Խաղաղը՝ որպես կրտսեր դպրոցականի ուշադրության զարգացման խթան

Խաղաղը որպես կրտսեր դպրոցականի ուշադրության զարգացման խթան

Դպրոցական կյանք մուտք գործելու սկզբնական շրջանում երեխայի հոգեկանը լուրջ փոփոխություններ է կրում: Նա ձեռք է բերում կյանքի նոր ռեժիմի հետ կապված կարևոր սովորություններ և փոխադարձ վստահության վրա հիմնված հարաբերություններ է հաստատում ուսուցիչների և ընկերների հետ: Ուսումնական նյութի նկատմամբ առաջ եկած հետաքրքրությունների հիման վրա նրանում դրական վերաբերմունք է ձևավորվում ուսուցման նկատմամբ:Այդ հետաքրքրությունների հետագա զարգացումն ու ուսուցման նկատմամբ երեխայի վերաբերմունքի փոփոխությունները կախված են նրանց ուսումնական գործունեության ձևավորման պրոցեսից: Որպեսզի ուսուցման նկատմամբ երեխայի հետաքրքրությունը չկորի, պետք է այն հետաքրքրի երեխային,գրավի նրա ուշադրությունը:

Կրտսեր դպրոցականների կամածին ուշադրությունը անկայուն է, քանի որ նրանք դեռևս չունեն ինքնակարգավորման ներքին միջոցներ:Նրաք հեշտությամբ շեղվում են դասից,մտքով թռչում հեռուներ:Երեխաների ոչ կամածին ուշադրությունը կայուն է այնքան ժամանակ, քանի դեռ առարկան հետաքրքրում է երեխային:Հենց որ հետաքրքրությունը թուլանում է, երեխայի ուշադրությունը շեղվում է այլ առարկաների վրա: Ինչպես գիտենք` առանց զարգացած ուշադրության անհնար է կազմակերպել ուսուցման գործընթացը: Երեխան պետք է կարողանա որոշակի ժամանակահատվածում կենտրոնանալ որևէ խնդրի,հանձնարարության կատարման վրա,տեղափոխել ուշադրությունը մեկ այլ խնդրի վրա:Ուշադրության կայունությունը պայմանավորված է նաև մտածողության ղարգացմամբ: Եթե երեխայի մտածողության վերլուծական հնարավորությունները նրան թույլ են տալիս ընկալվող առարկայի մեջ բացահայտել նորանոր կողմեր ու հատկություններ , ապա դրանով իսկ պահպանվում են նրա հետաքրքրությունն ու ուշադրությունը:

Երեխայի կամածին ուշադրաւթյան ծագման պրոբլեմը գլխավորներից մեկն է: Կրտսեր դպրոցականի կամածին ուշադրության զարգացմանը նպաստում են գործունեության կազմակերպման ձևերը` խաղը և ուսումնական գորշունեությունը,որը դպրոց գնալուց առաջ երեխայի կյանքում արդեն զգալի տեղ է զբաղեցնում: Այնուամենայնիվ , կրտսեր դպրոցականի կամածին ուշադրությունը դեռևս անկայուն է. նրանք ենթարկվելով իրենց ներքին մղումներիմ` հածախակի փոխում են իրենց ընկալման օբյեկտներն ու գործունեության ուղղվածությունը, կատարում են այն , ինչ հետաքրքիր ու հածելի է իրենց համար: Կամածին ուշադրության զարգացմանը մեծ չափով նպաստում է ուսումնական ու աշխատանքային գործունեությունը:Կամածին ուշադրության զարգացման պայմաններից է նաև պրոբլեմային ուսուցումը: Ուսուցումը պետք է կազմակերպել` օգտագործելով որքան հնարավոր է խաղալիքներ ,դիդակտիկ խաղեր: Տարիքային այս փուլում երեխան իրականացնում է գործունեության երեք տեսակներն էլ` խաղ, ուսում, աշխատանք,սակայն առաջատարը խաղային գործունեությունն է,որը ուսուցման մեթոդների ընտրության ժամանակ պետք է հաշվի առնել: Խաղը համարվում է երեխայի ուշադրության զարգացման անկրկնելի խթան: Խաղային իրավիճակները դասը դարձնում են հասկանալի և հետաքրքիր,զարգացնում կողմնորոշվելու կարողությունը,հնարամտությունը և երևակայությունը:Խաղի ժամանակ ակտիվանում են անգամ պասիվ աշակերտները, ովքեր խաղի միջոցով ավելի հեշտ են յուրացնում,ավելի լավ մտապահում ուսումնական նյութը:

