6 Informatika-I

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Sorag-jogap alyşmak:

1.Modeller diýip nämä aýdylýar?

2.Ýönekeý graflar diýip nämä aýdylýar?

3.Algoritmleriň nähili görnüşleri bar?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň informatika dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Howpsuzlyk düzgünleri barada düşünje bermek.

2. Informasiýalary işlemegiň kompýuter tehnologiýalaryna we usullaryna gyzyklanmany kemala getirmek we ösdürmek.

3. Kompýuter-informasion tehnologiýalary.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- informasion hukuklary we howpsuzlyk düzgünlerini;

algoritmler, algoritmi ýerine ýetirijileri;

- Internet torunda howpsuzlyk düzgünlerini;

- iş stoluny sazlamagy;

- tekst redaktoryň niýetlenen işini.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- aýratynlykda we toparlaýyn işlemegi;

– obýektleriň we işleriň taýýar modellerini peýdalanmagy;

– öwrediji we ösdüriji kompýuter programmalary bilen işlemegi.

Howpsuzlyk düzgünleri.

Kompýuter otagynda işläniňizde örän ünsli boluň. Betbagtçylykly ýagdaýlaryň ýüze çykmazlygy we enjamlaryň zaýalanmazlygy üçin aşakdaky düzgünler berjaý edilmelidir:

• kompýuter otagyna mugallymyň rugsat etmegi bilen howlukman, itekleşmän, mebellere we enjamlara degmän girmeli;

• mugallymyň rugsady bolmasa, kompýuterleri işletmek-öçürmek bolmaýar;

• tokly we birikdiriji simleri (kabelleri) ellemeli däl;

• monitoryň ekranyna we onuň arka tarapyna el degirmek bolmaýar;

• iş ýeriňizde ulanmajak zatlaryňyzy goýmaň.

• kompýuter otagynda işläp oturan wagtyňyz ýeriňizden turmak bolmaýar (kompýuter otagyna başga adam girende-de);

• enjamlaryň näsazlyklaryny özbaşdak düzetmäge synanyşmaň;

Kompýuterde işläniňizde näsazlyklar ýüze çyksa, işlemäňizi bes edip, bu barada haýal etmän mugallymy habarly ediň;

• klawiaturada işläniňizde eliňiz gury we arassa bolmalydyr;

• klawişlere batly urmaly däl, olary basyp saklamak bolmaýar;

• klawişlere barmaklaryňyz bilen ýeňiljek basmaly.

Öz saglygyňyza zyýan ýetirmezlik üçin aşakdaky görkezmeleri berjaý etmeli:
• kompýuterde işläniňizde nädogry otursaňyz, biliňizde we boýnuňyzda agyry ýüze çykmagy mümkin. Şonuň üçin oturanyňyzda erkin oturyň, bükülmäň, egilmäň we oturgyçda gaýşaryp oturmaň. Aýaklaryňyzy biri-birine golaý we pola dik goýuň (aýaklaryňyzy uzatmaň, ýygnamaň);
• göwräňiz stoldan 15-16 sm daşlykda ýerleşmeli. Görüş nazaryňyz ekranyň ortasyna ugrukdyrylan bolmaly;
• işläniňizde eginleriňiz erkin (gowşak), tirsekleriňiz göwräňize çalaja degmeli. Bilekleriňiz (goşarlaryňyz) klawiaturanyň deňesinde (beýikliginde) bolmaly;
• uzak wagtlap dartgynly işlenende adamyň gözi ýadaýar, şonuň üçin her 5 minutdan ekrandan nazaryňyzy sowup, uzakda bolan başga zatlara serediň.

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogap alyşmak:

1.Kompýuter otagynda özüňi nähili alyp barmaly?

2.Kompýuter otagyna adam gelende näme üçin ýeriňden turmaly däl?

3.Öl elleriň bilen kompýuterde näme üçin işleseň bolmaz?

6. Öý işini tabşyrmak: Sapakda geçilen temany özleşdirmeklerini tabşyrmak, sah – 8,9 .

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ______________________________________________

Bellik:__________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________________

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Howpsuzlyk düzgünini soramak.

Sorag-jogap alyşmak:

1.Kompýuter otagynda kompýuteri özbaşdak öçürmek we ýakmak bolarmy?

2.Kompýuter otagynda näme üçin ýeriňden turmak bolmaýar?

