8 sinf o'zbekiston tarixi

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ TA`LIM VAZIRLIGI Buxoro viloyati Xalq ta`limi boshqarmasi Kogon shaxar Xalq ta`limi bo’limi 5 -umumiy o`rta ta`lim maktabi tarix fani o’qituvchisi Raxmatov Ramshod ning ochiq dars

FAN: O’ZBEKISTON TARIXI

8 -SINF

MAVZU:

O‘ZBEK XONLIKLARI VA ROSSIYA IMPERIYASI MUNOSABATLARI

Darsning shiori :

“ Aytib ber – men unutaman, ko’rsat – tushunaman Bu narsani o’zim bajarishim uchun sharoit yarat – va men o’rganaman ”.

Ta’limiy maqsad - o‘quvchilarga O‘rta Osiyo va Rossiya xalqlari o‘rtasidagi munosabatlar, savdo aloqalari uzoq zamonlardan beri davom etib kelayotganligi va buni o‘ziga xos xususiyatlari haqida ma’lumot berish;

Tarbiyaviy maqsad – o'quvchilarga tarixni zamon bilan bog'lash ko‘nikmasini hosil qilish;

Rivojlantiruvchi maqsad – o‘quvchilarni millatlararo totuvlik, bag‘rikenglik ruhida tarbiyalash .

DARS USULI:

MAVZU

MA`LUMOT

MUSTAQIL ISH

MUSTAHKAMLASH

“ Marra tomon olg‘a” ,

“ Tushunchalar asosida matn tuzish ”,

“ To’g’ri top”

Noan’anaviy, yangi bilim beruvchi dars

Dars turi

Dars uslubi

a) og`zaki, yozma

• a) og`zaki, yozma
• a) og`zaki, yozma

b) ko`rgazmali, amaliy

d) texnikaviy

• b) ko`rgazmali, amaliy d) texnikaviy
• b) ko`rgazmali, amaliy d) texnikaviy

Dars usuli

Marra tomon olg‘a ,

Tushunchalar asosida matn tuzish,

To’g’ri top

Mavzuga oid rasmlari.

Tarixiy xarita, ko’rgazmalar, darslik,

xarita, rasmlar, axborotlar, vatman qog‘oz

Dars jihozi

Texnik

vositalari

televizor, videoproyektor, kompyuter.

KUTILADIGAN NATIJALAR:

O`qituvchi uchun :

Berilgan vaqt ichida mavzu mazmunini izchil yoritilishida o`quvchilarni yo`naltira olish.

O`quvchi uchun :

Mustaqil fikr yuritish ko`nikmasini hosil qilish, o`quvchilarda novatorlik mahoratini shakllantirish, ajdodlarga nisbatan hurmat hissini uyg`otish

Sinfda guruhlarning joylashuvi

DARSNING BORISHI.

1

Tashkiliy qism

2

3

2 daqiqa

O‘tgan mavzuni takrorlash

Yangi mavzu bayoni

8 daqiqa

4

15 daqiqa

Yangi mavzuni mustahkamlash

5

Baholash

15 daqiqa

6

2 daqiqa

Dars yakuni va uyga vazifa berish

3 daqiqa

Buxor xonligi

Qo’qon xonligi

Fanlararo bog`liqligi:

geografiya, matematika, din tarixi,

Xiva xonligi

Guruhlarning nomi:

O’zbekiston

Lets check your knowledge

Questions

Darsning oltin qoidalari

(ko`chma doskada yoziladi)

O`zgalar fikrini tinglay olish va munosabat bildirish .

Tartib - intizom .

Adolat - ahillik

Vaqt

Mezoniga

rioya qilish

Raqobat – rostgo’ylik

II. Uyga vazifani takrorlash .

“ Marra tomon olg‘a” degan usul bo‘yicha savollardan tashkil topgan o‘yinlarni amalga oshir iladi. O’tgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilar tomonidan uyda tuzib kelingan bir guruhning savollari boshqa guruhga beriladi. Bilim cho‘q q ilarini zabt etish uchun marra sari olg‘a!

Savollar

• XVI asrda safaviylar qaysi davlatda hukmron edilar ?
• Pekinda Xitoy – Qo’qon shartnomasi imzolangan yil ?
• Movorounnahr,Eron va Hindiston yo’nalishida o’ziga xos darvozani o’tagan hudud ?
• Boburiy hukmdor Akbarshoh bilan 4 marotaba elchilik munosabatlarini olib borgan shayboniy hukmdor kim ?
• Mustaqil Afg’oniston davlati qachon tashkil topdi ?
• 1773 – 1793 – yillarda hukmronlik qilgan Afg’oniston hukdori ?

• Eron
• 1832 – yil
• Xuroson
• Abdullaxon II
• 1747 – yil
• Temurshoh

II. YANGI MAVZU BAYONI

• Savdo aloqalari
• XVII asrda elchilik munosabatlari
• Rossiya imperiyasi tazyiqining kuchayishi

XI-XII-asrda-Markaziy-osiyo

Yangi mavzu bayoni

XVI asrda jahondagi yirik davlatlar tomonidan dunyoni boiib olish boshlangan davrda Rossiya Qozon, Astraxan, Sibir xonlikarini zabt etdi. Natijada Rossiya va o‘zbek xonliklari bir-biriga bevosita qo‘shni bo‘lib qoldi. Bu holat ularning o‘zaro muno- sabatlarini yanada rivojlantirishga imkoniyat yaratdi. Markaziy Osiyoning savdo-hunarmandchilik doiralari o‘z mahsulotlarini, ayniqsa, ipak, paxtadan to‘qilgan matolami talab qilayotgan Rossiya bilan savdo-tijorat munosabatlarini rivojlantirishdan g‘oyat manfaatdor edi.