Դիդակտիկ նյութերը ուսուցչի ձեռքին կարևոր են կրտսեր դպրոցականի ուշադրությունը զարգացնելու հարցում: Հայտնի է, որ կրտսեր դպրոցականը հասկանալով սովորում և մտապահում է այն,ինչը իրեն հայտնի է,ինչին ինքը ծանոթ է, տեսել է: Կրտսեր դպրոցականի ուշադրությունը առավել կայուն է արտաքին (այլ ոչ թե բուն մտածական) գործողություններ կատարելիս: Ուստի դասերի ընթացքում այս առանձնահատկությունը պետք է օգտագործել` մտավոր գործողություններից անցնել գրաֆիկական սխեմաների, նկարների,մանրատիպակների, ապլիկացիաների ստեղծմանը: Հարկավոր է հիշել նաև, որ կրտսեր դպրոցականը շուտ հոգնում է միևնույն աշխատանքը կատարելիս: Այդ պատճառով փորձված ուսուցիչը դասի ընթացքում հերթափոխում է ուսումնական աշխատանքի տարբեր տեսակները(տարբեր եղանակներով կատարվում է բանավոր հաշիվ,խնդիրների լուծում և արդյունքների ստուգում և այլն) և կանխում է երեխաների մոտ հոգնածության առաջացումը:

Օրինակ 1-ին դասարանում և հասկացությունները կարելի է բացատրել հետևյալ կերպ.

Անհրաժեշտ պարագաներ ` թվային,գումարման ,հանման և հավասարման նշանով քարտեր:

Ուսուցիչն առաջարկում է աշակերտներին կազմել արտահայտություններ իրենց մոտ եղած քարտերով:

Ուսուցիչ -Կազմե'ք 5 և 2 թվերի գումարը:

քարտերով աշակերտները մոտենում և կազմում են արտահայտություն:

Ուսուցիչ- Գտե'ք այս արտահայտության արժեքը :

Աշակերտներ-7

Աշակերտը,ում մոտ յոթն է մոտենում է :

Ուսուցիչ-Ի՞նչն է պակասում , որ արտահայտությունը դառնա հավասարություն:

Աշակերտներ- Հավասարման նշանը:

Մոտենում է հավասարման նշանը:

Այսպես լավ է տպավորվում երեխաների մոտ նաև +և - գործողությունների բաղադրիչների անունները:

Ինչպես գիտենք, բանավոր հաշիվը կարևոր մաս է կազմում մաթեմատիկայի դասաժամերին:Խաղը այն միջոցն է որով կարելի ներգրավվել բանավոր հաշվի մեջ անգամ ամենաթույլ ու անվստահ աշակերտին: Կարելի է կազմակերպել նմանատիպ խաղ:

Անհրաժեշտ պարագաներ`երկկողմանի թվային քարերօր.` մի կողմը 2,մյուսը 20:

Խաղ- հաշիվը սկսում է ուսուցիչը`ցույց տալով իր մոտ եղած քարտը:

Ուսուցիչ- Ինձ մոտ տասը թիվն է,ում մոտ է այն թիվը, որը տասից փոքր է յոթով:

Աշակերտ- Ինձ մոտ է:Ինձ մոտ 3-ն է :Ում մոտ է այն թիվը,որը 3-ից մեծ է 2-ով և այլն:

Այնպես յուրաքանչյուր աշակերտ ուշադիր լսում է ,մտքում հաշվում,որպեսզի հասկանա հաջորդ հարց տալու հնարավորությունը իրենն է ,թե ոչ:

Ինչպես գիտենք, երեխաների ուշադրության զարգացման գործում մեծ դեր ունեն թարմացնող վարժությունները:Առաջարկում ենք ֆիզկուլտ դադար,որի միջոցով ոչ միայն կլիցքաթափվեն երեխաները,այլև երեխաների մեջ կսերմանենք հարգանք,հոգատար վերաբերմունք մեծերի նկատմամբ,աշխատասիրություն:

Ֆիզկուլտ դադար::

