5 Informatika-IV

Mekdebi: №18 Senesi: 03.04.2024ý

Dersiň ady: Informatika Synpy: V Ç

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

3. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

4. «Paýhas çesmesi» kitabyndan sorag-jogap alyşmak.

5. Agyz-burun örtügini peýdalanmagyň düzgünlerini düşündirmek.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak: geçilen temany soramak , geçilen tema boýunça sorag-jogap alyşmak.

1. Graflar nämelerden düzülýär?
2. Gatnaşyklar shemasy diýip nämä düşünýärsiňiz?
3. Köplükleriň kesişmesi we birikmesi näme?

3. Geçilen temany jemlemek: geçilen temany jemlemek we täze temany düşündirmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Obýektleriň arasyndaky birikdiriji ýollar

Bilşimiz ýaly, grafyň depeleri obýektlere degişlidir, gapyrgalaryny,olaryň arasyndaky gatnaşygy bolsa, gatnaşyklar shemasy diýip atlandyrypdyk. Gatnaşyklar shemasynyň depeleri adaty ýagdaýda süýrümtik şekilde (owal) obýektiň adyny özünde saklaýar. Mysal üçin, Maksat we Myrat dost. Bu ýagdaýda ugry kesgitlenmedik gapyrgalar ulanylýar.
Obýektleriň arasyndaky käbir gatnaşyklary adaty çyzyklar bilen şekillendirmek mümkin däl. Mysal üçin, Maksat Myratlara myhmançylyga bardy. Bu mysalda «myhmançylyga bardy» gatnaşykda kim myhman, kim öý eýesi düşnüksiz .Gatnaşyklary beýan etmek üçin ugry kesgitlenen gapyrgalar ulananymyzda shemadan görnüşi ýaly, eýýäm Maksadyň myhmandygy
Myradyň bolsa öý eýesidigi belli. Eger-de gapyrganyň ugry garşylykly tarapa üýtgedilse, onda başgaça bolar . Käwagt ugry kesgitlenmedik gapyrgalar ulanylýar. Meselem, kakasy bilen oglunyň arasyndaky gatnaşygyň şekillendirmesinde oglunyň ady kakasynyň adyndan
aşakda ýerleşdirilýär. Bu düzgün boýunça Azadyň –Atanyň ogludygy we Umydyň kakasydygy aýdyň bolar .

5. Täze temany berkitmek:

1.Suratlara haýsy shema gabat gelýär?

Tema degişli sorag-jogap alyşmak.

1. Gatnaşyklar shemasy näme?
2. Gatnaşyklar shemasynyň depeleri nähili şekillendirilýär?
3. Ugry kesgitlenen gapyrgalar haýsy ýagdaýlarda ulanylýar?
4. Ugry kesgitlenmedik gapyrgalar haýsy ýagdaýlarda ulanylýar?

6. Öý işini tabşyrmak:geçilen temany okap gürrüň bermek.50-54 sah.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak:

Okuwçylary delillendirip bahalandyrmak we olaryň informatika dersine bolan höweslerini artdyrmak.

Ýazan tejribeçi talyp: _____________M.Hasanowa

Bellik:_____________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasar_____________U.Babajanow

Mekdebi: №18 Senesi: 10.04.2024ý

Dersiň ady: Informatika Synpy: V Ç

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

3. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

4. «Paýhas çesmesi» kitabyndan sorag-jogap alyşmak.

5. Agyz-burun örtügini peýdalanmagyň düzgünlerini düşündirmek.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak: geçilen temany soramak , geçilen tema boýunça sorag-jogap alyşmak.

1. Gatnaşyklar shemasy näme?
2. Gatnaşyklar shemasynyň depeleri nähili şekillendirilýär?
3. Ugry kesgitlenen gapyrgalar haýsy ýagdaýlarda ulanylýar?
4. Ugry kesgitlenmedik gapyrgalar haýsy ýagdaýlarda ulanylýar?

3. Geçilen temany jemlemek: geçilen temany jemlemek we täze temany düşündirmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Modeller barada düşünje

Adam özüni gurşap alan dünýä akyl ýetirmäge çalyşýar, ol bar bolan obýektler bilen gatnaşykda bolup, täze obýektleri döredýär.

