Амма Аччыгыйын айар улэтэ

Саха норуодунай суруйааччыта Николай Егорович Мординов –

Амма Аччыгыйын айар үлэтэ

1906 сыл тохсунньу 6 күнүгэр Боотур Уус улууһугар (Тааттаҕа) дьадаҥы Дьөгүөрдээн Мординов (Мундунов) дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.

1928 с. Дьокуускайдааҕы педтехникуму бүтэрбитэ.

1931 с. Иккис Москубатааҕы судаарыстыбаннай университет тыл уонна литература салаатын бүтэрбитэ.

«Ийэ» диэн ааттаах бастакы хоһооно «Чолбон» сурунаалга 1927 с. бэчээттэммитэ. «Быһах угун кыстыммат» диэн кэпсээннэрин хомуурунньуга саха литературатын көмүс фондатыгар киирбитэ.

«Сааскы кэм» романа нууччалыы , украиналыы, венгерд ии уонна чешскайдыы тылларынан тылбаастаммыта.

1982 сыллаахха от ыйын 6 күнүгэр Лев Толстой "Сэрии уонна эйэ" диэн арамаанын тылбааһын иһин Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэни ылбыта.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

• Саха АССР норуодунай суруйааччыта (1966)

• Икки Үлэ Кыһыл Знамятын уордьана

• Норуоттар Доҕордоһууларын уордьана

• Икки « Бочуот Бэлиэтэ » уордьан

• Саха АССР искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ

• Саха Өрөспүүбүлүкэтин П. А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэтин лауреата

• Дьокуускай куорат ытык киһитэ (1972)

Тахсыбыт кинигэлэрэ

• Талыллыбыт айымньылар: 2 томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1956.

Т. 1. Кэпсээннэр. Сэһэннэр. Хоһооннор. — 480 с. Т. 2. Пьесалар. Очеркалар. — 479 с.

• Талыллыбыт айымньылар: 4 томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1966—1970.

Т. 1. Хоһооннор. Кэпсээннэр. Очеркалар. — 1966. — 512 с. Т. 2. Сэһэннэр. — 1967. — 562 с. Т. 3. Драмалар. Ахтыылар. — 1969. — 512 с. Т. 4. Сааскы кэм: Роман. — 1970. — 748 с.

• Быһах угун кыстыммат: Кэпсээннэр. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1934. — 69 с.
• Хоһооннор. — М.: Учпедгиз, 1936. — 32 с.
• Кэпсээннэр. — М. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1937. — 72 с; 1940. — 98 с.
• Ситим быстыыта: Драма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1937. — 78 с.
• Уон сыл: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1937. — 104 с.
• Киһи: Драма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1938. — 94 с.
• Сэрии: Очеркалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1942. — 86 с.
• Ааһан иһэн: Новеллалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1944. −104 с.
• Сааскы кэм: Роман. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1944. — 312 с; 1952. — 702 с; 1963. — 682 с; 1982. — 752 с; 1988. — 752 с; 1994. — 360 с.
• Саха литературатыгар Аҕа дойду сэриитин кэмигэр. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1944. — 20 с.

• Доҕоттор: Сэһэн. — Дь.: Кинигэ кыһата. — 1947. — 164 с.
• Күнү көрсө: Кэпсээннэр. Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1947. — 298 с.
• Тоҕус төгүл тоҕо?: Кыра саастаах оҕолорго. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1949. — 42 с; 1974. — 24 с.
• Алдьархай: Сэһэн. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1966. — 352 с.
• Киһи уонна айымньы: Ахтыылар. Ыстатыйалар. Этиилэр / Хомуйда, ред. Г. С. Сыромятников. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1975. — 408 с.
• Кэпсээннэр, очеркалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1983. — 295 с.
• Сэһэннэр. Кэпсээннэр. Ахтыылар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1986. — 527 с.
• Дьон ортотугар: Хоһооннор. Сэһэн. Кэпсээннэр. Ахтыылар: Орто уонна улахан саастаах оскуола Оҕолоругар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1989. — 216 с.

Нууччалыы

Весенняя пора: Роман / Авториз. пер. А. Дмитриевой, Л. Корниловой. — М.: Сов. писатель, 1951. — 780 с; М.: Сов. писатель, 1954. — 712 с; М.: Гослитиздат, 1958. — 712 с; Новосибирск: Кн. изд-во, 1961. — 717 с; М.: Известия, 1970. — 718 с; М.; Сов. Россия, 1978. — 541 с; М.: Худож. лит., 1993. — 396 с.

• Повести. — М.: Сов. писатель, 1960. — 194 с.
• Беда: Повесть / Авториз. пер. А. Дмитриевой; М.: Сов. писатель, 1970. — 319 с; М.: Сов. писатель, 1972. — 319 с.
• Друзья-товарищи: Повести / Якутск: Кн. изд-во, 1976. — 488 с.

