкандардын массалык көтөрүлүштөрү чыккан.

1853-ж. июлда Япониянын борбору Эдого америкалык төрт аскер кемеси келген.Америкалык эскадранын башкы командачысы Перри АКШнын президенти М.Филмордун катын Сегун өкмөтүнө тапшырган, анда соода байланышын түзүү талабы болгон.

Миллард Филлмор АКШнын 13-президенти

1867-ж. император Комей дүйнөдөн кайтат.Такка анын мураскору жаш Муцухито (1852-1912) келет.

1868-ж. 3-январда 15 жаштагы Муцухито принц Арисугава башында турган өкмөттү түзөт.

Натыйжада 1868-1896-жж. кучагына алган жарандык согуш жүрүп, Токугава династиясы жетектеген сегунаттын кулашы менен аяктаган.

1867-ж.башталган бул реформалык мезгил Мейдзи революциясы деп аталган.Революциянын жүрүшүндө феодалдык бийлик чектелген жана орто кылымдагы цехтер жоюлган.Бирдиктүү акча системасы кабыл алынган.Туруктуу армия негизделген жана европалык билим берүү мыйзамы кабыл алынган.

1894-1895-жж.Кытай менен болгон согушта жеңип чыккан жана Россиянын ири атаандашына айланган.1904-1905-жж. орус-япон согушунун натыйжасында Японияда аскердик эң сонун куралданган армия түзүлгөн.1905-ж. сентябрда Портсмутта орус-япон тынчтык келишимине кол коюлган.Япония эң күчтүү державага айланган.

1889-ж. Муцухитонун атынан буржуазиялык конституция кабыл алынган.1890-ж. парламент чакырылган.Парламент аксөөктөрдөн жана депутаттардан турган.Парламент тарабынан кабыл алынган мыйзамдар император бекиткенден кийин гана күчүнө кирген.

Көрүнүктүү ойчул Фукудзава Юнита 1872-жылы «Батышты сүрөттөө» жана «Илимге чакырык» деген эмгектеринде европалык өлкөлөрдүн жетишкендиктерин окууга чакырган.

1847-ж. биринчи япон газетасы чыга баштап, элди күн сайын маалымат менен камсыздап турган.1899-ж. Токиодогу «Кабукидзе» театрында биринчи япон киносу көрсөтүлгөн.

1882-ж. баштап Токиодо императордук музей негизделип, 1888-ж. Уэно шаарында көром окуу жайы ачылды.Ушулардын негизинде Япониянын маданият салты акырындык менен европалык маданиятка орун бошото баштаган.

Деспотия - жеке бийликке негизделген мамлекеттик түзүлүш жана башкаруу формасы. Самурай - орто кылымдардагы жана феодал доорундагы Япониядагы ак сөөктөр тобу. Сегун – Мейдзи мезгилине чейинки Япониянын көп бөлүгүн башкарып турган адамдар. Феодалдык диктатура - мамлекетте бийликти демократиялык эмес жол менен ишке ашыруу.