Африка материги

Профессор А.Молдокулов атындагы Улуттук инновациялык технологиялар МЕКТЕП-ЛИЦЕЙИ ГЕОГРАФИЯ 7-А-класс Аткарган: Аликанова Жазиэл Улукбековна

Текшерген: Зарнаева Назгуль Жакшылыковна

Тема: Африка

ПЛАН:

• Африка
• Географиялык абалы
• Африканы изилдөө
• Африканын жаратылышы
• Африканын климаттык алкактары

Африка

Африка - Жердин эң ысык материги жана анын территориясынын жарым бѳлүгүн чөлдөр жана жарым чѳлдѳр ээлеп жатканын, дал ушул Африкада Чыгыш жарым шардын эң суусу мол дарыясы Конго агарын, ал эми Жер шарындагы эң чоң ысык чөл Сахараны дүйнѳдѳгү эң узун Нил дарыясы кесип өтөөрүн, материктин жагымсыз шарттарына карабастан Африкада тропикалык фауна жана флоранын тирүү коллекциясы менен ар түрдүү жана укмуштуудай ландшафттары бар экендигин, жергиликтүү африкалыктар славяндык сырткы келбети менен ак адамдар болушу мүмкүн экендигин, Африка – дүйнөнүн эң жарды аймагы жана көптөгөн изилдөөчүлөр аны өлүп бара жаткан материк деп эсептешерин биз билебиз.

Географиялык абалы

Сүрѳттѳн Африка кѳлѳмү боюнча кандай материк болуп эсептелгенин кѳрүү татаал эмес

Африка аянты боюнча экинчи материк

Географиялык абалы

Физикалык карта боюнча Африканын географиялык абалынын өзгөчөлүгү эмнеде экендигин кантип аныктаса болот? Бул эң жөнөкөй! Картаны карайбыз жана майда - чүйдѳлѳрдү байкайбыз:

• Материк түндүктөн түштүккө созулган.
• Ортосуна жакын экватор менен кесилишет.
• Африка бир мезгилде төрт жарым шарда жайгашкан.
• Жээктердеги сызык начар тилмеленген.
• Аралдары көп эмес.
• Гибралтар кызыгы жана Суэц каналы аркылуу Евразия материги менен байланышта.

Географиялык абалы

• Эң чоң аралы – Мадагаскар.
• Эң чоң жарым аралы - Сомали, көрүнүшү боюнча чоң тишти элестетет.
• Материктин жалпы көрүнүшү оңдон солго жайылган Р тамгасына же жѳндѳмсүз таш балтага окшош.
• Материктин жаратылышы жөнүндө четки чекиттеринин абалы - тумшуктары

дагы кѳп нерсени айтып берет.

Африканын географиялык абалы

Карта «Африканы изилдөө»

Африканы изилдөө

Жылы

Изилдөөчү

XXVIII б.з.ч.

Окуя

Байыркы гректер

600 – 595 жж. б.з.ч.

1352 - 1353

Ханну (Египет)

Африканын түндүгүнө жайгашып изилдеген

Пунтка (Сомали) – сүзүү, саякаттоо

Ибн Баттута

1486

Сахараны кесип өтүп, Нигер дарыясына чейин жетип жана кайра тартуу

Диего Кан (Португалия)

1488

1497 - 1499

Бартоломеу Диаш (Португалия)

Конго дарыясынын башталышын ачуу

“ Добрая Надежда” тумшугун ачуу

Васко да Гама (Португалия)

1795 - 1806

Африканы айланып сүзүп, Индияга жол ачуу

Мунго Парк (Англия)

1840 - 1871

1871 - 1877

Давид Ливингстон (Англия)

Нигер дарыясын изилдөө

Түштүк Африканы кесип өтүү. Конго дарыясынын жогору жагын жана Виктория шаркыратмасын ачуу.

Генри Стэнли (США)

1880 - 1883

Танганьика жана Виктория көлдөрүн айланып сүзүү жана Кагера дарыясынын башатынан жана Рувензори массивине чейин жетүү

В.В. Юнкер

Нил – Конгонун суу бөлгүчүн изилдөө

Финикиялык деңиз сүзүүчүлөрү

Ханну

Бартоломеу Диаш

Ибн Баттута

Васко да Гама

Мунго Парк

Генри Стэнли Мортон

Давид Ливингстон

В.В. Юнкер

Диего Кан

Африканын жаратылышы

Африка - бийик эмес континент. Рельефинде бийиктиги 200 дөн 1000 метрге чейин ал эми орточо бийиктиги 750 метр түзгѳн түздүктөр жана бөксө тоолор басымдуулук кылат. Африканы рельефинин өзгөчөлүгү боюнча “төмөнкү” – Түндүк жана Батыш жана “бийик” Чыгыш жана Түштүк Африкага бөлүшөт. Африканын жер асты ар түрдүү зор кен байлыктарга ээ.

Рельефтин өзгөчөлүгү

Кен байлыктары

Африка

Африка  – Жердин эң ысык материги. Карта жана картограммаларды колдонуу менен бул тастыктоонун туура экендигин далилдей алабыз.

Африканын климаттык алкактары

Орточо жылдык жаан - чачын

Экватордук климатограмма

Субэкватордук климатограмма

Субтропикалык климатограмма

Тропикалык климатограмма

Африка

Африкада чыгыш жарым шарынын эң суусу мол дарыясы - Конго - Заир (4320 км) жана жакынкы убакытка чейин эң узун деп эсептелип келген дарыя - Нил (6671 км) агат. Азыр айрым изилдөөчүлөр эң узун дарыя Нил эмес, Амазонка деп эсептеп жатышат.

Африканын ири дарыялары кеме жүрүү үчүн жараксыз бирок, электрэнергиянын зор байлыгына ээ. Бул жердин бетине кристаллдык тоо тектеринин чыгышы, рельефтин тепкичтик мүнөздө болушу менен түшүндүрүлѳт.

Колдонулган адабияттар:

• М.Кадыркулов, З.Алиев «Материктердин жана окаендардын географиясы». Бишкек-2013-ж.

2. Кыргызстандын биологиялык ресурстары: / Биология институту Кыргызстандын ИА — Бишкек: Илим, 1992-ж.

Көңүл бурганыңыздар үчүн ыракмат!