Bizi gurşap alan dünýä düşünmegiň usullarynyň biri modelleşdirmedir. Modelleşdirmedirmek arkaly hakyky obýektler olaryň modelleri bilen çalşyrylýar. “Obýekt – çalşyryjyny” model, başdaky obýekti bolsa asyl nusga (orginal) diýip atlandyrmak kabul edilendir. Mysal üçin, gepleşikde biz hakyky obýekti onuň ady bilen çalşyrýarys, dükanyň bezegçisi manekenden – ýasalan adam hekeliniň modelinden peýdalanýar, konstruktorlar uçaryň we awtomobiliň, arhitektorlar jaýlaryň, köprüleriň we seýilgähleriň modelini gurýarlar. Islendik görkezme esbaplar, mekdepde sapakda ulanylýan: globus, karta, mulýaž (predmetiň gipsden, mumdan, parafinden öz hakyky ululygynda taýýarlanan modeli), tablisa, shema weş. m. model bolup biler.

Modele obýekti göz öňüne getirmegi, oňa düşünmegi ýeňilleşdirýän gural hökmünde garamak bolar.

Haçan-da öwrenilýän obýekt örän uly (Gün sistemasynyň modeli) ýa-da örän kiçi (atomyň modeli), proses örän çalt (içinden ýandyrylan hereketlendirijiniň modeli) ýa-da haýal (geologiki model) bolup geçende, obýekti derňemek daş-töwerek üçin howply bolanda (atom partlaýşynyň modeli), özüniň weýran bolmagyna getirip biljek (samolýotyň modeli), hakyky obýekti döretmek örän gymmat düşýän bolsa onda model döretmeklige ýüzlenilýär.

5. Täze temany berkitmek:tema degişli sorag-jogap alyşmak.

1. Model diýip nämä aydylýar?

2. Modelleriň nähili häsiýetleri bar?

3. Modeller nirelerde ulanylýar?

6. Öý işini tabşyrmak:Geçilen temany okap gürrüň bermek.55-58 sah. 43-nji suraty ýumuş tabşyrmak

Surat boýunça obýektleriň haýsy topara degişlidigini görkezmek bolar (43-nji surat).

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Okuwçylary delillendirip bahalandyrmak we olaryň informatika dersine bolan höweslerini artdyrmak.

Ýazan tejribeçi talyp: ___________M.Hasanowa

Bellik:________________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________U.Babajanow

Mekdebi: №_____ Senesi:

Dersiň ady: Informatika Synpy: V

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

3. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

4. «Paýhas çesmesi» kitabyndan sorag-jogap alyşmak.

5. Agyz-burun örtügini peýdalanmagyň düzgünlerini düşündirmek.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak: geçilen temany soramak , geçilen tema boýunça sorag-jogap alyşmak.

1. Model diýip nämä aydylýar?

2. Modelleriň nähili häsiýetleri bar?

3. Modeller nirelerde ulanylýar?

3. Geçilen temany jemlemek: geçilen temany jemlemek we täze temany düşündirmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Modelleriň döredilişi

Adam obýektleriň (jandarlaryň, predmetleriň ýa-da hadysalaryň ) häsiýetleri barada olara gözegçilik etmek esasynda bilýär. Eger-de gözegçilik etmek kyn ýa-da howply bolsa, onda obýektlewriň ýerine olary “çalşyryjylar”: suratlar, maketler, heýkeller, fotografiýalar, filmler ulanylýar. Bu “çalşyryjylar” obýektleriň häsiýetleriniň bölegini şöhlelendirýärler. Mysal üçin, “Waharman” gawunynyň suraty onuň reňkini, formasyny berse-de ysyny we tagamyny berip bilmez.

“Obýekt-çalşyryjy” model diýilip atlandyrylýar, ony döretmek we ulanmak prosesine modelleşdirmek diýilýär. Siz awtomobilleriň, uçarlaryň, demir ýollaryň modelleri bilen tanyşsyňyz. Modelleriň dürli görnüşleri okuw we oýun maksary üçin ulanylýar, olar bilen alymlar, inženerler, bezegçiler, arhitektorlar we kolleksionerler iş salyşýarlar. Adamlar modelleri döredýärler we peýdalanýarlar sebäbi olar hakyky obýektlerden elýeterli, howpsuz we arzandyr.

