7-синф БИОЛОГИЯ. Судралиб юрувчилар.

Рептилия – лотин сўзида «кўзлаб юрувчилар» деган маънони билдиради

Судралиб юрувчилар умуртқали ҳайвонлардир :

• Қалин пўстли,
• Ҳаво билан нафас олади,
• Териси қалин, тухумлари оҳак моддасидан тузилган,
• Доимий тана ҳароратига эга эмас.

1. Антарктидадан бошқа барча материкларда кенг тар қ алган

Судралиб юрувчилар (Рептилиялар)

Тошбақалар

отряди

Тангачалилар

отряди

Тимсоҳлар

отряди

Калтакесаклар

кенжа отряди

Илонлар

кенжа отряди

Хамелеонлар

кенжа отряди

2. Тана қисмлари:

• Бош
• Бўйин
• Тана
• Дум
• Олд ва орқа оёқлар

Илонлардан ташқари.

3. Териси қуруқ, тери безлари деярли йўқ.

Ташқи танаси қалқон билан қопланган. Бу намлик йўқотиш ва қуриб қолишдан сақлайди, зарарланишдан ҳимоя қилади.

Орқа оёқ скелети

Бош чаноғи

Умуртқа:

1. Бўйин қисми

( 8 та умурт. );

2. кўкрак қисми (22 та умуртқа);

3. Сокрал қисми

( 2 та умурт. );

4. Дум қисми

Оёқ бўғинлари

Қовурға

(5 та дастлабкиси кўкракка боғланган) – қўқрак қисмга эга

Қурбақа ва калтакесак скелети ўртасидаги ўхшашлик ва фарқ нимада?

Скелетнинг қайси хусусияти калтакесак дейишга имкон беради ?

5. Мускуллари:

Мускуллари гуруҳларга бўлинади

Рептилияларнинг ички тузилиши

Судралиб юрувчиларнинг ички тузилиши амфибиялар билан бир хил орган тизимларидан иборат, бироқ бир қатор хусусиятларга эга. .

6. Озиқланиши:

Балиқлар, амфибиялар, майда сут эмизувчилар ва қушлар билан озиқланади.

7. Овқат ҳазм қилиш системаси

Ўт суюқлиги ажратиб

чиқаради

• Ҳазм қилиш тугайди
• Қонга моддалар сўрилади

Оқсилларни ҳазм

қилади

8. Нафас олиши:

ноздри

трахея

легкие

бронхи

9. Қон айланиши

• Қон айланиш органлари. Юраги уч кам e рали юрак қоринчаси ўртасидан парда билан икки қисмга бўлинади. Л e кин парда бўлма ва қоринча орасидаги тўсиққа етиб бормайди.

Юрак тузилиши

Юракнинг тузилиши схемасидан қайсиниси балиққа, бақага ва калтакесакка тегишли эканлигини топинг.

10.Модда алмашинуви

11. Айириш органи:

• Ажратиш органи бўлиб жуфт чаноқ буйраги-м e тан e фрос хизмат қилади. Чаноқ буйракларидан бир жуфт сийдик йўллари чиқади. Сийдик йўллари орқа томонидан клоақага очилади. Қорин томондан клоақага сийдик пуфаги очилади . 

12. Нерв системаси:

• Н e рв сист e маси ва с e зув органлари амфибияларга нисбатан яхши ривожланган. Олдинги мия ярим шарлари нисбатан катта ва қопқоғида кул ранг модда бор. 

13. Сезги органлари:

• Кўзларида харакатчан қовоқлар бўлади. Кўзнинг олдинги бурчагида ўрта қовоқ хам бор

• Эшитув органи ички ва ўрта қулоқдан иборат.

• Хид билиш органи ўрта қисмида хидлов органи бўлимларига бўлинганлиги характeрлидир. 

14. Кўпайиши

Қуруқликда бўлади .

Ички уруғланади.

• Эмбрион ривожланиши:
• Уруғланган тухум оқ моддасининг йўқлиги билан қушлар тухумидан фарқ қилади. Тухумда қаттиқ пўстлоқ хам бўлмайди. Тухум т e рисимон парда билан қопланган. Уруғланиши ички. 

Калтакесаклар

Илонлар

Тошбақалар

Крокодилы

Гаттерия