3.Kompýuterde näsazlyk çykan mahalynda özüňi nähili alyp barmaly?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň informatika dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1 Umumy ada eýe bolan dürli görnüşli obýektler diýen tema barada giňişleýin düşünje bermek.

2. Informasiýalary işlemegiň kompýuter tehnologiýalaryna we usullaryna gyzyklanmany kemala getirmek we ösdürmek.

3. Akylýetirijilik, intellektual we döredijilik ukyplaryny ösdürmek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- kompýuterde modelleşdirmegi;

– çyzykly, şahalanma we gaýtalanma algoritmik gurluşlary;

- informasion hukuklary we howpsuzlyk düzgünlerini;

- operasion sistemany we onuň işini.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- aýratynlykda we toparlaýyn işlemegi;

– obýektleriň we işleriň taýýar modellerini peýdalanmagy;

- kompýuter tehnologiýalaryndan gündelik durmuşda peýdalanmagy.

Umumy ada eýe bilan dürli görnüşli obýektler.

Obýekt düşünjesi bize öňden tanyşdyr, şeýle-de bolsa biz obýektiň nämedigini we onuň häsiýetlerini ýatlalyň.

Obýekt diýip adamyň ünsi nämä gönükdirilse, şony hem obýekt diýip atlandyrmak bolar.

Obýekt–bu bizi gurşap alýan hakykatyň adam tarapyndan bir bütewülik görnüşinde kabul edilen islendik bölegi (predmet, iş, oka-mak, gezelenç, hadysa) bolup biler.

Mysal üçin, it – öý haýwany, ol hakyky dünýäniň obýektidir. Biziň aňymyzda ol «it» düşünjesi görnü-şinde şöhlelendirilýär.

Telefon, stol ,kitap, awtoulag, kompýuter predmet obýektleridir. Okuw, okamak, gezelenç–bular iş(proses)obýektleridir. Ýyldyrymyň çakmagy, Günüň tutulmagy, garyň ýagmagy, ýeliň öwüsmegi hadysa obýektleridir.

Her obýektiň ady ony beýleki obýektlerden tapawutlandyrmaga mümkinçilik berýär. «Bu näme?» ýa-da «Bu kim?» ýaly soraglara jogap berip, obýektiň adyny aýdýarys.

Mysal üçin, operasion ulgam (sistema) näme diýlende, oňa kompýuteriň işini dolandyrýan gurluş diýip jogap berip bileris.

Windows operasion ulgamynyň ulanyjysy aşakdaky obýektler bilen iş salyşýar (1-nji surat, bu sanawy ýenede uzaltmak bolar).

Kompýuteriň iş salyşýan obýektleri (programmalar, dokumentler, papkalar, diskler we ş.m.) uly bolmadyk belgijikler, şekiljikler görnüşinde ekranda ýerleşdirilendir.

Bu obýektler bilen ýerine ýetirip bolýan işler barada gapdal menýunyň kömegi arkaly bilmek bolar (obýektiň üstünde syçanyň sag gulagyna basyp ony açmak mümkin). Mysal üçin, dokumenti açyp, adyny üýtgedip, nusgalap, elektron poçta arkaly iberip, ýok edip bolýar.

Islendik obýektiň gapdal menýusynyň iň soňky düzüjisi häsiýet (Свойства) diýlip atlandyrylýar. Bu düzüjiden peýdalanmak arkaly obýektiň häsiýeti bilen tanyşmak, şeýle-de ony üýtgetmek bolýar. Siz Windows operasion ulgamynyň obýektiniň (Informatika_6) häsiýetle-rini görýärsiňiz .

5. Täze temany berkitmek: Sorag-jogap alyşmak:1. Haýsy köplükler «Dürli görnüşlilik» gatnaşygy bilen baglanyşykly? 2. Nähili shema dürli görnüşlilik shemasy diýlip atlandyrylýar?3. Dürli görnüşlilik shemasyny nähili ýazmaly?

6. Öý işini tabşyrmak: Sapakda geçilen temany özleşdirmeklerini tabşyrmak, sah .10-13 .

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ______________________________________________

Bellik:__________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________________

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Umumy ada eýe bolan dürli görnüşli obýektler diýen temany soramak.Sorag-jogap alyşmak:

1. Haýsy köplükler «Dürli görnüşlilik» gatnaşygy bilen baglanyşykly? 2. Nähili shema dürli görnüşlilik shemasy diýlip atlandyrylýar?3. Dürli görnüşlilik shemasyny nähili ýazmaly?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň informatika dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Dürli görnüşliligiň shemasy

diýen tema barada giňişleýin düşünje bermek.

