9-синф БИОЛОГИЯ. Эукариот ҳужайралар.

9-синф БИОЛОГИЯ МАВЗУ: 10§ Эукариот ҳужайраларнинг органоидлари.

химия-биология ўқитувчиси

Абдирахманов А.А.

Организмларнинг бўлиниши

2 га бўлинади

Эукариот

(ўсимлик ва ҳайвонлар; ўсим.500 000, замбуруғлар 100 000, ҳайвонлар 1 млн)

Прокариот

(бактериялар ва яшил сув ўтлари; 3000 дан ортиқ тури бор)

Организмларнинг озиқланиши 2 га бўлинади:

1. Автороф.

А) Ўсимликлар

Б) Баъзи бир бактериялар

2. Гетеротроф.

А) Одам

Б) Ҳайвонлар

В) Баъзи хлорофилсиз ўсимликлар

Г) Замбуруғлар

Д) Бактерияларнинг кўпчилиги

Ўсимлик ҳужайрасининг тузилиши

• Гольджи аппарати
• Вакуола
• Цитоплазма
• Эндоплазматик тўр
• Ядро
• Ядроча
• Мембрана (қобиқ)
• Эндоплазматик тўр
• Митохондрия
• Лизосома

ҲУЖАЙРА МЕМБРАНАСИ (ҚОБИҒИ)

• Мембрана цитоплазмани ўраб ҳужайрани ташқи муҳитдан ажратиб туради, ҳужайрадан-ҳужайрага эриган моддаларнинг келишини тартибга солиб туради.

ЦИТОПЛАЗМА

• Цитоплазма глюкоза ва аминокислоталар каби эриган моддалардан ҳамда сувдан иборат. У ҳар қандай органеллалар жойлашган ўртача суюқликдаги шилимшиқ модда. Озиқ моддаларни ташувчи.

ЯДРО

• Ядрода генетик материал – хромосомаларни ҳосил қилувчи ДНК жойлашган. Бўлинганда хромосомалар ёрдамида урғочи ҳужайраларга маълумотларни етказади.

ЭНДОПЛАЗМАТИК ТЎР

• 3 турли бўлади: эндоплазматик тўрча, чўтир ва силлиқ. Турига қараб озиқ моддаларни синтези ва трнспортини, оқсил синтези, углевод, липидлар ва кальцийнинг модда алмашинувини таъминлайди.

РИБОСОМАЛАР

• Оқсил ва РНКни ушлаган зич танача. Буларда оқсил синтезланади.

ЛИЗОСОМАЛАР

• Ичида ферментлар жойлашган айлана шаклидаги таначалар. Оқсил, ёғ ва углеводларни ажратади.

МИТОХОНДРИЯ

• Ичи кристаллга тўлган танача. Буларда энергияга бой бўлган моддалар АТФ ҳосил бўлади.

ГОЛЬДЖИ АППАРАТИ

• Ялпоқ мембранали ҳалтачалар тўплами. Унда лизосомалар ҳосил бўлади.

ХЛОРОПЛАСТ

• ДНК, рибосомалари бор икки мембранали органоид. Фотосинтез жараёни амалга ошади.

УЙГА ВАЗИФА

1. 10§ ўқиш ва қуйидаги саволларга жавоб бериш:

• Органик моддаларнинг парчаланишига қандай органоидлар жавоб беради?
• Қайси органоид фақат ўсимлик ҳужайрасида бўлади?

2. Ҳужайра расмини чизиш.

ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ!