9-синф БИОЛОГИЯ. Ирсият.

9-синф БИОЛОГИЯ МАВЗУ: 5§ Ирсият ва ўзгарувчанлик.

Химия-биология ўқитувчиси

Абдирахманов Акбарали Аскарлиевич

ИРСИЯТ

ИРСИЯТ – организмлар тузилишининг ўзгачалигини ва ҳаётий белгиларини наслдан-наслга ўтказиб берувчи хоссасидир.

Ирсиятнинг асосий материали бу – организм белгилари ҳақидаги маълумотларни сақловчи хромосомалар ва генлар. Хромосомаларнинг ва генларнинг наслдан-наслга ўтказилиб берилиши кўпайишга таянади.

ЎЗГАРУВЧАНЛИК

Ўзгарувчанлик – якка ривожланиш жараёнида барча организмларда янги белгилар пайдо бўлишининг умумий хоссаси. У 2 турга бўлинади:

• Модификацион (насл қувмаган);
• Мутацион, комбинатив (насл қувган).

МОДИФИКАЦИОН ЎЗГАРУВЧАНЛИК

Ўсимлик ва ҳайвон белгиларининг пайдо бўлишига ташқи муҳит таъсир этади. Организмларда доимо ўзгариб турувчи муҳит шартига мослашишга ёрдам беради. Масалан ультрабинафша нури таъсирида терида меланин пигменти тўпланади, шунинг учун одамлар қуёш нурида тобланади.

Генотипнинг ўзгариши билан боғлиқ бўлмаган ўзгарувчанлик шакли модификацион дейилади.

ИРСИЙ ЎЗГАРУВЧАНЛИК

Генлар ва хромосомаларнинг ўзгариши оқибатида пайдо бўлувчи, наслга берилувчи, бир турнинг ичидаги организмларни фарқловчи, организм ҳаётининг охиригача сақланувчи ўзгарувчанлик.

КОМБИНАЦИОН ЎЗГАРУВЧАНЛИК

Чатиштириш мобайнида комбинацион ўзгарувчанлик сезилади. У наслда генларнинг янги комбинациясининг пайдо бўлишига асосланган.

МУТАЦИОН ЎЗГАРУВЧАНЛИК

Фенотипда янги белгиларнинг пайдо бўлишини чақирувчи хромосомаларнинг ёки генларнинг доимий ўзгариши кутилмаган жойдан пайдо бўлади.