Аалам алпыЧыңгыз Айтматов

Чынгыз Айтматов-залкар талант

Мугалим:

Жаны жааган аппак карга аралаш

Жерге тушту жанып турган бир жылдыз

Кут экен деп аздектеди жоготпой

Кубанычка ичи толгон бут кыргыз

Ооба,ошентип Кыдыр даарып кыргызды

Кут сыяктуу берди элге Чынгызды

Шумкар сындуу къкко учуп зор талант

Бут ааламга таанытты го кыргызды ,- деген ыр саптары менен кыргыздын улуу жазуучусу,чыгаан саясий ишмер ,мекенчил гуманист,этнопедагог,айкъл инсан Чынгыз Айтматовго арналган кечебизди ачабыз .

1-окуучу:

Чынгыз Айтматов Ала-Тоонун койнунда търъл\п,ошол жерде торолду.Ала-Тоонун каштай тунук суусунун ,таза абасынын таасири канындагы тээ ата-бабасынан мурасталып келе жаткан съз баккан съз жандуулугу менен жуурулушуп,кылымдарда бир жаралчу кунсуз талантты дуйнъгъ жаратты .

2-окуучу:

Ал талант Ала-Тоонун койнунан обого канат к\\лъп учуп чыкты.Бийиктегенден бийиктеди ,айланага жарык чачкан жылдызга айланды,жылдыз эмес ,адабият айдынында ъчпъс нур чачкан Кунгъ айланды.Ошол айдында жашаган окурмандарга жылуу нурун таратып турду.Алар улуу жаратмандын чыгармаларынан жан дуйносу учун рухий азык,сезимдери учун жылуулук таап турушту.

3-окуучу:

Чынгыз Айтматов-чалкыган зор талант

Анын калеминен жаралган чыгармалар дуйно жузундогу 173 тилге которулуп ,60000000 тираж менен жарык коргон,Айтматовдун чыгармаларын жакындан билген дуйно окурмандары кыргыз деген кыйынчылыктарды башынан кечирсе да тизе бугуп чоголобогон,кылымдардын тунгуюгуна тушуп кетпей, заман закымында калып кетпей жашоо учун куч тапкан руху бийик ,корком мурасты аздектеген,соз баккан созмор эл экендигине ынанышты.

4-окуучу:

Чынгыз Айтматов-этнопедагог

Жазуучу чыгармаларында эл арасында ооздон оозго отуп,муундан муунга кочуп жашап келген баяндарды,уламыш-легендаларды колдонуу менен осуп келе жаткан жаш муунга айтар акылын ,берер тарбиясын жугумдуу кылып жеткире алган .

1-окуучу:

«Ак кеме» повестиндеги Эне-Сай боюнда кыргынга учураган кыргыз тукумун сактап калган Бугу Эне баяны

(сахналык корунуш корсотулот)

2-окуучу:

Ыймандан кеткен Орозкулдун жоругу оз энесине кол которгонго тете болду (Он сегиз айры муйузду талкалап жаткан Орозкулдун аракети корсотулот)

3-окуучу :

Отконун унуткан ,жоонун мыкаачылыгынан манкурт болгон Жоламан менен оз каалоосу ,оз туркойлугу менен азыркынын манкурту болгон Сабитжанды бир катарга коюп кароого болобу?(Жоламан менен Найман эненин диалогун жана Сабитжандын Казангапты жерге берердеги монологунан узунду аткарышат)

4-окуучу:

Жан дуйнодогу жакындык коп нерселерге багынбай коюшу мумкун экендигин айткан «Жетинин бири» баяны болсо

1-окуучу :

Махабаттын кучун олум менен да коркутууга болбой турганын Раймалы ага менен Бегимай кыздын баянынан билебиз.

2-окуучу :

Ошентип,улуу устатыбыздын чыгармаларынан рухий ырахат эле эмес ,жашообузга кул азык –таалим-тарбия алабыз.

3-окуучу :

Чынгыз Айтматов-саясий ишмер,гуманист

Ал дуйно жузундо тынч жашоонун болушун ,адам омурунун эч нерсеге алмаштыргыс баалуулугун жакшы тушунгон. Учурунда СССРдин алгачкы президенти М.С.Горбачевдин кенешчиси болуп турганда Афганистанга жонотулгон жоокерлер бекер набыт болуп жатканын кайра-кайра айтып жатып ,биздин жоокерлерди пайдасыз согуштан алып чыгарган .СССРдин Люксембургдагы элчиси болгон .

4-окуучу:

Чынгыз Айтматов-мекенчил,айкол инсан

Оз элин,оз жерин чын журогу менен суйгон. «Жакшынын шарапаты» дегендей анын жакшылыгы да адамдарга туз жана кыйыр тийип турган .Германияга баласын операцияга алып барган кыргыз жараны,Москвага бир университетке аспирантурага тапшырган жигит Айтматовдун ысымы эле кандай жардам бергенин айтышат.