Ийэ

Күн сирин көрдөрөн

Көмүскээн-харыһыйан ииппит,

Күүһүрдэн-улаатыннаран

Көччөх гынан көтүппүт,

Көлөһүннээх дьүһүннээх,

Күкүр-икир таҥастаах

Көмүс күндү күкүллэхпин —

Күн ийэм эмээхсин эрэйдээҕи,

Ыраатан-тэлэһийэн сылдьаммын,

Эмиэ өйдөөн тиийэн кэллим,

Өйдөөт, уөһэ тыынан ыллым …

1927с.

Н.Е. Мординов-Амма Аччыгыйа П.А. Ойуунускайы кытта 1934 сыллаахха Москваҕа Бүтүн Сойуустааҕы суруйааччылар бастакы сьезтэригэр кыттыыны ылбыттара

Амма Аччыгыйа ”Сааскы кэм” спектакль, 2003 сыллаахха Василий Фомин туруоруута

Романов Алексей Семенович считается первым профессиональным якутским режиссером.

Н.Е. Мординов тылбаасчыт быһыытынан киэҥник биллэр

«Мопр» 1928 с. А.Е. Мординовы кытта («Мопр» агитационная пьеса) « Кыыс уонна өлүү » - 1938 с. ( «Девушка и смерть» поэма-сказка А.М. Горького) «Степа убай » 1945 с. ( «Дядя Степа» С.В. Михалков) « Биһиги бириэмэбит геройа » («Герой нашего времени» М.Ю. Леромнтова) «Анна Каренина» I т. – 1947, II т. – 1950 сс. («Анна Каренина» Л.Н. Толстой) « Тиллии » 1985 с. («Воскресение» Л.Н. Толстой) « Сэрии уонна эйэ » I т. – 1978 с., II т. – 1979 с., III т. – 1980 с., IV т. – 1981 сс. («Война и мир» Л.Н. Толстой) « Чуумпу Дон» I кн. – 1 993 с.(«Тихий Дон» М. Шолохова) «Саха сирин туһунан » 1954 ( «О Якутии» В.Г. Короленко ) « В.И. Ленин » ( « В.И. Ленин »А.М. Горького) « Якутскай куорат » 1950 с. (« Якутскай куорат » О.В. Ионова ) Общественно-политические литературы(В.И. Ленин айымньыларын) «Коварство и любовь» Ф. Шиллера «Человек с ружьем» Н. Погодина «Наука ненависти» М.А. Шолохова «Кустук» 1943 с.(повесть «Радуга» ВандыВасилевской) « Күөх оноҕос » 1947 с. (повесть «Зеленая стрела» И. Всеволжского) « Дьиэ кэргэн » 1953 с. (драма в 4-х действиях И. Попова « Семья » )

Олоҕун уонна айар үлэтин туһунан

• Амма Аччыгыйын туһунан ахтыылар / Хомуйан оҥордо Д. В. Кириллин. — Дь.: « Бичик » , 1997. — 168 с.
• Соломов Н. И. С любовью родной земле: Воспоминания. — М., 1996. — 24 с.
• Башарина З. К. Сыыры сырыынньатынан дабайбатаҕа // « Чолбон » . — 1996. — № 1. — С. 153 — 155.
• Босяк В. Дьолбут эбит // « Аргыс » . — 1991. — № 1. — С. 80 — 84.
• Васильев Ю. « Сааскы кэм » тэҥнэбиллэрэ // « Хотугу сулус » . — 1988. № 1. — с. 86 — 88.
• Михаил Чооруоһап. Ытык-мааны Амма Аччыгыйа народнай суруйааччы туһунан ахтыылар. — Дь.: Бичик, 2006.
• Канаев Н.П. О творчестве Н.Е. Мординова
• Протопопова Н.И. Амма Аччыгыйа “ Бэлэм буолга ”
• Окорокова В.Б. Амма Аччыгыйа уран тыл улуу маастара
• Попова А.С. Блахирова В.В. “ Сааскы кэм ” романынан сирдэтэн
• Ефремова С.И.Роман Н.Е. Мординова “ Весенняя пора ”

В республиканской газете "Бэлэм буол" Н. Е. Мординов-Амма Аччыгыйа проработал в течении тридцати лет. В данное издание вошли его воспоминания и статьи, посвященные подрастающему поколению. Кроме того, рассказывается о вкладе Амма Аччыгыйа в развитие детской литературы и печати, с благодарностью вспоминаются его участие в становлении коллектива редакции и его чисто человеческие качества

В 1995г. имя Н.Е.Мординова — Амма Аччыгыйа присвоено Харбалахской средней школе Таттинского улуса

Распоряжением главы РС (Я) от 23 июня 2014 г., имя Н.Е. Мординова – Амма Аччыгыйа присвоено детскому издательству газеты “Кэскил”.

Также его имя носят улицы в Якутске, Ытык Кюеле и селах Таттинского улуса.

На родине писателя в с. Харбалах работает Дом-музей братьев Мординовых.

Киэн туттар биир дойдулаахпыт, саха сээркээн сэһэнньитэ

Н.Е. Мординов-Амма Аччыгыйа айар үлэтин туһунан презентацияны таҥан оҥордо

В.С. Кривошапкина Таатта, Харбалаах, 2021с.