1619-yilda Imomqulixonning elchisi XVII asrda elchihk Odambiy Moskvaga boradi va Mixail Romanov qabulida bo‘ladi. Podsho Odambiy bilan birgalikda Buxoroga Ivan Xoxlov boshchiligida elchilarni yuboradi. I. Xoxlovni Imomqulixon qabul qiladi, rus podshosi iltimosiga binoan o‘z saroyidagi 23 nafar ms asirlarini ozod qiladi. I. Xoxlov 1620— 1622-yillarda Buxoro xonligining ichki va tashqi siyosati haqida qimmatli ma’lumotlar to‘playdi. U qimmatli sovg‘alar bilan Moskvaga kuzatiladi. Yozma manbalarga ko‘ra, XVI—XVII asrlarda Buxoro va Xiva xonliklariga Rossiyadan 12 marta elchilar kelishgan. 1583 — 1600-yillarda Moskvada 5 marta Buxoro elchilari, 2 marta Xiva elchilari bo‘lish- gan. Bu misollar Markaziy Osiyo va Rossiya o‘rtasida savdo- diplomatik aloqalarning ancha faollashganligidan guvohlik beradi.

Yangi mavzu bayoni

XVIIasrdan boshlab Rossiya imperiyasming o’zbek xonliklari bilan bo‘lgan munosabatlarida tazyiq o‘tka- zish ustunlik qila boshladi. Bu Rossiya imperiyasining siyosatida Markaziy Osiyo xonliklarini savdo-sotiqda kamsitish, ularning tabiiy boyliklariga ko‘z olaytirish, strategik maqsadlarni ro‘yobga chiqarish kayfiyatining kuchaygan- ligida yaqqol namoyon bo‘la boshladi.Pyotr I Buxoro va Xiva xonliklarini siyosiy jihatdan Rossiyaga teng davlatlar emas, deb hisoblab, ularga tazyiq o‘tkaza boshladi. Bunga xonliklardagi ichki siyosiy ahvol ham qulay sharoit yaratib bergan edi. Masalan, Xiva xoni Shohniyoz 1700 yilda Pyotr I huzuriga yashirincha elcln yuborib, Xivani Rossiya tobeligiga qabul qilishni so‘ragan. 1709-yili toj-u taxt vorisl Muhammad ham shunday qilgan edi, Pyotr I Xiva xoniga jo‘natgan yorlig'ida shunday gaplar yozilgan edi: „Shohonii muruwat ko‘rsatib, xonning qo‘l ostidayl jamiki narsalari bilan birga, abadiy tobeligimizga olamiz“.

“ Tog’ri top” usuli. Bunda har bir guruhdan bir ishtirokchi chiqadi. Uning qo’liga mutafakkirlardan birining surati va savollar yozilgan bo’ladi, jamoadoshlariga rasmni ko’rsatmay savollarni o’qiydi. Guruh a’zolari uni topishlari kerak.

Pyotr I

IV Mustahkamlash

Rossiya

imperatori

( 5 ball)

1709-yil

Xiva xoni

Shohniyoz

uning

huzuriga

yashirincha

elchi

yuboradi

( 3 ball )

O’zbek

xonliklariga

maxfiy

kirish

rejasini

tuzgan

Imperator

( 4 ball )

Xiva elchisi

Xoja Nafas

Uchrashgan

Rossiya

Imperatori

( 2 ball )

1717 – yilda

Xiva

Xonligiga

elchi

Yuborgan

Rossiya

imperator

( 1 ball )

“ Tog’ri top” usuli. Bunda har bir guruhdan bir ishtirokchi chiqadi. Uning qo’liga mutafakkirlardan birining surati va savollar yozilgan bo’ladi, jamoadoshlariga rasmni ko’rsatmay savollarni o’qiydi. Guruh a’zolari uni topishlari kerak.

ABULFAYZXON

IV Mustahkamlash

Buxoro

1717 – yilda

Peteburg

ga o’z

elchilarini

yubordI

( 3 ball )

Shvedlar

ustidan

qozonilgan

g’alaba bilan

Pyotr I ni

tabriklagan

Xon

( 4 ball )

Elchi

Qulibekni

Rossiyaga

yudorgan

xon

( 2 ball )

“ Saroyni

oldi tinch

bo’sa

bo’lgani”

( 1 ball )

xoni

( 5 ball )

Tushunchalar asosida matn tuzish metodi- bu guruh bo’lib bajariladi. Har bir guruhga tushunchalar yozilgan kartoteka tarqatiladi va shu tushunchalar asosida guruhlar matn tuzadilar.

Ipak

Mis

I. Xoxlov

23-nafar rus asiri

?

?

F.Beneveni

Pyotr I

Kichik Juz

Katta Juz

1717-yil

1700-yil

Tushunchalar asosida matn tuzish metodi- bu guruh bo’lib bajariladi. Har bir guruhga tushunchalar yozilgan kartoteka tarqatiladi va shu tushunchalar asosida guruhlar matn tuzadilar.

Paxta

Mo’yna

Odambiy

Imomqulixon

?

?

Harbiy ekspeditsiya

Shohniyoz

3.5 yil

O’rta juz

Abulfayzxon

Xoja Nafas

UYGA VAZIFA:

1 Mavzudagi asosiy tushuncha va atamalarni daftarga yozish.

2 Mavzu yakunida berilgan savollarga javob yozish

Dars so`ngida guruh va o`quvchilarining baholari e`lon qilinadi.