Абын һургаал - алтан_Бадараев Очир_7 ангиин һурагша

"Абын табан журам" гэһэн буряад хэлээр мүрысөөндэ  (Зэдын аймагай Цагаатайн дунда сургуули) 1 һуури эзэлһэн һурагшын хүдэлмэри.

АБЫН ҺУРГААЛ АЛТАНҺАА ҮНЭТЭЙ

Бага балшарһаа түшэһэн баабай минии – һайхан.

Бата гараараа тэнжээһэн баабай минии – илдам.

Бүхы гуримда һургаһан баабай минии – алтан.

Эрдэни Дугаров

          Минии аба, Бадараев Дамдин Доржиевич, мянга юһэн зуун наян ондо түрэһэн, бишэн жэлтэй, шарайд омогой хори буряад хүн юм. Бага балшар ба һургуулиин наһаниинь нютагтаа Закайкалиин хизаарай Агын аймагай Һүдэнтэ нютагта үнгэрһэн. Хүдөөгэй үхибүүдэй хэдэг бүхы ажал хэжэ гараһан юм. Хони хайшалха, үбһэ сабшаха, үхэр малаа харууһалха, огородоо уһалха гэхэ мэтэ ажал ехэ байһан. Зунай һайхан сагта нүхэдөөрөө уһанда орожо амардаг байһан. Номдоо һайн һурадаг, оролдосотой, гэрэйнгээ даабари заатагүй хэдэг, ангиингаа ажалда хам оролсодог һурагша байһан байна.Сценэ дээрэһээ буряад шүлэгүүдые уншахадань, нютагай зон ехэ баярлажа шагнадаг байһан. Бага ангиин һурагша байхадань, багшань аяар Улаан-Үдэдэ болоһон үхибүүдэй һайндэртэ асаржа, шүлэг уншуулһан байдаг. Тэрэ һайндэр буряад драмын театр соо болоһон байгаа. Абаһан грамотань мүнөөшье бии.

          Һүдэнтынгөө һургуули мянга юһэн зуун ерэн долоон ондо мүнгэн медальтайгаар дүүргээд, Улаан-Үдэ ерэжэ, Буряадай гүрэнэй университедэй социально-психологическа факультедэй оюутан боложо ороһон байна. Хоёр мянга хоёр ондо һургуулияа дүүргэжэ, Буряадай эрдэмэй түбэй аспирант болоһон юм. Хоёр мянга табан ондо наһанай ханитай боложо, минии эжы Любовь Львовнатай гэр бүлэ болобо. Гурбан үхибүүдые хүмүүжүүлжэ байнад. Би – Очир – гэрэй ууган хүбүүмби.

          Абамнай Буряадай гүрэнэй университедтэ багшалаа, мүнөө Буряадай эрдэмэй түбтэ Монгол орон, Түбэд ба буддын шажаниие шудалха институдтэ гадаада харилсаа эрхилһэн эрдэмтэн секретарь гэжэ тушаалтай. Монгол, англи хэлэ адли тэгшэ мэдэдэг. Ажалаараа Монгол, Хитад орон ошожол байдаг. Эрдэмэйнгээ ажалаар хэдэн ном, олон тоото статьянуудые хэблүүлжэ гаргаһан болоно.

Минии аба дүрбэн тэгшэ, ажал хүдэлмэридөө абьяастай, спортдо хүнгэн шуран, дуушье дуулахадаа бэрхэ, буряад уран зохёол уншаха дуратай, буряад сэдьхэлтэй, түрэлхи хэлэеэ аргагүй ехээр хүндэлдэг хүн. Үшөө абамни бүхэ барилдаанда хара багаһаа дуратай. Ага нютагаа эрьехэдээ, Зунай нааданда, обоо тахилганда болодог мүрысөөнүүдтэ мүнөөшье хүрэтэр эдэбхитэй хабаадалсадаг юм.

Минии аба уран гартай, дархан хүн юм. Мүнөө байдаг гэрээ, бани, гараж баряа. Бидэниие, хүүгэдээ, ажалда дуратайгаар хүмүүжүүлдэг. Абынгаа сүлөөтэй байхада, шатар наадаад, дараань сэбэр агаарта гаража, түлеэ хахалдагбди. Би абадаа ехэ дуратайб. Абамнай бидэндэ Тайланд, Хитад оронуудые харуулжа амаруулаа һэн. Би аба шэнгеэ хүн болохо гэжэ оролдохоб.

Аба эжы хоёрни арюун наран дороо аша буян эдлэжэ, алтан дэлхэй дээрээ хододоо энхэ элүүр, ута наһа наһалжа ябаһай гэжэ бурхандаа мүргэдэгби. Аба тухайгаа зохёоһон шүлэгэй мүрнүүдээр зохёолоо дүүргэхэ дурам хүрэнэ:

Абынгаа хэлэһэн үгэнүүдые

Һанажа ябахаб сэдьхэлдээ.

Абынгаа зааһан һургаалнуудые

Хадагалжа ябахаб зүрхэндөө.