2. Kompýuterleriň apparat we programma üpjünçilikleri.

3. Algoritmleşdirmegiň we programmalaşdyrmagyň esaslary.

4. Kompýuter-informasion tehnologiýalary.

5. Kommunikasion tehnologiýalar.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- algoritmiki-logiki pikirlenmegi;

– amaly programma üpjünçiligi bilen işlemegi;

- informasion medeniýetliligi;

– internet saýtlarynda informasiýalar bilen işlemek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- kompýuterde işlenende syçan, klawiatura bilen işlemegi;

– öwrediji we ösdüriji kompýuter programmalary bilen işlemegi;

- meseleler çözülende algoritm düzmegi;

- ýönekeý graflary gurmagy.

Dürli görnüşliligiň shemasy.

Köplük we bölek köplük hem-de köplügiň gatnaşyk bilen baglanyşygy size öňden tanyşdyr. Käwagt obýektler toparynyň bir köplügiň bölegini düzmegi mümkin. Şeýle ýagdaýda bu obýektler olary saklaýan köplügiň bölek köplügidir. Başga sözler bilen aýdylanda iki köplügiň gatnaşyk arkaly baglanyşygy «dürli görnüşliligi » emele getirýär, ýagny olaryň biri beýlekisiniň bölek köplügi bolýar. Mysal üçin, käkilikleriň köplügi guşlaryň bölek köplügidir, natural sanlaryň köplügi bolsa bitin sanlaryň bölek köplügidir. Mysal üçin, 3-nji suratdaky shema «dürli görnüşlilik» gatnaşygyny emele getirýär: otlar, gyrymsy ösümlikler we agaçlar ösümlikleriň bölek köplügidir.

Bu gatnaşyk shemasy, adatça, dürli görnüşlilik shemasy diýlip atlandyrylýar. Şeýle shemalar okuw kitaplarynda, ensiklopediýalarda dürli obýektleri (mysal üçin, haýwanlary, çylşyrymly sözlemleri, transport serişdelerini) beýan etmek üçin ulanylýar. Dürli görnüşlilik shemasy düzülende köplügiň ady ony düzýän bölek köplükleriň adyndan ýokarda durýar.

5. Täze temany berkitmek:

4-nji ýumuş.. Aşakdaky görkezilen sanawdan «dürli görnüşlilik» gatnaşygy bilen baglanyşykly köplükleri saýlaň we «dürli görnüşlilik» shemasyny düzüň. Shema
boýunça her bir baglanyşykda köplügiň we bölek köplügiň adyny kesgitläň:
kömür, lukman, gaz, gurluşykçy, mugallym, ýangyç, hünär (kär), nebit,benzin.

Sorag-jogap alyşmak:

1.Haýsy köplükler «Dürli görnüşlilik» gatnaşygy bilen baglanyşykly?
2. Nähili shema dürli görnüşlilik shemasy diýlip atlandyrylýar?
3. Dürli görnüşlilik shemasyny nähili ýazmaly?

6. Öý işini tabşyrmak:

5-nji ýumuş. Aşakdaky görkezilen sanawdan «dürli görnüşlilik» gatnaşygy bilen baglanyşykly köplükleriň jübütlerini saýlaň we «dürli görnüşlilik» shemasyny
düzüň: alma agajy, dagdan, kerkaw, erik agajy, gara tiken, miwesi iýilýän
agaçlar, çynar, şetdaly agajy, arça, nar agajy, miwesi iýilmeýän agaçlar.

Sapakda geçilen temany özleşdirmeklerini tabşyrmak, sah.10-13.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ______________________________________________

Bellik:__________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________________

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öýe berlen ýazuw işleriň ýerine ýetirilişini barlamak:

Dürli görnüşliligiň shemasy diýen temany soramak.Öýe berlen 5-nji ýumuşy barlamak.

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak arkaly barlamak:

Sorag-jogap alyşmak: 1.Haýsy köplükler «Dürli görnüşlilik» gatnaşygy bilen baglanyşykly?
2. Nähili shema dürli görnüşlilik shemasy diýlip atlandyrylýar?
3. Dürli görnüşlilik shemasyny nähili ýazmaly?

4. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň informatika dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

5.Täze temany düşündirmek.

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Obýektleriň toparlary (klaslary) diýen tema barada düşünje bermek.