Obýektiň modelini kagyzdan, agaçdan, metaldan we ş. m. gurmak bolar. Obýektiň häsiýetlerine at bermek bolar. Eger-de söz arkaly beýan etmek obýekti “çalşyryjy” hökmünde ulanylýan bolsa, onda ol onuň modelidir. Mysal üçin söz arkaly beýan etmek bilen şäherden gerekli köçäňi, kitaphanadan gerekli kitabyňy tapmak bolar.

Söz arkaly beýan etmek obýektleriň kompýuter modelleri gurulanda hem gerek bolýar.

Birinjiden, nyşany nusgalamak we ýerine ýetirmek mümkin. Şeýle modellere tebigy (naturalaýyn, materiallaýyn) modeller diýilýär.

5. Täze temany berkitmek:tema degişli sorag-jogap alyşmak.

1. Modelleşdirme näme?2. Modelleriň nähili görnüşleri bar?3.Adam tarapyndan tebigy modeller nirede ulanylýar?

b) Amaly ýumuşy ýerine ýetirmek.

Modelleri toparlara bölmek. Obýektiň häsiýetlerine baglylykda modeller toparlara bölünýär: matematiki, fiziki, biologiki.

Tablisany modelleriň toparlary boýunça dolduryň (Surat)

Рис.49

6. Öý işini tabşyrmak:geçilen temany okap gürrüň bermek.59-62 sah.

Tebigy modelleriň suratyny depderiňize çekiň.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Okuwçylary delillendirip bahalandyrmak we olaryň informatika dersine bolan höweslerini artdyrmak.

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:_____________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasar___________________________

Mekdebi: №_____ Senesi:

Dersiň ady: Informatika Synpy: V

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

3. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

4. «Paýhas çesmesi» kitabyndan sorag-jogap alyşmak.

5. Agyz-burun örtügini peýdalanmagyň düzgünlerini düşündirmek.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak: geçilen temany soramak , geçilen tema boýunça sorag-jogap alyşmak.

1. Modelleşdirme näme?2. Modelleriň nähili görnüşleri bar?3.Adam tarapyndan tebigy modeller nirede ulanylýar?

3. Geçilen temany jemlemek: geçilen temany jemlemek we täze temany düşündirmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Modelleriň döredilişi

Model döretmegiň ýene bir usuly konstruktirlemedir.

Çagalykda geometrik figuralardan jaý guruşyňyzy, bogunlardan söz, sözlerden sözlem düzüşiňizi ýatlalyň.

Hut şeýle toslamalaryň esasynda täze maşynlar, gyzykly kyssalar, ylmy nazaryýet döredilýär. Informasion modelleri konstruirlemek – bu shemalary, çyzgylary, suratlary döretmek, tablisalary düzmek we dürli logiki meseleleriň çözüwini tapmakdyr.

Täze informasiýany döretmeklige, predmeti ýa-da hadysany beýan etmeklige informasion medelleşdirme ýa-da konsruirleme diýip aýtmak bolar.

Aplikasiýa modelleşdirmegiň ýönekeý usuly bolup biler Aplikasiýa – ýelmemek ýa-da haýsydyr bir materialyň bölejiklerini biri-biriniň üstünde goýmak arkaly şekilleri döretmek.

Modeller iki tapgyrda döredilýär. Birinji tapgyrda söz arkaly beýan etmek bilen, obýektleriň tablisa, shema görnüşinde deslapky modeli gurulýar. Bu tapgyrda kompýuter ulanylmaýar. Soňra deslapky model esasynda programma düzülýär we kompýuterde ýerine ýetirilýär. Bu bolsa obýektleriň gutarnykly modelidir.

