СДЕЛАЙТЕ СВОИ УРОКИ ЕЩЁ ЭФФЕКТИВНЕЕ, А ЖИЗНЬ СВОБОДНЕЕ

Благодаря готовым учебным материалам для работы в классе и дистанционно

Скидки до 50 % на комплекты
только до

Готовые ключевые этапы урока всегда будут у вас под рукой

Организационный момент

Проверка знаний

Объяснение материала

Закрепление изученного

Итоги урока

9-синф БИОЛОГИЯ. Органик компонентлар.

Категория: Биология

Нажмите, чтобы узнать подробности

Просмотр содержимого документа
«9-синф БИОЛОГИЯ. Органик компонентлар.»

9-синф БИОЛОГИЯ  МАВЗУ:  4§ Органик компонентлар: оқсиллар, ёғлар, углеводлар, нуклеин кислоталар, АТФ. Химия-биология ўқитувчиси Абдирахманов Акбарали Аскаралиевич

9-синф БИОЛОГИЯ МАВЗУ: 4§ Органик компонентлар: оқсиллар, ёғлар, углеводлар, нуклеин кислоталар, АТФ.

Химия-биология ўқитувчиси

Абдирахманов Акбарали Аскаралиевич

Асосий терминлар Липидлар Ёғ кислоталари Тўйинмаган ва тўйинган ёғ кислоталари Глюкоза Моносахаридлар Олигосахаридлар, полисахаридлар Аминокислоталар Оқсиллар Денатурация Нуклеин кислоталар Нуклеотидлар РНК, ДНК, АТФ

Асосий терминлар

  • Липидлар
  • Ёғ кислоталари
  • Тўйинмаган ва тўйинган ёғ кислоталари
  • Глюкоза
  • Моносахаридлар
  • Олигосахаридлар, полисахаридлар
  • Аминокислоталар
  • Оқсиллар
  • Денатурация
  • Нуклеин кислоталар
  • Нуклеотидлар
  • РНК, ДНК, АТФ
Ҳужайра таркибида: Оқсиллар 10-20% Липидлар 1-5% Углеводлар 0,2-2% Нуклеин кислоталар 1-2% АТФ 0,5-1% дан иборат.

Ҳужайра таркибида:

  • Оқсиллар 10-20%
  • Липидлар 1-5%
  • Углеводлар 0,2-2%
  • Нуклеин кислоталар 1-2%
  • АТФ 0,5-1% дан иборат.
Оқсиллар қаерда бўлади?

Оқсиллар қаерда бўлади?

Оқсиллар  Оқсиллар аминокислоталарга ўхшаш бўлган биополимерлар. Аминокислота эса оқсилнинг бирлиги.  Оқсил молекулалари турлича бўлади. Улар ҳажми, структураси ва функцияси бўйича фарқ қилади, сонига ва аминокислоталарнинг тартибига кўра аниқланади. Оқсиллар 2 га бўлинади: Оддий оқсиллар; Мураккаб оқсиллар.

Оқсиллар

Оқсиллар аминокислоталарга ўхшаш бўлган биополимерлар. Аминокислота эса оқсилнинг бирлиги.

Оқсил молекулалари турлича бўлади. Улар ҳажми, структураси ва функцияси бўйича фарқ қилади, сонига ва аминокислоталарнинг тартибига кўра аниқланади. Оқсиллар 2 га бўлинади:

  • Оддий оқсиллар;
  • Мураккаб оқсиллар.
Оқсилнинг таркиби Оқсил таркибига асосан 20 хил аминокислота киради. Бу 20 та аминокислотанинг асосида таркиби бўйича фарқ қилувчи кўплаган турли оқсиллар ҳосил бўлади. Факат аминокислоталардан иборат бўлган оқсиллар протеинлар , оқсил бўлмаган бўлакдан иборат бўлганлари протеидлар дейилади.

Оқсилнинг таркиби

  • Оқсил таркибига асосан 20 хил аминокислота киради. Бу 20 та аминокислотанинг асосида таркиби бўйича фарқ қилувчи кўплаган турли оқсиллар ҳосил бўлади.
  • Факат аминокислоталардан иборат бўлган оқсиллар протеинлар , оқсил бўлмаган бўлакдан иборат бўлганлари протеидлар дейилади.
Оқсил молекуласининг тузилиши

Оқсил молекуласининг тузилиши

Оқсилларнинг вазифаси Организмни ташкил қилувчи Катализатор Ҳаракат Муҳофаза Транспорт Энергетик

Оқсилларнинг вазифаси

  • Организмни ташкил қилувчи
  • Катализатор
  • Ҳаракат
  • Муҳофаза
  • Транспорт
  • Энергетик
Липидлар Булар юқори молекуляр, сувда эримайдиган бирикмалар, лекин органик бирикмаларда эрийди. Оддий липидларнинг таркибига кўпинча ёғли кислоталар ва уч атомли спирт – глицерин киради. Ёғли кислоталар: Тўйинган Тўйинмаган бўлади.

