Акылдын күчү иштелме

Сабактын темасы:

АКЫЛДЫН КҮЧҮ

Сабактын максаттары:

• • билим берүүчүлүк: «Акылдын күчү» жомогунун мазмунун окуп, талдап түшүнүшөт. Табышмакмактатып таасын сүйлөгөн, өзү кедей болсо да акылга бай карапайым карыя акыл менен акылсыз увазирдин чөнтөгүн тазалап, алтындарын алып калгандыгын түшүнүшөт. Көр дүйнө - байлык эмес, акыл байлыгы азбас байлык экендиги тууралуу түшүнүктөргө ээ болушат.
• • тарбия берүүчүлүк: терең ойлонууга, байкагычтыкка, ойлоп тапкычтыкка, сөз кадырын баалап, аларды турмушта колдонууга үйрөнүшөт.
• • өнүктүрүүчүлүк: өз алдынча сынчыл ой жүгүртүүгө, өз оюн эркин, так айтууга көнүгүшөт. Сөз байлыгын өстүрүшөт.

Көрсөткүчтөр:

• Жогорудагы коюлган максаттар ишке ашат, эгерде:
• • чыгарманын мазмунун түшүнсө; чыгарманы өз сөзү менен айтып бере алса;
• • акылдуу карыя менен увазирдин ортосунда айырмачылыкты ажырата алса;
• • өз оюн далилдүү айта алса;
• • карыянын жообун текст менен иштөөдө таап, көркөм окуп берсе;
• • топтук ишти аткарууда бирин-бири сыйлап, уга билсе;
• • көр дүйнө - байлык эмес, акыл байлыгы азбас байлык экендигин түшүнсө.

• 1. Акыл деген эмне?
• 2. Байлык деп эмнени түшүнөсүңөр?

«Акыл баалуубу,

же

байлык баалуубу?»

Акылдын күчү

Илгери өткөн заманда Муса деген хан болуптур. Анын Садыр деген увазири бар экен. Бир күнү увазир ханга кайрылып:

– Ханда кырк адамдын акылы болот дейт. Андай болгондо доочунун доосун , талаш-тартыштын чуусун чечүүнү эмне үчүн бизге жүктөйсүз, өзүңүз эле бүтүрө бербейсизби? Эмне үчүн бизге акыл саласыз? – деп сураптыр.

Ошондо хан.

– Ооба, сенин айтканың туура. Бирок шаардын сыртында Акылбай деген чал бар, ошол чалда кырк хандын акылы бар, ошону мында конокко чакырып кел, – дептир.

Садыр Акылбек чалды ханга мейманга чакырып алып келет. Хан чалга тамагын жайнатат. Экөө кез-кез сүйлөшө калышат. Аларды карап отурган увазир өз ичинен: «Мунусу жети урууну бийлеген хан, тигиниси 47 бир бечара чал. Анан анда кандай касиет болмок эле», – деп ойлонуп отурат. Бир кезде хан чалга кайрылып:

– Карыя, мен эртең менен эрте сизге бир куш жиберем, ошол куштун эки канатын жулуп тазалап кайра коё бер, – деди.

Увазир бул сөздө кандай маани бар экендигин түшүнгөн жок.

Анда карыя ханга айтты:

– Ханым, бешке бирди кошуп алтоо кылып керели кечке алтын соксом да, отуз экиге жеткире албай жүрөм, – деди.

• Ошентип, оокатын жегенден кийин хан:
• – Чалга барып конок болуп кел, – дейт. Макул болуп, чалдын үйүнө келет. Чалдын үйү жаман алачык экен, туш-тушунан шамал арылдап кирип турат. Чал үстү-башы көө болгон нанын алдына коёт. Бир убакта увазир Акылбек чалга:

– Сизге бир суроом бар эле, – дейт.

Чал кулагын тосот. Ошондо увазир:

– Кечээ сизге хан: «Таң эрте сизге бир куш жиберем

ошол куштун эки канатын жулуп тазалап туруп

жибер» деди, ошого түшүнө албай калдым, – деди.

Ошондо чал айтты:

– Балам, мен бир бечара кедеймин. Бир баштык алтын

берсең, анын жообун аласың, биз ошону менен күн

көрүп келе жатабыз, – деди.

Увазир бир баштык алтын берди.

• Экинчи жолу чалга кайрылып:
• – Дагы бир суроом бар, – дегенде чал айтты:
• – Сурай бер, балам.

– Кечээ сиз ханга «Бешке бирди кошуп, алты кылып,

эртеден кечке алтын согуп, отуз экиге жеткире

албай жүрөм», – деп айткан сөзүңүзгө да түшүнбөй

калдым.

– Ээ, балам, мен кедей адаммын, жолдугун жасап,

бир баштык алтын берсең, айтып берем, – деди.

Увазир дагы бир баштык алтынын берди. Ошондо

кырк хандын акылы бар чал:

• – Балам, муна бу колум канча?, – деп колунун манжаларын көрсөттү.

Увазир:

• – Беш, – деди.
• – Бешке бир балканы кошсо канча болот? Алты болот. Эмесе анын: керели кечке ушул алтоо менен иштеп тапканым ичип жегениме да жетпейт дегеним эле», – деди ал.

Эми хандын: «Таң эрте бир куш жиберем, эки

канатын жулуп, тазалап, кайра коё бер» дегени

мындай куш сенсиң, эки чөнтөгүңдү тазалап,

алтыныңды албадымбы? Эми кайтып кете

берсең жолуң ачык, – деп акылсыз увазирди

жолуна салат.

Увазир ошондо гана акылдын күчүнө ишенген экен.

Суроолор боюнча оюңарды айткыла:

• 1. Увазир ханга эмне деп кайрылды?
• 2. Хан эмне үчүн бир бечара абышкада кырк хандын акылы бар деди?
• 3. Увазирди хан карыяга эмне максат менен жибергенин билдиңерби?
• 4. Карыя эмне менен күн көрүп, оокат таап жүргөнүн байкап бааладыңарбы?
• 5. Демек, акыл менен сөздүн күчү кандай экен?
• 6. Дагы бир суроо – «алтын согуп, отуз экиге жеткизе албай жүрөм» деп абышка эмнени айтып жатат?

«Кар топ» көнүгүүсү

Качан?

эм

Эмнеге?

Ким?