Галогендер.
Саба? та?ырыбы: Галогендер.
Саба? ма?саты:1.П.ж.негізінде галогендердісалыстыра отырып,о?ушыларды?білімін тере?дету.
2.Галогендерді? ?олданылуын,ма?ызын ашу?а,т?жірибе жасауда?дыларын дамыту.
3. ??ыптылы??а,жауапкершілікке,таби?ат байлы?тарын?ор?ай білуге т?рбиелеу.
Саба? жоспары:
1.?йымдастыру формасы.
2.?айталау-о?у анасы.
3.Релаксация.(ма?ынаны ашу)
4.”Білгенге-маржан”.
5.”Сен о?ыса?-мен то?ы?ам”.
6.Ізденген жетер м?рат?а.
7.?орытындылау,ба?алау.
8.?йге тапсырма.
?айталау –о?у анасы.(?й тапсырмасын ?айталау).
?ткен та?ырыпты пысы?тау с?ра?тары:
1.К?кіртті? периодты? ж?йедегі орнын сипаттап бері?дер?
2.??рамында к?кірті бар минералдарды білесіз бе??айда кездеседі?
3.К?кірт ж?не оны? ?осылыстарыны? ?олданылуы?
Релаксация. Ма?ынаны тану:(анаграмма)
|
дой
|
ротф
|
морб
|
ролх
|
татса
|
|
йод
|
фтор
|
бром
|
хлор
|
астат
|
Білгенге-маржан. Жа?а саба?.
Атом ??рылысы.
Фтор периодты? ж?йені? II периодында VII топты? негізгі топшасында (VIIA) орналас?ан. Ядросында 9 протон, 10 нейтрон бар, ядроны екі электронды? ?абатта 9 электрон айналады. Фтор атомыны? электронды? формуласы ls22s22p5, валенттілік электрондары 2s22p5, оларды? электронды -графикалы? формуласы: Фтор атомыны? 2р-де?гейшесінде бір дара электроны бол?анды?тан ол ?осылыстарында I валенттілік к?рсетеді, ал тоты?у д?режелері — 1,0. Ол е? к?шті тоты?тыр?ыш, себебі оны? электртерістілігіні? м?ні е? жо?ары (4), сонды?тан ол тек бір электронды ?зіне о?ай ?осады:
?0 + е --> ?-
Молекула ??рылысы.
Фтор молекуласы екі атомнан т?рады ?2, атомдар арасында полюссіз ковалентті о-байланысы болады, оны? т?зілу таби?аты хлор молекуласында?ыдай.
Таби?атта таралуы.
Таби?атта фтор т?здар к?йінде кездеседі.
СаF2 - флюорит, бал?ыт?ыш шпат,
3NaF • AlF3 - криолит,
ЗСа3(РO4)2-СаF2 - фторапатит.
Адамдар мен жануарларды? с?йектеріні? ж?не тіс кіреукесіні? ??рамында да фтор бар.
Химиялы? ?асиеттері.
Фтор бос к?йінде ?те белсенді бейметалл, инертті газдарды? ішінде гелий, неон, аргоннан бас?а заттарды? барлы?ымен ?рекеттеседі. Электртерістілігі жо?ары элементтерді? бірі оттек (3,5) фтормен ?осылысында о? тоты?у д?режесін к?рсетеді. 0+2F2 (оттекті? фториді).
Кейбір жай заттармен ?рекеттесуіні? реакция те?деулерін келтірейік:
F2 + Н2 = 2НF фторлы сутек
Фтор сутегімен тіпті кара??ыда да шабытты ?рекеттеседі. Металдармен ?рекеттесіп фторидтер т?зеді.
?2 + 2Li= 2LiF литий фториді
?2 + Cu = CuF2 мыс (II) фториді
Б?л реакциялар осы заттарды? (Li, Cu) оттегімен ж?не хлормен ж?ретін реакцияларына ?ара?анда шабыттыра? ?теді.
Атом ??рылысы.