Surat (şekil) görnüşinde model döredilende Microsoft Office 2010 tekst redaktoryndaky gurnalan grafiki redaktordakyçeperçilik effektlerinden we stillerden peýdalanmak bolar. Onuň kömegi bilen tekst, marker, sanaw we figuralaryň ekspres-stilini goşmak mümkin. Şeýle hem surat ýa-da has çylşyrymly figurany döretmek üçin onuň figuralary birikdirmek mümkinçiligi hem bardyr. Ulanyjynyň ygtyýarynda figuralaryň köplügi: çyzyklar, ugur görkezgiçler, esasy geometrik figuralar, formulalar üçin figuralar, blok shemalar, ýyldyzlar, bannerler we çykgytlar bardyr.

Figuralardan model döretmek.

1. Вставка-Иллюстрации-Фигуры buýruklaryň yzygiderligini bereliň

1. Gerekli figurany almaly dokumentiň islendik ýerinde syçanyň çep gulagyna basmaly. Figurany syçanyň kömegi bilen tapawutlandyryp onuň ornuny üýtgetmek bolar.

5. Täze temany berkitmek:tema degişli sorag-jogap alyşmak.

1. Siz modelleşdirmegiň haýsy usullaryny bilýärsiňiz?
2. Surat görnüşinde modeller döredilende, haýsy usullardan peýdalanylýar?
3. Göwrümli modeliň suratyny çekiň.

6. Öý işini tabşyrmak:geçilen temany okap gürrüň bermek.59-62 sah. Microsoft Office Word tekst redaktorynyň grafiki redaktorynda 53-nji suratda görkezilen figuranyň modelini döretmeli.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Okuwçylary delillendirip bahalandyrmak we olaryň informatika dersine bolan höweslerini artdyrmak.

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:_____________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasar___________________________

Mekdebi: №_____ Senesi:

Dersiň ady: Informatika Synpy: V

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

3. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

4. «Paýhas çesmesi» kitabyndan sorag-jogap alyşmak.

5. Agyz-burun örtügini peýdalanmagyň düzgünlerini düşündirmek.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak: geçilen temany soramak , geçilen tema boýunça sorag-jogap alyşmak.

1. Siz modelleşdirmegiň haýsy usullaryny bilýärsiňiz?
2. Surat görnüşinde modeller döredilende, haýsy usullardan peýdalanylýar?

3. Geçilen temany jemlemek: geçilen temany jemlemek we täze temany düşündirmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Tebigat hadysalaryny modelleşdirmek

Tebigy betbagtçylyklary (suw joşguny, ýer titreme, ýangyn, harasatlar we ş. m.) modelleşdirmek üçin superkompýuterler döredildi. Dünýä boýunça şeýle hadysalaryň howpsuzlyk meselesiniň üstünde işlenýär.

  Ýer planetasynyň seýsmik zolagynyň kompýuter modeli suratda görkezilendir. Bu tebigat hadysasynyň güýjüni kesgitlemegiň ýönekeý modelidir (Ýer sarsgynlarynyň güýjüni 10 ballyk şkalada ölçemeklik kabul edilen).Şeýle hem jaýlar gurulanda ýeliň, ýer asty suwlaryň hereketiniň, seýsmik yrgyldylaryň we beýleki täsirlere durnuklylygyny üpjün etmek üçin jaýyň binýadynyň, diwarlarynyň, pürsleriniň we diregleriniň berkligi öňünden hasaplanylýar. Soňra kompýuterde jaýyň modeli döredilýär.

Tebigy betbagtlyklary (suw joşgunlaryny, harasatlary) öwrenmek we olaryňöňüni almak üçin kompýuter modelleri dörediýär (surat ).

Şeýle hem dokumalarda gan aýlanyşynyň, nerw süýümleriniň we ş. m. kompýuter modelleri bardyr

5. Täze temany berkitmek:

Tema degişli sorag-jogap alyşmak.

1. Haýsy tebigy hadysalary bilýärsiniz?

2. Super kompýuterler näme üçin niýetlenen?

3. Kompýuter modeli näme üçin gerek?

6. Öý işini tabşyrmak:geçilen temany okap gürrüň bermek.63,64 sah.

Modelleri döretmek üçin grafiki redaktorlary peýdalanmak.

Microsoft Office Word 2010 tekst redaktorynyň grafiki redaktorynda suratda görkezilen figuralaryň modelini döretmeli ( sur.68).

