Алкиндер. Алкиндердің қасиеттері.

МКҚК «ЖОҒАРЫ АГРАРЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КОЛЛЕДЖІ»

Оқу сабағының жоспары

(теориялық немесе өндірістік оқыту)

Сабақ тақырыбы:_ Алкиндер. Алкиндердің қасиеттері.

Модуль /пән атауы Химия

Педагог Халдыбаева А.С. дайындады

20_ жылғы « »

1. Жалпы мәліметтер

Курс, топ І

Сабақтың түрі : теориялық

1. Мақсаты, міндеттері

Оқыту мақсаттары: 10.4.2.26 алкиндердің құрылымдық формулаларын құрастыру, алкиндердің химиялық қасиеттері мен алыну жолдарын зерделеу;

Сабақ мақсаты:

1. Алкиндердің құрылымын, қасиеттерін айтады.

2. Алкиндердің қасиеттерін олардың құрылымы негізінде анықтайды.

Оқу-жаттығу процесінде білім алушылар меңгеретін күтілетін нәтижелер және (немесе) кәсіби дағдылар тізбесі

Бағалау өлшемдері:

• алкиндердің құрылымдық формулаларын құрастыру, алкиндердің химиялық қасиеттері мен алыну жолдарын зерделейді;

Қажетті ресурстар: презентация, бейнефильмдер

І. Сабақтың басы(5-7 минут)

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру кезеңі

Сәлеметсіздер ме!

Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Алкиндер

Бүгінгі сабақта:

Сенің білетінің:

• алкиндер жайлы түсінік;

• алкиндердің гомологтық қатарын;

Сенің меңгеретінің:

• алкиндердің химиялық қасиеттерін

қарастырамыз;

• алкиндердің алыну жолын қарастырамыз;

«Миға шабуыл»

Cұрақтар:

1) Алкиндердің жалпы формуласы қалай өрнектеледі

2) Алкадиендерде көміртек пен көміртек арасында қандай байланыс болады?

3) Алкендердің бірінші өкілін атаңдар және ол қандай жалынмен жанады?

4) Ол байланыс қалай аталады?

5) Қанықпаған көмірсутектерге тән гибридизация түрі қандай?

ІІ. Сабақтың ортасы (..28-32 минут)

Т. «Джигсо» әдісі. Мәтін бөлігін оқып, өз топтарында талқылайды. Талқылауға аз ғана уақыт беріледі. Топта сабақ мазмұны талқыланып, сыныпқа ұсынылады.

І топ – Алкиндердің гомологтық қатары, жалпы формуласы

ІІ топ- номенклатурасы,изомериясы, екі еселі байланыстың ерекшеліктері

ІІІ топ – алкиндердің қасиеттері

Алкиндер – құрамында бір үш еселі байланысы бар жалпы формуласы

C_n H_2n-2 болатын қанықпаған көмірсутектер.

Алкиндердің бірінші мүшесі –ацетилен C₂H₂ (Н ─ C ≡ C ─ H )

Жүйелік номенклатура бойынша ацетилен көмірсутектерін атау үшін сәйкес

алкандардағы – ан, жұрнағының орнына – ин жұрнағымен ауыстырады.

Мыс: этан-этин, пропан-пропин және т.б.

Алкиндерде көміртек тізбегін нөмірлеуді үш байланыс жақын тұрған шетінен бастайды.

1.Үш байланыс кіретін көміртектің ұзын тізбегін тауып, үш байланыс жақын

жақтан көміртек атомдарын нөмірлейміз:

1 2 3 4 5

CH ≡ C ‒ CH ‒ CH₂ ‒ CH₃

׀

CH₃

3- метил пентин-1

1. Өнеркіәсіпте ацетилен табиғи газды жоғары температурада ыдырату әдісімен өндіріледі.

_1500C⁰

2CH₄ C₂H₂ + 2H₂↑

2. Техникада ацетиленді кальций карбидін сумен әрекеттестіріп алады:

CаС₂ + 2H₂O⟶Ca(OH)₂ + C₂H₂

1. Қосылу реакциялары. (Гидрлену):

CH ≡ CH + Н₂ → CH₂  = CH₂

CH₂ = CH₂ + Н₂ → CH₃  — CH₃

2) Галогендеу реакциясы:

CH ≡ CH + Вг₂ → СНВг = СНВr

(1 саты) 1,2 дибромэтен

СHBr = CHBr + Вг₂ → СHВг₂ – СHВг₂

(2 саты) 1,1,2,2 тетрабромэтан

Бұл реакцияда бром суының түссізденуі қанықпаған көмірсутектерге сапалық реакция болады.