Ուսուցիչ- Երեխանե'ր, գնում ենք տատիկին ու պապիկին օգնելու:Տեսնում ենք պապիկը ցախ է կոտրատում:Վերցնում ենք կացինը ու ամբողջ ուժով հարվածում,որ փայտը կոտրվի , 1, 2, ևս մեկ անգամ ու հաստատ կկոտրվի(աշակերտները ուսուցչի հետ ցույց են տալիս,թե ինչպես են յուրաքանչյուր գործողության ):Գնում ենք տատիկի մոտ,տեսնում ենք տատիկը լվացք է փռում:Վերցնում ենք շորը,թափ տալիս ու ձգվում, որ փռենք պարանին:Պարանը շատ բարձր է:Կանգնում ենք ոտնաթաթերին,ձգվում, որ հասնենք: Հետո վերցնում ենք շերեփը ու խառնում տատիկի պատրաստած ճաշը ` 1,2,3 :Կեցցե'ք ,նորից եկանք դասարան:

Հաջորդ խաղը կարելի է կատարել թե' մայրենիի, թե' մաթեմատիկայի ժամերին:

Ուսուցիչն առաջարկում է :Տուփի մեջ գունավոր թղթերից պատրաստած ձկներ են,որոնց աչքերը երկաթե պտուտակներից են:Աշակերտները մագնիսե ծայր ունեցող կարթով որսում են ձկները,հանում նրանց մեջ գունավոր երկրաչափական պատկերները ,անվանում դրանք,նշում նրանց առանձնահատկությունները և նստում:Եթե դժվարանում են,օգնում են դասընկերները:

Այս խաղից հետո,կարելի է ստեղծել ապլիկացիա երկրաչափական պատկերնով:Աշակերտները հերթով մոտենում ,պատկերները ամրացնում են սպիտակ պաստառի վրա:

Ապլիկացիան կարող է ունենալ հետևյալ տեսքը`

Այս խաղը կարելի է իրականացնել խմբերով,ձկների մեջ մաթեմատիկական արտահայտություններ տեղադրելով:Օր`Գտեք 40 և 20 թվերի գումարի և 10-ի քանորդը,գրեք այն թիվը,որը կազմված է 4 հազարյակից և 5 տասնյակից…:

Կարելի է տեղադրել գոյական,ածական,բայ :Երեխաները կվորսան ու կորոշեն` որ սյունակում փակցնել…

Սա մեծ ոգևորություն է առաջացնում երեխաների մոտ:

Լռություն խաղ:

Անհրաժեշտ պարագաներ` կապույտ և կարմիր շրջանաձև քարտեր :

Այս խաղի ժամանակ ոչ ոք իրավունք չունի խոսելու,անգամ ուսուցիչը:

Գրատախտակին գրված են ուղղագրական արժեք ունեցող բաառեր` բաց թողած տառերով:Ուսուցիչը ժեստերի միջոցով կանչում է աշակերտներից մեկին գրատախտակի մոտ:Մա գունավոր կավիճով լրացնում է բաց թողած տառը:Եթե ճիշտ է աշակերտները,ապա ուսուցիչը ցույց են տալիս կապույտ շրջանը,եթե սխալ է ուսուցիչը հրավիրում է մեկ այլ աշակերտի սխալը ուղղելու:

Այս խաղը կարելի է նաև կազմակերպել մաթեմատիկայի ժամերին:

Խաղը մեծ ոգևորություն է առաջացնում երեխաների մոտ,նրանք ստանձնում են պատասխանատվություն:

Եվ այսպես , կրտսեր դպրոցականի ուշադրությունը զարգացնելու նպատակով անհրաժեշտ է ուսումնական գործընթացի ժամանակ ստեղծել խաղային իրավիճակներ, օգտագործել դիդակտիկ նյութեր` հետաքրքրություն առաջացնելով երեխաների մոտ ուսումնական պրոցեսի նկատմամբ :

Օգտագործված գրականություն

Ա. Վ. Պետրովսկու խմբագրությամբ Տարիքային և մանկավարժական հոգեբանություն

Հերթական ատեստավորման ենթակա դասվարների մասնագիտական զարգացման վերապատրաստման դասընթացի ուղեցույց

Հայոց լեզվի տարրական ուսուցման մեթոդիկա Ջ. Գյուլամիրյան

Նախաշավիղ 5.2012, 5. 2016