Хлор III периодты?, VII топты? негізгі топшасыны? элементі, атомды? массасы-35,5.Ядросында?ы протон сандары 17, я?ни ядро заряды +17, электрондар саны 17, нейтрондар саны 18. Хлор атомыны? электронды? формуласы:ls2 2s2 2p6 3s2 3p5 валенттілік электрондары: 3s2 3p5 3d0.
Молекула ??рылысы.
Хлор молекуласы да бас?а галогендердікі сия?ты екі атомды. Сl2 молекуласы хлорды? 3р-де?гейшесінде орналас?ан дара электрон б?лттарыны? ?абысуынан болады, арасына бір байланыс т?зіледі.
Таби?атта таралуы.
Хлор таби?атта активті элемент бол?анды?тан тек ?осылыстар к?йінде кездеседі. Негізінен сілтілік ж?не сілтілік-жер (II) металдарыны? хлоридтері к?йінде олар:
карналлит KCl*MgCl2*6Н2О,
сильвинит NaCl*KCl,
бишофит MgCl2*6Н2О,
галит тас т?зы NaCl, т.б.
Ашылуы:
Карл Вильгельм Шееле 1774ж.щвед химигі ашты. ?ндірісте хлорды ас т?зыны? бал?ымасын электролиздеу ар?ылы алынады. Осы ?діспен ж?мыс істейтін зауыт Павлодарда орналас?ан
Алу жолы:
MnO2+ 4HCl → MnCl2 + Cl2+2H2O.
Хлорды т?з ?ыш?ылы т?здарыны? ерітіндісін электролиздеп алады.
Физикалы? ?асиеттері.
Хлор - сар?ыш-жасыл т?сті т?ншы?тыр?ыш улы газ. Онымен тек тартпа шкафты? ішінде ж?мыс жасау керек. Хлор ауадан 2,5 еседей ауыр.
(Daya = М(Сl2)/М(ауа) = 71/29 = 2,45), сонды?тан оны ауаны ы?ыстыру ар?ылы жинайды, ыдысты? аузын жо?ары ?аратып ?стау?а да болады.
Суды ы?ыстыру ар?ылы жинау?а болмайды, себебі хлор сумен химиялы? ?рекеттесіп, хлор «суын» т?зеді.
Хлор бос к?йінде ед?уір белсенді зат, алайда оны? белсенділігі фтор?а ?ара?анда т?мен. Хлор оттегі, азот ж?не бекзат газдардан бас?а жай заттарды? барлы?ымен дерлік ?рекеттеседі, ол ?шін жылу б?лініп немесе жары?тандыру ?ажет.
Н2 + Сl2 = 2HCl ?ткір иісті хлорсутек т?зіледі.
Бром мен йодты? салыстырмалы сипаттамалары.
Бром мен йод таби?атта бос к?йінде кездеспейді ж?не оларды?,жеке таби?и минералдары да болмайды, тек хлор минералдарында (галит, карналлит, сильвинит) к?бінесе сілтілік металдарды? т?здары к?йінде кейбір т?зды к?лдер балдырларында ж?не м?най б?р?ыла?анда ат?ылап шы?атын су ??рамында болады.
Атом ??рылысы.
Периодты? ж?йені? IV периодында VIIA топшасында бром орналасса, V периодта VIIтопшада йод орналас?ан.
Бромны? 35 электроны т?рт электронды? ?абаттарда ядроны айналып ж?реді, сырт?ы ?абатында орналас?ан валенттік электрондарыны? формуласы - 4s2,4p5 болса, йодты? 53 электроны бес электронды? ?абаттар?а б?лініп орналасады, сырт?ы ?абатында?ы валенттік электрондарынын, формуласы - 5s2,5p5.
Молекула ??рылысы.
Бас?а галогендер сия?ты бром мен йод молекулалары да екі атомды. Олар бір-бірімен со??ы р-де?гейшелеріндегі бір дара электрондарыны? б?лттарыны? ?абысуы ар?ылы т?зілетін ковалентті полюссіз байланыс.