5-окуучу :

Чынгыз Айтматов жана дуйнолук адабиятчылар

Адабият адистери жазуучунун чыгармаларындагы лириканы,симфонияны,рабсодияны иликтеп келе жатышат.Анын чыгармаларын «прозадагы поэзия»деп аташат.

1-окуучу:

«Айколдугу Манас бабам ондонуп»деген жыйнакка Чынгыз Айтматовго арналган япон философуДайсаку Икидонун,казак эл акыны Мухтар Шахановдун,кыргыз эл акыны Суйунбай Эралиевдин ,Сооронбай Жусуевдин ырлары баш болгон 55 ыр киргизилген.

2-окуучу:

Эмне учун Чынгыз Айтматов Нобель сыйлыгын албаган?

Дуйнолук ой казынасына гуманисттик ойлорду,экологиялык койгойлорду чечуунун ан-сезимдуу жолдорун,ыймандык сабактарды,маданиятты,адамдар арасындагы мамилелердин кылдан ичке турлорун корком создун жардамы менен окурмандарга жеткирип,дуйнолук денгээлдеги адабий шедеврлерди жарата алган улуу соз зергери ЭН БИЙИК сыйлыкка, талашсыз, татыктуу эле.

3-окуучу:

Нобель сыйлыгын алуу учун залкар чыгармаларды жаратуу аздык кылган.Ал учун Альфред Нобелдин керээзинде айтылгандай : «…4 Идеалисттик багыттагы озгочо корунуктуу адабий чыгарманы жаратканга берилуусу керек» деп,сыйлык ыйгарууда 1-кезекке Шведциянын Королдук Академиясынын коз карашына туура келе турган саясий-идеалогиялык мотив коюлган.Ал эми залкар таланттын коз карашы башкача болгон.

4-окуучу:

Чынгыз Айтматовдун чыгармалары убакыт отсо да актуалдуулугун жоготпой,ар бир окурмандын журогунун теренинен орун алышы, ага арнап чын дилден жазылган ырлардын жаралышы, турдуу мамлекеттерде «Айтматовду таануу» коомдорунун тузулушу эн жогорку сыйлыктан да жогорку урмат,зор сыймык.

5-окуучу:

Дуйного аттын кашкасындай белгилуу болгон кыргыздан чыкканкеменгержазуучу жаратмандык менен бирге айколдукту,кенендикти,улуулукту,адилеттуулукту,бооркерликти жана башка асыл сапаттарды алып журуу менен озунун козу тируусундо озуно дуйнолук денгээлдеги эч урагыс эстелик тургуза алган

Комуз менен Э.Иманалиевдин «Чынгыз олбос болсочу»

Деген чыгармасы аткарылат.

Мугалим :

Мына ушинтип,ааламга «Кыргыз»деген имаратты курган жонокой, бирок кеменгер инсан Чынгыз Айтматов жонундо

кечебиз сонуна чыкты.Улуу жазуучунун жаркын элесине таазим кылып,анын калтырып кеткен таалим-тарбиялык мааниси чон корком мурастары кыргыз эли жер бетинде жашап турганда эч качан унутулбайт .

Ала-Тоо ээси кыргыздар

Алп талант улуу Чынгыз бар

Чынгызын тарткан таланттуу

Чыкса экен дагы уул кыздар-,деп белгилуу токмо акын Аалы Туткучев айткандай дагы да зор таланттар кыргыз элинде жарала берет деп ишенебиз.

Чынгыз Айтматовдун ыры

Отту-кетти жаш убагым

Азыр жигит курагым

Сагынгандан кайра келип

Эски журтта турамын

Боз уйумду корсотчу деп

Тагдырымдан сурадым

Боз уй да жок,апам да жок

Суунун шары угулат

Апамдын коп жомогундай

Жамгыр жаайт дыбырап

Сейиттин ыры

Жашыл беле,кызыл беле ,кок беле

Боекторум болгон эмес коп деле

Жамийланы тарттым суйгондугумдон

Анан дагы тарттым кокмок кокту эле

Козун албай карап калат мунайып

Улан-кыздар ойноп жатса алышып

Деги кызык Даниярдын мунозу

Эч ким билбейт.Кайдан келген ким озу?

Ал ырдаса тунуп калат теребел

Анткен менен ырдай бербейт коп деле

Ашыктыктын ырын созот мунканып

Анда –санда карап коюп женеме

Данияр жок. Кетти бир кун айылдан

Тиги жакка кетти дешти ,-ал урган

Баарыбызды чуу тушуруп ,билгизбей

Аны менен кошо кетти Жамийлам

Ыйлап алдым,жатып алып чопко мен

Женекемди унута албай копко мен

Тарттым анан ал экоону бактылуу

Жашыл менен,кызыл менен,кок менен