2. Informasiýalary işlemegiň kompýuter tehnologiýalaryna we usullaryna gyzyklanmany kemala getirmek we ösdürmek.

3. Kompýuter-informasion tehnologiýalary.

Obýektleriň toparlary (klaslary).

Köplükler kesgitli nyşanlary boýunça bölek köplüklere bölünýärler. Umumy nyşanlary bolan obýektleriň bölek köplügine topar diý-lip atlandyrylýandygyny, obýektleriň köplügini bölek köplüklere bölmeklige toparlaşdyrma diýilýänligini 5-nji synpdan bilýäris.

Bir topary beýleki topardan tapawutlandyrýan nyşanlaryna toparlaşdyrma esasy diýilýär.

Toparlaşdyrma iki görnüşde (tebigy toparlaşdyrma, emeli toparlaşdyrma) bolýar.

1. Tebigy toparlaşdyrmada toparlaşdyrma esasy bolup obýektleriň has möhüm nyşanlary hyzmat edýär. Meselem, 5-nji suratdaky üçburçluklary görnüşleri, şarlary bolsa reňkleri boýunça toparlara bölmek bolar.

2. Emeli toparlaşdyrmada toparlaşdyrma esasy hökmünde obýektleriň möhüm däl alamatlary alynýar. Meselem, asmandaky ýyldyzlar olaryň özlerine hiç hili degişli bolmadyk alamatlary boýunça: Ekizler, Ýedigen, Terezi ýaly ýyldyz toparlaryna bölünýärler.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- informasion hukuklary we howpsuzlyk düzgünlerini;

algoritmler, algoritmi ýerine ýetirijileri;

- Internet torunda howpsuzlyk düzgünlerini;

- iş stoluny sazlamagy;

- tekst redaktoryň niýetlenen işini.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- aýratynlykda we toparlaýyn işlemegi;

– obýektleriň we işleriň taýýar modellerini peýdalanmagy;

– öwrediji we ösdüriji kompýuter programmalary bilen işlemegi.

6. Täze temany berkitmek:

4-nji ýumuş. Sanlar toparyny atlandyryň:
а) 1,2,3,4,5,6,7, ...
b) 1,3,5,7,9,11, ...
ç) 2,4,6,8,10,12,...
d) 2,3,5,7,11,13, ...

5-nji ýumuş. Sanlary dürli usullarda iki topara bölüň.
6. 72, 513,17, 243, 622, 55, 198, 37, 89, 351.

Sorag-jogap alyşmak:

1. Topar näme?

2. Toparlaşdyrma näme?

3.Toparlaşdyrmanyň nähili görnüşleri bar?

4.Emeli we tebigy toparlaşdyrmanyň aratapawudy näme?

7. Öý işini tabşyrmak:

Geçilen täze temany okamak we özleşdirmek. sah.13-15.

8. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: S.Babaniýazow

Bellik:__________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _______U.Babajanow

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Obýektleriň toparlary (klaslary) diýen temany soramak.

Sorag-jogap alyşmak:

1. Topar näme?

2. Toparlaşdyrma näme?

3.Toparlaşdyrmanyň nähili görnüşleri bar?

4.Emeli we tebigy toparlaşdyrmanyň aratapawudy näme?

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we gönükmeleri çözmek arkaly sapagy berkitmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Obýektleriň toparlary (klaslary) diýen tema barada düşünje bermek.

2. Informasiýalary işlemegiň kompýuter tehnologiýalaryna we usullaryna gyzyklanmany kemala getirmek we ösdürmek.

3. Kompýuter-informasion tehnologiýalary.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- informasion hukuklary we howpsuzlyk düzgünlerini;

algoritmler, algoritmi ýerine ýetirijileri;

- Internet torunda howpsuzlyk düzgünlerini;

- iş stoluny sazlamagy;

- tekst redaktoryň niýetlenen işini.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- aýratynlykda we toparlaýyn işlemegi;

– obýektleriň we işleriň taýýar modellerini peýdalanmagy;

– öwrediji we ösdüriji kompýuter programmalary bilen işlemegi.

Obýektleriň toparlary (klaslary).

Obýektleriň bölek köplükleri bölünip alynýar we bellenýär. Adaty ýagdaýda adam şol bir wagtda 5-9 obýekte ünsüni jemläp bilýär. Böleklere bölüp, obýektleriň köplügi bilen işlemek amatlydyr.Köplügi bölek köplüklere bölmek onuň obýektleriniň umumy nyşanlary boýunça ýerine ýetirilýär. Obýektleriň köplügini toparlara bölmeklige toparlaşdyrmak diýilýär.Özara täsir edýän obýektleri aşakdaky ýaly toparlaşdyrmak bolar. Mysal üçin,ösümlikler köplüginde agaçlar bölek köplügini otlar bölek köplüginden tapawutlandyrýan nyşanlary bardyr.