Алынуы:
Бромды А. Ж. Балар (француз химигі) 1826 ж., йодты 1811 ж. Б. Куртуа (француз химигі) аш?ан. Бром мен йодты, хлор сия?ты, оларды? ?ыш?ылдарына немесе т?здарына к?шті тоты?тыр?ыштармен ?сер ету ар?ылы алу?а болады
Астат-жасанды жолмен алынды,ыдырау?а бейімдірадиоактивті,к?кшіл т?сті кристалл зат.Ядролы? реакциялар кезінде т?зіледі.
«Сен о?ыса?-мен то?ы?ам». (б?л б?лімде о?ушылар жа?а саба?тан ал?ан теориялы?
білімдерін практикамен ?штастырады)
1.Йод крахмалды аны?тайды.
2.Хлорды? боя?ыш заттар?а ?сері.
«Ізденген жетер м?рат?а».Есептер шы?ару.
1-тапсырма:Айналуларды іске асыру?а болатын реакция те?деулерін
жазы?дар:
Br2____HBr___NaBr___AgBr.
2-тапсырма:Берілген реакция те?деуіне есеп ??растырып к?рі?дер:
14г хг
Si +2F2= SiF4.
?орытындылау: 1-тапсырма:
INSERT тесті.(с?йкесін табы?ыз).
|
Галогендер
|
Аш?ан ?алымдар
|
|
F2
|
Сегре,Коргон
|
|
I2
|
Антуан Балар
|
|
Br2
|
Шееле
|
|
Cl2
|
Бернер Куртуа
|
|
At2
|
Анри Муассон
|
2-тапсырма:
|
Минералдары
|
Галогендер
|
|
Лаутарин
|
F2
|
|
Галит
|
I2
|
|
Бромаргарит
|
Cl2
|
|
Криолит
|
Br2
|
Семантикалы? карта толтыру.
Бекіту с?ра?тары:
1.Галогендерді? тоты?тыр?ышты? ?асиеті топ бойынша ?алай ?згереді?
2. Галогендер ?осылыстарында ?андай тоты?у д?режесін к?рсетеді?
3. Галогендерді? салыстырмалы электртерістілігі топ байынша ?алай ?згереді?
Ба?алау. ?йге тапсырма беру.
Просмотр содержимого документа
«8 сынып "Галогендер" Ашы? саба?»
Галогендер.
Сабақ тақырыбы: Галогендер.
Сабақ мақсаты:1.П.ж.негізінде галогендердісалыстыра отырып,оқушылардыңбілімін тереңдету.
2.Галогендердің қолданылуын,маңызын ашуға,тәжірибе жасаудағдыларын дамыту.
3. Ұқыптылыққа,жауапкершілікке,табиғат байлықтарынқорғай білуге тәрбиелеу.
Сабақ жоспары:
1.Ұйымдастыру формасы.
2.Қайталау-оқу анасы.
3.Релаксация.(мағынаны ашу)
4.”Білгенге-маржан”.
5.”Сен оқысаң-мен тоқығам”.
6.Ізденген жетер мұратқа.
7.Қорытындылау,бағалау.
8.Үйге тапсырма.
Қайталау –оқу анасы.(Үй тапсырмасын қайталау).
Өткен тақырыпты пысықтау сұрақтары:
1.Күкірттің периодтық жүйедегі орнын сипаттап беріңдер?
2.Құрамында күкірті бар минералдарды білесіз бе?Қайда кездеседі?
3.Күкірт және оның қосылыстарының қолданылуы?
Релаксация. Мағынаны тану:(анаграмма)
| дой | ротф | морб | ролх | татса |
| йод | фтор | бром | хлор | астат |
Білгенге-маржан. Жаңа сабақ.
Атом құрылысы.
