Просмотр содержимого документа
«9-синф БИОЛОГИЯ. Митоз»
9-синф БИОЛОГИЯ Мавзу: Митоз ва унинг фазалари.
Химия-биология ўқитувчиси
Абдирахманов А.А.
ҲУЖАЙРАНИНГ БЎЛИНИШИ
Ҳужайранинг бўилиниши бу – ҳужайраларнинг иккига бўлиниш йўли билан кўпайишга мойиллиги. Ҳужайралар қуйидагича бўлинади:
- Митоз – чексиз ҳужайравий бўлиниш;
- Амитоз – бевосита ҳужайравий бўлиниш;
- Мейоз – редукцияланган ҳужайравий бўлиниш.
МИТОЗ
Митоз ( грекча «митос» – ип) - ҳаёт тўхтовсиз давом этишини таъминловчи ҳужайра бўлинишининг асосий усули. Бунда ирсий ахборотлар оналик ҳужайралардан урғочи (қиз) ҳужайраларга берилади. Митоз хромосомалар сонининг доимийлигини таъминлайди.
МИТОЗНИНГ ОЧИЛИШИ
Ёруғлик микроскопи ёрдамида 1874 йили рус олими И. Д. Чистяков томонидан ўсимлик ҳужайраларини кузатиш вақтида очилган. 1878 йили В. Флеминг ва рус олими П. И. Перемежколар ҳайвон ҳужайраларида кузатишган.
Митоз
Митознинг бўлиниши
Интерфаза – ҳужайранинг бўлинишга тайёрланиши
(20 – 30 соат)
(1-10 соатгача)
Профаза
Метафаза
Анафаза
Телофаза
ИНТЕРФАЗА (лотинча “интер” – аро, грекча “фазис” - давр)
1) Метаболизм
2) ДНК синтези – хромосома репликацияси
3) Оқсил синтези
4) Ўсиш
5) АТФ синтези
6) Органеллалар
тузилиши
I. Профаза (бўлинишнинг биринчи фазаси)
1) Ядро ва ядроча мембранаси йўқолади;
2) Хромосомалар спирал ҳолатида бўлади;
3) Хромосомалар 2 та хромотидни тузиб центромер зонасида бирикади;
4) Центриолада тортма ипчаларининг бўлиниши содир бўлади.
тортма иплари
центромерлар
II. Метафаза (хромосомаларнинг ҳужайра экватори бўйлаб жойлашиш фазаси)
1) Хромосомалар катта миқдорда конденсацияланади;
2) Хромосомалар ҳужайра экватори бўйлаб жойлашади;
3) Бўлинишнинг тортма ипчалари хромосомаларнинг центромерасида бирикади.
урғочи хроматидлар
центриоль
Таянч иплари
центромерлар
Тортма ипчалар
III. Анафаза (хромосомаларни ишлаб чиқиш фазаси)
1) Центромералар бўлинади;
2) Урғочи хромосомалар бўлинишнинг тортма ипчалари ёрдамида ҳужайранинг қутбларига тарқалади;
3) Хромосомалар ҳамда ДНК 4n4c гача тенглашади, хромосома бир хроматидли бўлади
Тортма ипчаларни бўлиниши
центриоль
центромера
урғочи хромосомалар
IV. Телофаза (бўлинишнинг охирги фазаси)
1) Бўлиниб чиққан хромосомалар атрофида янги ядровий юпқа қобиқ пайдо бўлади.
2) Ядроча шаклланиб бўлиниш тугунлари йўқолади.
3) Ҳужайра экваторида тўсиқ пайдо бўлиши бошланади ва якунланганда 2 та урғочи ҳужайралар пайдо бўлади.
ядроча
хромосомалар
урғочи ҳужайралар
урғочи ядролар
Ядро қобиғи
центриола
МИТОЗНИНГ БИОЛОГИК АҲАМИЯТИ
- Ҳужайра бўлинишида хромосомалар тўпламининг сақланиши оналик ҳужайраларга абсолют идентив янги ҳужайраларнинг пайдо бўлиши.
- Организмнинг ўсиши ва ҳалок бўлган хужайралар ўрнига алмашиниши.
- Регенерация (калтакесак думи, гидра)
УЙГА ВАЗИФА
МИТОЗНИНГ ҚУЙИДАГИ ФАЗАЛАРИНИ РАСМИНИ ЧИЗИНГ ВА УЛАРНИ НОМЛАНГ
ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ!
Омад ҳамиша ҳамроҳингиз бўлсин!