Toplaryň köplügini toparlaşdyrma mysal: futbol, woleýbol, basketbol toplaryň görnüşleri.

Toparlaşdyrylan obýektlere aşakdaky mysallary getirmek bolar:

1. Balkan, Hasar, Köýten, Herek;

b) Sumbar, Murgap, Şabat, Tejen;

ç) Bürgüt, Laçyn, Gyrgy.

Sorag-jogap alyşmak:

Suratdaky obýektleriň haýsy topara degişlidigini kesgitläň (6-njy surat).

4-nji ýumuş. Sanlar toparyny atlandyryň:
а) 1,2,3,4,5,6,7, ...
b) 1,3,5,7,9,11, ...
ç) 2,4,6,8,10,12,...
d) 2,3,5,7,11,13, ...
5-nji ýumuş. Sanlary dürli usullarda iki topara bölüň.
72, 513,17, 243, 622, 55, 198, 37, 89, 351.

4. Öý işini tabşyrmak:

Geçilen täze temany okamak we özleşdirmek. sah.13-15.

5. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ______________________________________________

Bellik:__________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________________

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Obýektleriň toparlary (klaslary) diýen temany soramak.

Sorag-jogap alyşmak:

1.Toparlaşdyrma mysal getiriň.

2. Toparlaşdyrmanyň nähili görnüşleri bar?

3.Emeli we tebigy toparlaşdyrmanyň aratapawudy näme?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň informatika dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4.Täze temany düşündirmek.

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. obýektleriň häsiýetleri baradaky çyn ýa-da ýalan pikir aýtmalar diýen tema barada giňişleýin düşünje bermek.

2. Informasiýalary işlemegiň kompýuter tehnologiýalaryna we usullaryna gyzyklanmany kemala getirmek we ösdürmek.

3. Akylýetirijilik, intellektual we döredijilik ukyplaryny ösdürmek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- kompýuterde modelleşdirmegi;

– çyzykly, şahalanma we gaýtalanma algoritmik gurluşlary;

- informasion hukuklary we howpsuzlyk düzgünlerini;

- operasion sistemany we onuň işini.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- aýratynlykda we toparlaýyn işlemegi;

– obýektleriň we işleriň taýýar modellerini peýdalanmagy;

- kompýuter tehnologiýalaryndan gündelik durmuşda peýdalanmagy.

Obýektleriň häsiýetleri baradaky çyn ýa-da ýalan pikir aýtmalar.

Obýektleriň häsiýetleri baradaky çyn ýa-da ýalan pikir aýtmalar Haýsy-da bolsa bir zady tassyklaýan ýa-da inkär edýän sözleme pikir aýtma diýilýär.

Pikir aýtma çyn ýa-da ýalan bolup biler. Hakykata laýyk gelýän pikir aýtmalara çyn, hakykata laýyk gelmeýänlerine ýalan pikir aýt-malar diýilýär. Mysal üçin, Türkmenistan Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwlet – çyn pikir aýtma, 2+2=5 – ýalan pikir aýtma.

Pikir aýtmalar diňe habar sözleminde aňladylýar. Sorag we ýüz-lenme sözlemler pikir aýtma bolmaýar. Mysal üçin: «Sagat näçe boldy?», «Gapyny ýapmagyňyzy haýyş edýärin!».

Pikir aýtmanyň çynlygy iki bahanyň («çyn» ýa-da «ýalan»; «ha-wa» ýa-da «ýok»; «1» ýa-da «0») diňe birini alyp biler.

Adamyň durmuşynda pikir ýöretmeler wajypdyr, sebäbi berlen maglumatlaryň esasynda netije çykarmaly bolýar. Nämä esaslanyp şeýle netije çykarandygyňy düşündirmek zerurdyr.

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogap alyşmak:

1. Pikir aýtma diýip nämä aýdylýar?

2.Pikir aýtmalar nähili bolýarlar we olar nähili häsiýetlendirilýär?

3. Logiki ululyklaryň esasy bahalary haýsylar?

4. Taýýar tekst boýunça pikir aýtmalary düzüň.

5. Türkmen nakyllaryndan pikir aýtmalary kesgitlemeli.

Köp ýaşan bilmez, köp okan biler.

Bu günki işiňi ertä goýma.

Saýany ekmedik salkynda ýatmaz. Çekseň zähmet, ýagar rähnet. Ýaltanan ýal tapmaz.

Aty baryň ganaty bar. Düýe ýitmese semremez.

Mal eýesiniň gözünden suw içer. Çopansyz goýun dagar.

Il oňlasa, atyňy soý.

6. Pikir aýtmalarda logiki ululyklaryň atlaryny belläň:

а) gyşda sowuk, tomusda yssy bolýar;

b) sygryň şahy, düýäniň bolsa örküji bar; ç) guş uçýar, balyk ýüzýär.

7. Pikir aýtma bolmaýan sözlemi düzüň.

6. Öý işini tabşyrmak:

Geçilen täze temany okamak we özleşdirmek. sah.15-17.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ______________________________________________

Bellik:__________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________________

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Obýektleriň häsiýetleri baradaky çyn ýa-da ýalan pikir aýtmalar diýen temany soramak.

Sorag-jogap alyşmak: 1. Pikir aýtma diýip nämä aýdylýar?

2.Pikir aýtmalar nähili bolýarlar we olar nähili häsiýetlendirilýär?

3. Logiki ululyklaryň esasy bahalary haýsylar?

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we gönükmeleri çözmek arkaly sapagy berkitmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Obýektleriň häsiýetleri baradaky çyn ýa-da ýalan pikir aýtmalar diýen tema barada giňişleýin düşünje bermek.

3. Algoritmleşdirmegiň we programmalaşdyrmagyň esaslary.

4. Kompýuter-informasion tehnologiýalary.

5. Kommunikasion tehnologiýalar

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- algoritmiki-logiki pikirlenmegi;

– amaly programma üpjünçiligi bilen işlemegi;

- informasion medeniýetliligi;

– internet saýtlarynda informasiýalar bilen işlemek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- kompýuterde işlenende syçan, klawiatura bilen işlemegi;

– öwrediji we ösdüriji kompýuter programmalary bilen işlemegi;

- meseleler çözülende algoritm düzmegi;

- ýönekeý graflary gurmagy.

Obýektleriň häsiýetleri baradaky çyn ýa-da ýalan pikir aýtmalar.

Mysal üçin, okuwçy pikir ýöretmeleriň esasynda meseläni çö-züp, yzarlaýjy jenaýatçyny tapyp, lukman hassanyň keselini kesgit-läp biler.

Pikir ýöretmeler beýan edilende, ulanylýan pikir aýtmalar ýörite şertli kabul edilen sözler ýa-da simwollar bilen belgilenýär, olara lo-giki ululygyň ady diýilýär.

Dürli ýagdaýlar üçin logiki ululyklaryň bahalary barada pikir ýöredilende, olaryň bahalaryny tablisa ýerleşdirmek amatly bolýar (1-nji tablisa).

G – güneş (açyk howa); B – bulut (bulutly howa).

1-nji tablisa

Sorag-jogap alyşmak:

1. Pikir aýtma diýip nämä aýdylýar?

2. Pikir aýtmalar nähili bolýarlar we olar nähili häsiýetlendirilýär?

3. Logiki ululyklaryň esasy bahalary haýsylar?

4-nji ýumuş. Taýýar tekst boýunça pikir aýtmalary düzüň.

5-nji ýumuş. Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Öňe, öňe, diňe
öňe, jan Watanym Türkmenistan!» diýen goşgusyndaky pikir aýtmalar barada gürrüň beriň.

Parahatlyk – ýürek baýdagy,
Alem-jahan – mähir mukamy.
Türkmenistan – bahar baýramy,
Türkmenistan – dostluk mekany.
Öňe, öňe, diňe öňe,
Jan Watanym Türkmenistanym!
Öňe, öňe, diňe öňe,
Jan Watanym Türkmenistanym!
Ajap eýýam, ajap çagym bar,
Ýalkym saçýan şamçyragym bar.
Hak sylamyş Beýik gerçegin,
Gahryman halkymyz bar!
Öňe, öňe, diňe öňe,
Jan Watanym Türkmenistanym!
Öňe, öňe, diňe öňe,
Jan Watanym Türkmenistanym!

4. Öý işini tabşyrmak:

Geçilen täze temany okamak we özleşdirmek. sah.15-17.

5. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ______________________________________________

Bellik:__________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________________