Фтор периодтық жүйенің II периодында VII топтың негізгі топшасында (VIIA) орналасқан. Ядросында 9 протон, 10 нейтрон бар, ядроны екі электрондық қабатта 9 электрон айналады. Фтор атомының электрондық формуласы ls22s22p5, валенттілік электрондары 2s22p5, олардың электронды -графикалық формуласы: Фтор атомының 2р-деңгейшесінде бір дара электроны болғандықтан ол қосылыстарында I валенттілік көрсетеді, ал тотығу дәрежелері — 1,0. Ол ең күшті тотықтырғыш, себебі оның электртерістілігінің мәні ең жоғары (4), сондықтан ол тек бір электронды өзіне оңай қосады:
Ғ0 + е -- Ғ-
Молекула құрылысы.
Фтор молекуласы екі атомнан тұрады Ғ2, атомдар арасында полюссіз ковалентті о-байланысы болады, оның түзілу табиғаты хлор молекуласындағыдай.
Табиғатта таралуы.
Табиғатта фтор тұздар күйінде кездеседі.
СаF2 - флюорит, балқытқыш шпат,
3NaF • AlF3 - криолит,
ЗСа3(РO4)2-СаF2 - фторапатит.
Адамдар мен жануарлардың сүйектерінің және тіс кіреукесінің құрамында да фтор бар.
Химиялық қасиеттері.
Фтор бос күйінде өте белсенді бейметалл, инертті газдардың ішінде гелий, неон, аргоннан басқа заттардың барлығымен әрекеттеседі. Электртерістілігі жоғары элементтердің бірі оттек (3,5) фтормен қосылысында оң тотығу дәрежесін көрсетеді. 0+2F2 (оттектің фториді).
Кейбір жай заттармен әрекеттесуінің реакция теңдеулерін келтірейік:
F2 + Н2 = 2НF фторлы сутек
Фтор сутегімен тіпті караңғыда да шабытты әрекеттеседі. Металдармен әрекеттесіп фторидтер түзеді.
Ғ2 + 2Li= 2LiF литий фториді
Ғ2 + Cu = CuF2 мыс (II) фториді
Бұл реакциялар осы заттардың (Li, Cu) оттегімен және хлормен жүретін реакцияларына қарағанда шабыттырақ өтеді.
Атом құрылысы.
Хлор III периодтың, VII топтың негізгі топшасының элементі, атомдық массасы-35,5.Ядросындағы протон сандары 17, яғни ядро заряды +17, электрондар саны 17, нейтрондар саны 18. Хлор атомының электрондық формуласы:ls2 2s2 2p6 3s2 3p5 валенттілік электрондары: 3s2 3p5 3d0.
Молекула құрылысы.
Хлор молекуласы да басқа галогендердікі сияқты екі атомды. Сl2 молекуласы хлордың 3р-деңгейшесінде орналасқан дара электрон бұлттарының қабысуынан болады, арасына бір байланыс түзіледі.
Табиғатта таралуы.
Хлор табиғатта активті элемент болғандықтан тек қосылыстар күйінде кездеседі. Негізінен сілтілік және сілтілік-жер (II) металдарының хлоридтері күйінде олар:
карналлит KCl*MgCl2*6Н2О,
сильвинит NaCl*KCl,
бишофит MgCl2*6Н2О,
галит тас тұзы NaCl, т.б.
Ашылуы:
Карл Вильгельм Шееле 1774ж.щвед химигі ашты. Өндірісте хлорды ас тұзының балқымасын электролиздеу арқылы алынады. Осы әдіспен жұмыс істейтін зауыт Павлодарда орналасқан
Алу жолы:
MnO2+ 4HCl → MnCl2 + Cl2+2H2O.
Хлорды тұз қышқылы тұздарының ерітіндісін электролиздеп алады.
Физикалық қасиеттері.
Хлор - сарғыш-жасыл түсті тұншықтырғыш улы газ. Онымен тек тартпа шкафтың ішінде жұмыс жасау керек. Хлор ауадан 2,5 еседей ауыр.