Sur.68

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Okuwçylary delillendirip bahalandyrmak we olaryň informatika dersine bolan höweslerini artdyrmak.

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:_____________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasar___________________________

Mekdebi: №_____ Senesi:

Dersiň ady: Informatika Synpy: V

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

3. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

4. «Paýhas çesmesi» kitabyndan sorag-jogap alyşmak.

5. Agyz-burun örtügini peýdalanmagyň düzgünlerini düşündirmek.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak: geçilen temany soramak , geçilen tema boýunça sorag-jogap alyşmak.

1. Haýsy tebigy hadysalary bilýärsiniz?

2. Super kompýuterler näme üçin niýetlenen?

3. Kompýuter modeli näme üçin gerek?

3. Geçilen temany jemlemek: geçilen temany jemlemek we täze temany düşündirmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Kibergiňişlik barada düşünje

Internet dünýä ýüzündäki islendik iki adamy baglanyşdyryp bilýär. Internetiň ýüze çykmagy bilen aragatnaşygyň dürli usullary (Skype, Viber, ICQ, QIP, Мail Аgent we ş.m.) döredildi. Eger-de maslahatlaşmak gerek bolsa adamlaryň dürli ýurtlarda ýaşaýandygyna garamazdan, bir otagda ýerleşen ýaly birek-biregi görmäge, eşitmäge mümkinçilik berýän konferensiýa – aragatnaşyk usulyndan peýdalanylýar. Gysgajyk habar alyşmalarda çatlar (söhbetdeşlik) ulanylýar. Internet bilen aragatnaşygyň ýüze çykmagy käbir müşgillikleri döretdi. Olar Internetde: edepsizlik etmek, aldawçylyk, daş-töweregiňdäkilere zyýan ýetirmek, kemsitmek, myjabat ýapmak ýaly nogsanlyklardyr. Internetde nätanyş adamlar göräýmäge zyýansyz, emma bolgusyz maslahatlary berip, sizi howply jenaýatlara iteklemekleri mümkindir. Eger-de şahsy maglumatlaryňyz päliýamanyň (jenaýatçynyň) eline düşse, ol siziň adyňyzdan hereket edip, sizi örän kyn ýagdaýa salmagy mümkin. Islendik pişe (peýdaly ýa-da zyýanly) bilen çensiz-çaksyz meşgullanmak endige öwrülmegi mümkindir. Mysal üçin, sagatlap telewizora seretmek, telefonda ýa-da kompýuterde oýun oýnamak, sosial torda tükeniksiz aragatnaşyk etmek. Şeýlelikde, bu endigiň baglylyga öwrülmegi mümkindir. Şeýle ýagdaýda adamyň (okuwçynyň) bar ünsi, pikiri, maksady wirtual durmuşa ugrukdyrylyp, hatda ony okuw sapaklary, gezelençler, iýmit we uky ýaly durmuş zerurlyklary gyzyklandyrmaýar.

Internete we kompýutere baglylygyň görnüşleri:

● maglumata baglylyk (maksatsyz, hemişe Internet boýunça maglumatyň gözleginde syýahata ymtylmak);● oýna baglylyk;● Internet aragatnaşygyna baglylyk;

● göçgünli oýunlara baglylyk;● ahlaksyz maglumatlary gözlemäge ymtylmak;

● elmydam filmleri görmäge, sazlary diňlemäge, olary ýazyp almaga ymtylmak;

● zyýanly hereketleri (torda edep kadalaryny bozmak, gerekmejek ýa-da zyýanly maglumatlary ýaýratmak) etmäge ymtylmak.Internete (ýa-da kompýutere) baglylyk ötüşen ýagdaýyndaky (psihiki näsag) adamlar agyr ýagdaýlaryny boýun alman, özlerini gaharjaň (agressiw) alyp barýarlar.

