Ակնարկ, գրականություն

Ակնարկ (ժանր)

Ակնարկ , գրական և լրագրային ժանր,  վավերագրական գրականության  տեսակներից։

Ակնարկի  հեղինակը  պատմում է ոչ թե երևակայությամբ ստեղծված  հերոսների  և գործողությունների, այլ իրականում գոյություն ունեցող մարդկանց և նրանց հետ կատարվող  դեպքերի  ու  փաստերի  մասին։ Ակնարկներում մեծ մասամբ պահպանվում են հերոսների իրական անունները, կենսագրական փաստերը, բնավորության գծերը և այլն։ Սրանով ակնարկը տարբերվում է գրական մյուս ժանրերից։

Սակայն ակնարկագրին ևս անհրաժեշտ է ստեղծագործական երևակայություն՝ կյանքի երևույթներից ու փաստերից բնորոշը, տիպականը ընտրելու, դեպքերն ու հերոսների արարքները հոգեբանորեն պատճառաբանելու համար ։

Բարձրարվեստ ակնարկներում օգտագործվում են գեղարվեստական տարբեր միջոցներ ( բնանկար ,  դիմանկար ,  երկխոսություն ,  հեղինակային միջամտություն ), դրան զուգակցելով հրապարակախոսական ու գիտական տվյալների հետ (թվեր, փաստաթղթեր, իրեղեն ապացույցներ և այլն)։ Ակնարկագիրը կարող է ստեղծել լիարժեք  կերպարներ ՝ բնավորության համոզիչ գծերով։  Մաքսիմ Գորկին  գրում էր, որ ակնարկը գտնվում է «հետազոտության և  պատմվածքի  միջև»։

Հայ գրականության մեջ բարձրարվեստ ակնարկներ են գրել  Միքայել Նալբանդյանը  («Հիշատակարանի» որոշ գլուխներ),  Րաֆֆին («Աղթամարա վանքը», «Ճանապարհորդություն Պարսկաստանում»),  Հակոբ Պարոնյանը  («Պտույտ մը Պոլսո թաղերուն մեջ»),  Վրթանես Փափազյանը  («Տուրիստի հիշատակարանից») և այլք [1] ։