3)Гидрогалагендеу реакциясы:

CH ≡ CH + НCl → CH₂ = СНCl

CH₂ = СНCl + НCl → CH₂Cl ─ СН₂Cl

хлорэтен (винилхлорид) 1,2- дихлорэтан

4. Гидратация: CH ≡ CH + Н₂O → CH₃COH

Бұл М.Г. Кучеров реакциясы деп аталады.

5. Полимерлену реакциясы: 3CH ≡ CH → С₆Н₆

бензол

6. Тотығу реакциясы:

CH ≡ CH + 4[O]⟶ COOH─COOH

қымыздық қышқылы

7. Жануы: 2CH ≡ CH + 5О₂ = 4СО₂ + 2Н₂О + Q

Тапсырма №1. Көмірсутектерді үш топқа : алкандар, алкендер және алкиндер деп жіктеңдер.

C₂H_6, C₆H_12, C₃H_8, C₄H_6, C₄H_10, C₄H_8, C₅H_10, C₅H_12, C₅H_8, C₃H_6, C₆H_14, C₃H_4.

Дұрыс жауабы:

Дескриптор:

Білім алушы

• Көмірсутектерді бөле алады

• заттардың аттарын атайды.

Тапсырма №2

Әдіс: «Еркін жазу» әдісі. Топтық жұмыс

Алдарына слайдта тапсырмалар беріледі.

а) Үш еселі байланыс қалай түзіледі ?

Әдіс: «Бір минут»

ә) Қосылыстың атын атаңыз.

1) СН₃ – С ≡ С - СН₃ 2 ) СН3 - СН - С ≡ С– СН3

|

СН3

3) СН ≡ С - СН – СН₂ – СН₂ – СН₃

|

СН₃

CH₃

|

4) СН₃ - СН – СН - СН₂ – С ≡ С - СН₃

|

СН₃

Дескриптор:

Білім алушы

• алкиндерді атайды

• заттардың аттарын атайды.

Тапсырма №2. Мына көмірсутектердің формуласын жазу керек: а) бутин-2; б) пентин-2;

в) 3-метил-бутин-1; г) 4,4,5-гексин-2; Қайсылары өзара изомер болады?

Дескриптор:

Білім алушы

• алкиндердің формуласын құрастырады және атайды

• изомерлерді атайды.

Тапсырма № 3.

Әдіс: «Құрастыр және жауап бер» Жеке жұмыс.

Оқушылар смартфондарынан https://molview.org/ сілтемесі арқылы өтіп тапсырманы орындайды.

а) Мына төменде берілген қаныққан және қанықпаған көмірсутектердің модельдерін құрастыр, салыстыр, молекуласында кездесетін байланыстарды ата, ерекшеліктерін түсіндіріңдер және молекулалық формуласын жазыңдар:Бутан, пропин , гексан, пентин-2, гексин -3, бутен-2.

Дескриптор:

Білім алушы

- модельдерді құрастырады және салыстырады;

- молекулалық формулаларын жазады және атайды;

- алкиндердің құрылымдық формулаларын жазады.

Бағалау: «Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі арқылы бірін-бірі бағалайды.

Екі жұлдыз = жұмыс істеген кезде оларға ерекше ұнаған 2 зат

Бір тілек =бұл жақсартуға болатын нәрсе.

ІІІ. Сабақтың соңы (..5-6 минут)

Сабағымызды қорытындылайық.

Оқу тапсырмасы:

1. Формуласы берілген көмірсутек үшін

CH ≡ C ‒ CH₂ ‒ CH₂ ‒ CH₂ ‒ CH₃

екі гомолог және екі изомердің формулаларын құрастырыңдар. Заттарды жүйелік номенклатура бойынша атаңдар.

Рефлексия

- не білдім, нені үйрендім

- не түсініксіз болды

- қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек

Үйге тапсырма:[1] 2 бөлім § 74-77, 97-109 бет

Үй жұмысы: [1] 2 бөлім §76-77. 105 бет. Тақырып соңындағы тапсырмаларды орындау.