5. Täze temany berkitmek:

Kompýutere bagly bolmazlyk üçin aşakdakylary ýerine ýetirmeli:

1. Eger-de siz kompýuteriň başynda birnäçe sagatlap oturýan bolsaňyz, şol wagtyňyzy her gün 10 minut kemeldiň; 2. Her bir şowsuzlykdan ünsüňizi bölmek üçin kompýuterden peýdalanjak bolmaň;3. Açyk howada köpräk boluň, sport bilen meşgullanmaga çalşyň;

4. Internet tory bilen däl-de, dostlaryňyz bilen köpräk gatnaşykda boluň;5. Eger boş wagt tapylsa, kompýuteriň başyna geçmäge howlukman, özüňize peýdaly işler bilen (sapaklaryňa taýýarlanmak, kitap okamak, öýdäki işleri etmek) meşgullanyň; 6. Kompýuterdäki güýmenjäňiz üçin wagtyň möçberini kesgitläň we şol wagtyň çäginden çykmaň;

7. Eger-de kompýuteri okuw maksatlary üçin ulanýan bolsaňyz, peýdasyz maglumatlara güýmenmäň;8. Wagtynda ýatyň, wagtly-wagtynda naharlanyň, kompýuteriň başynda iýip-içmäň.

6. Öý işini tabşyrmak:geçilen temany okap gürrüň bermek.66-69 sah.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak:

Okuwçylary delillendirip bahalandyrmak we olaryň informatika dersine bolan höweslerini artdyrmak.

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:_____________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasar___________________________

Mekdebi: №_____ Senesi:

Dersiň ady: Informatika Synpy: V

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

3. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

4. «Paýhas çesmesi» kitabyndan sorag-jogap alyşmak.

5. Agyz-burun örtügini peýdalanmagyň düzgünlerini düşündirmek.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak: geçilen temany soramak , geçilen tema boýunça sorag-jogap alyşmak.1.Kibergiňişlik diýip nämä aýdylýar?2.Internet tory diýip nämä aýdylýar?3.Internede bagly bolmazlyk üçin näme etmeli?

3. Geçilen temany jemlemek: geçilen temany jemlemek we täze temany düşündirmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Informasiýalary goramak

Maglumatlary ýatda saklaýjy gurluş – bu maglumatlary kesgitli wagt aralygynda saklamak üçin niýetlenen kompýuteriň bölegidir. Kompýuteriň döredilmegi we informasion tehnologiýalaryň ösmegi bilen maglumatlary zaýalamak, ogurlamak ýaly ýagdaýlar ýüze çykdy. Şeýle kynçylyklaryň döremeginiň sebäpleri programma serişdeleriniň ähtibarlygynyň azalmagy we olaryň gowşak ýerleriniň köpelmegin dedir.

Maglumatlary goramagyň maksady:

● maglumatyň ýitmeginiň, ogurlanmagynyň, ýoýulmagynyň öňüni almak;

● maglumatyň rugsatsyz alynmagynyň, ýok edilmeginiň öňüni almak.

Maglumatlary goramak serişdeleri:

● wiruslaryň täsirinden goramagy üpjün edýän programmalar;

● maglumatlary saklamagyň, maglumatlary geçirmegiň howpsuzlygyny üpjün edýän we olaryň nusgalarynyň döredilmeginden goraýan serişdeler.

Ş ahsy kompýuterlerde maglumatlary goramak üçin ilki bilen, iş dolandyryjynyň hasabat ýazgysynda (Администратор, учетная запись) parol döretmek zerurdyr. Onuň üçin «Пуск → Параметры → → Учетные записи → Параметры входа → Изменить» yzygiderligi ýerine ýetirmeli. Şonda aşakdaky penjire açylar.Soňra parolyňy girizmeli.Şeýlelik bilen kompýuteriňizi ýeňil gorap we gulplap bilersiňiz. Öz parolyňyzy girizmek arkaly kompýuteri işe goýberip bolar. Mundan başga-da, esasy faýllary, maglumatlary goramak üçin olary arhiwlemek gerekdir. Arhiwlenen faýllara parol goýmak hem bolar. Faýllary ýörite arhiwleýji programmalar bardyr, olara WinRAR ýa-da ZIP programmalaryny mysal getirmek bolar.