(Daya = М(Сl2)/М(ауа) = 71/29 = 2,45), сондықтан оны ауаны ығыстыру арқылы жинайды, ыдыстың аузын жоғары қаратып ұстауға да болады.
Суды ығыстыру арқылы жинауға болмайды, себебі хлор сумен химиялық әрекеттесіп, хлор «суын» түзеді.
Хлор бос күйінде едәуір белсенді зат, алайда оның белсенділігі фторға қарағанда төмен. Хлор оттегі, азот және бекзат газдардан басқа жай заттардың барлығымен дерлік әрекеттеседі, ол үшін жылу бөлініп немесе жарықтандыру қажет.
Н2 + Сl2 = 2HCl өткір иісті хлорсутек түзіледі.
Бром мен йодтың салыстырмалы сипаттамалары.
Бром мен йод табиғатта бос күйінде кездеспейді және олардың,жеке табиғи минералдары да болмайды, тек хлор минералдарында (галит, карналлит, сильвинит) көбінесе сілтілік металдардың тұздары күйінде кейбір тұзды көлдер балдырларында және мұнай бұрғылағанда атқылап шығатын су құрамында болады.
Атом құрылысы.
Периодтық жүйенің IV периодында VIIA топшасында бром орналасса, V периодта VIIтопшада йод орналасқан.
Бромның 35 электроны төрт электрондық қабаттарда ядроны айналып жүреді, сыртқы қабатында орналасқан валенттік электрондарының формуласы - 4s2,4p5 болса, йодтың 53 электроны бес электрондық қабаттарға бөлініп орналасады, сыртқы қабатындағы валенттік электрондарынын, формуласы - 5s2,5p5.
Молекула құрылысы.
Басқа галогендер сияқты бром мен йод молекулалары да екі атомды. Олар бір-бірімен соңғы р-деңгейшелеріндегі бір дара электрондарының бұлттарының қабысуы арқылы түзілетін ковалентті полюссіз байланыс.
Алынуы:
Бромды А. Ж. Балар (француз химигі) 1826 ж., йодты 1811 ж. Б. Куртуа (француз химигі) ашқан. Бром мен йодты, хлор сияқты, олардың қышқылдарына немесе тұздарына күшті тотықтырғыштармен әсер ету арқылы алуға болады
Астат-жасанды жолмен алынды,ыдырауға бейімдірадиоактивті,көкшіл түсті кристалл зат.Ядролық реакциялар кезінде түзіледі.
«Сен оқысаң-мен тоқығам». (бұл бөлімде оқушылар жаңа сабақтан алған теориялық
білімдерін практикамен ұштастырады)
1.Йод крахмалды анықтайды.
2.Хлордың бояғыш заттарға әсері.
«Ізденген жетер мұратқа».Есептер шығару.
1-тапсырма:Айналуларды іске асыруға болатын реакция теңдеулерін
жазыңдар:
Br2____HBr___NaBr___AgBr.
2-тапсырма:Берілген реакция теңдеуіне есеп құрастырып көріңдер:
14г хг
Si +2F2= SiF4.
Қорытындылау: 1-тапсырма:
INSERT тесті.(сәйкесін табыңыз).
| Галогендер | Ашқан ғалымдар |
| F2 | Сегре,Коргон |
| I2 | Антуан Балар |
| Br2 | Шееле |
| Cl2 | Бернер Куртуа |
| At2 | Анри Муассон |
2-тапсырма:
| Минералдары | Галогендер |
| Лаутарин | F2 |
| Галит | I2 |
| Бромаргарит | Cl2 |
| Криолит | Br2 |
Семантикалық карта толтыру.
Бекіту сұрақтары:
1.Галогендердің тотықтырғыштық қасиеті топ бойынша қалай өзгереді?
2. Галогендер қосылыстарында қандай тотығу дәрежесін көрсетеді?
3. Галогендердің салыстырмалы электртерістілігі топ байынша қалай өзгереді?
Бағалау. Үйге тапсырма беру.
505
106 609 