Липидлар

Булар юқори молекуляр, сувда эримайдиган бирикмалар, лекин органик бирикмаларда эрийди. Оддий липидларнинг таркибига кўпинча ёғли кислоталар ва уч атомли спирт – глицерин киради. Ёғли кислоталар:

  • Тўйинган
  • Тўйинмаган бўлади.
Липидларнинг вазифаси Ташкил қилувчи Муҳофаза (ички органларни) Энергетик Терморегулятор Эндоген сув манбаи Регулятор (гармонлар)

Липидларнинг вазифаси

  • Ташкил қилувчи
  • Муҳофаза (ички органларни)
  • Энергетик
  • Терморегулятор
  • Эндоген сув манбаи
  • Регулятор (гармонлар)
Углеводлар

Углеводлар

Углеводлар

Углеводлар

Углеводларнинг вазифаси Ташкил қилувчи (ҳужайранинг юпқа қобиғи, туташтирувчи тўқима) Муҳофаза (иммунал жавобга қатнашиш) Энергетик хосса

Углеводларнинг вазифаси

  • Ташкил қилувчи (ҳужайранинг юпқа қобиғи, туташтирувчи тўқима)
  • Муҳофаза (иммунал жавобга қатнашиш)
  • Энергетик хосса
Нуклеин кислоталар Нуклеин кислоталар ҳужайра ядросидан (лотинча nucleus) бўлиниб чиқади, номланиши шундан келиб чиққан. Бундан ташқари улар цитоплазмада ва баъзи бир ҳужайранинг органоидларида топилган. Нуклеин кислоталари-мономерлари нуклеотидлар бўлган биополимерлардир.

Нуклеин кислоталар

Нуклеин кислоталар ҳужайра ядросидан (лотинча nucleus) бўлиниб чиқади, номланиши шундан келиб чиққан. Бундан ташқари улар цитоплазмада ва баъзи бир ҳужайранинг органоидларида топилган. Нуклеин кислоталари-мономерлари нуклеотидлар бўлган биополимерлардир.

Нуклеин кислоталар Булар нуклеотидлар тури, сони ва тартиби бўйича фарқ қилади. Ҳар бир нуклеотид азотли асосдан, 5 та углерод глюкозадан ва фосфор кислотасидан иборат. Азотли асосларга кўра ҳар бир нуклеин кислота таркибига 4 та нуклеотид: Аденин Гуанин Цитозин Тимин (ёки урацил) киради.

Нуклеин кислоталар

Булар нуклеотидлар тури, сони ва тартиби бўйича фарқ қилади. Ҳар бир нуклеотид азотли асосдан, 5 та углерод глюкозадан ва фосфор кислотасидан иборат. Азотли асосларга кўра ҳар бир нуклеин кислота таркибига 4 та нуклеотид:

  • Аденин
  • Гуанин
  • Цитозин
  • Тимин (ёки урацил) киради.
Нуклеин кислоталар ДНК (дезоксирибонуклеин кислота) – ирсий маълумотларни сақлаш вазифасини бажаради. Таркибига : Азотли асослар А, Г, Т, Ц Углевод – дезоксирибоза Фосфат кислотаси қолдиғи киради

Нуклеин кислоталар

ДНК (дезоксирибонуклеин кислота) – ирсий маълумотларни сақлаш вазифасини бажаради. Таркибига :

  • Азотли асослар А, Г, Т, Ц
  • Углевод – дезоксирибоза
  • Фосфат кислотаси қолдиғи киради

Нуклеин кислоталар РНК (рибонуклеин кислота) – оқсил синтезида қатнашади. РНК ДНКдан фарқ қилиб, бир занжирли молекула бўлиб ҳисобланади. Таркибида А, Г, Ц, У бор. РНК 3 га бўлинади: и-РНК (информацион) т-РНК (транспорт) р-РНК (оқсиллар билан бирга рибосомаларни ҳосил қилади)

Нуклеин кислоталар

РНК (рибонуклеин кислота) – оқсил синтезида қатнашади. РНК ДНКдан фарқ қилиб, бир занжирли молекула бўлиб ҳисобланади. Таркибида А, Г, Ц, У бор. РНК 3 га бўлинади:

  • и-РНК (информацион)
  • т-РНК (транспорт)
  • р-РНК (оқсиллар билан бирга рибосомаларни ҳосил қилади)
АТФ Аденозинтрифосфат кислотаси аденин, рибоза ва фосфор кислотасининг уч қолдиғидан иборат. АТФ ва анорганик фосфат кислотасининг қолдиғи ҳар қандай органик моддаларнинг оксидланишида ажратилган энергиянинг қўлланилиши билан нафас олиш жараёнида пайдо бўлади. АДФ + Фн = АТФ + сув

АТФ

Аденозинтрифосфат кислотаси аденин, рибоза ва фосфор кислотасининг уч қолдиғидан иборат. АТФ ва анорганик фосфат кислотасининг қолдиғи ҳар қандай органик моддаларнинг оксидланишида ажратилган энергиянинг қўлланилиши билан нафас олиш жараёнида пайдо бўлади.

АДФ + Фн = АТФ + сув

Уйга вазифа 36-бетдаги қуйидаги жадвални тўлдиринг:

Уйга вазифа

36-бетдаги қуйидаги жадвални тўлдиринг:

Уйга вазифа

Уйга вазифа