Eger-de esasy maglumatlaryňyzy öz şahsy kompýuteriňizde ýa-da daşky ýatda saklaýjy gurluşlarda saklaýan bolsaňyz, onda olar wiruslardan, hakerlerden (kompýuter programmalarynyň koduny döwüp açýan) we hilegärlerden goralmalydyr. maglumatlary goramagyň düzgünleri:1. Ynamdar parol.Öz ulanýan kompýuterleriňize ynamdar parol goýmak maslahat berilýär.Ynamdar parol diýlende, simwollardan we sanlardan ybarat parol goýmaklyk göz öňünde tutulýar. Ýöne öz ýadyňyzda galjak paroly goýmalydyr (paroly ýandepderçäňize ýazyp almaly).2. Antiwirus programma üpjünçiligi.Kompýuteriňize wirus ýa-da zäherleýji programmalaryň düşmezligi üçin: AVG AntiVirus Free, Avira Free Security Suite, Bitdefender Antivirus Free Edition, Comodo Internet Security, Avast Free Antivirus, Kaspersky Free, Panda Free Antivirus, 8. 360 Total Security, Sophos Home, Защитник Windows ýaly antiwirus programmalaryny kompýuteriňizde gurnamaklyk maslahat berilýär.

5. Täze temany berkitmek:tema degişlo sorag- jogap alyşmak.1. Kompýutere baglylygyň nähili görnüşleri bar?2. Kompýutere bagly bolmazlyk üçin näme etmeli?3. Wiruslaryň haýsy görnüşlerini bilýärsiňiz?

6. Öý işini tabşyrmak:geçilen temany okap gürrüň bermek.69-71 sah.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak:

Okuwçylary delillendirip bahalandyrmak we olaryň informatika dersine bolan höweslerini artdyrmak.

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:_____________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasar___________________________

Mekdebi: №_____ Senesi:

Dersiň ady: Informatika Synpy: V

Sapagyň gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

3. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

4. «Paýhas çesmesi» kitabyndan sorag-jogap alyşmak.

5. Agyz-burun örtügini peýdalanmagyň düzgünlerini düşündirmek.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak: geçilen temany soramak , geçilen tema boýunça sorag-jogap alyşmak.

1. maglumaty ýitirmek mümkinmi?
2. Kompýuteriň esasy gurluşlary we olaryň niýetlenen işlerini beýan ediň.
3. Haýsy enjamlary kompýutere birikdirmek bolýar we näme üçin?

3. Geçilen temany jemlemek: geçilen temany jemlemek we täze temany düşündirmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Grafiki redaktordan peýdalanyp modelleri döretmek

Relefden, öwrüm we toparlamadan peýdalanyp stoluň modelini dörediň (suratyny çekiň).

Bu model döredilende birnäçe figuradan peýdalanmaly. Figuralaryň süýşmezligi üçin olary tapawutlandyryp Формат menýunyň Упорядочить gurallar panelinden Группировать buýrugyndan peýdalanmaly

Suraty has-da özüne çekiji etmek üçin oňa taýýarlama, kölege , serpikdirme, yşyk, düzleme, güberçek nagyş we göwrümli figuralary öwürme (Заготовка, Тень, Отражение, Свечение, Сглаживание, Рельеф, Поворот обьемной фигуры) ýaly effektleri bermek bolar (surat).

1. Effekt ulanjak suratyňyzy tapawutlandyryň.

2. Формат menýudanСтили рисунков gurallar panelinden Эффекты для рисунка sanawy açyň we özüňize ýaran effekti saýlaň (рис.56).

• Формат-Эффект для рисунка-Заготовка –Параметры обьема buýruklaryň yzygiderligi bilen göwrüm effektni, Формат-Эффект для рисунка-Тень buýruklaryň yzygiderligi bilen kölege effektni bermek bolar.

5. Täze temany berkitmek:

Depderiňize tebigy hadysalaryň biriniň suratyny çekiň.

Tema degişli sorag-jogap alyşmak.1. Haýsy tebigy hadysalary bilýärsiňiz?2. Super kompýuterler näme üçin niýetlenen?3. Kompýuter modeline mysallar getiriň.

6. Öý işini tabşyrmak:5-nji synpda geçenlerini okamagy tabşyrmak.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak:

Okuwçylary delillendirip bahalandyrmak we olaryň informatika dersine bolan höweslerini artdyrmak.

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:_____________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasar___________________________