Атмосфераны? ластануы

Саба?ты? та?ырыбы :“Атмосфераны? ластануы „ Саба?ты? ма?саты:о?ушылар?а атмосфераны? ластануы туралы жалпы т?сінік беру,ауаны? ??рамы,оны ластаушы к?здер , олармен к?ресу шаралары, фактілерге с?йене отырып дамыта о?ыту,о?ушыларды? таби?ат?а деген к?з?арасын ?алыптастыру ж?не экологиялы? т?рбие беру. Саба?ты? т?рі:конференция саба? Тобы:жас зерттеушілер Саба?ты? барысы : ?йымдастыру кезе?і О?ушылармен с?лемдесіп , сынып о?ушыларын т?гендеу ж?не о?ушы назарын саба??а аудару. ?й тапсырмасын тексеру:Атмосфералы? ауа ластану себептері та?ырыбынды?ы о?ушылар дайында?ан м?ліметтермен танысу. Кіріспе:м??алім с?зі Біз б?гін атмосфералы? ауаны? ластануы ж?не адам денсаулы?ына ?сер ететінін факторларды талдау?а жиналып отырмыз.Осы м?селені? бізді? республикамызды? ?р айма?тарында?ы жа?дайы туралы бізді? тілшілеріміз айтып береді. Талдауымыз объективті болу ?шін біз ?алымдарды,экологтарды, д?рігерлерді ша?ырды?. Конференция?а ?атысушыларды? с?йлегендерін эксперттер ба?алайды.Эксперттерге с?ра?тар ?ою?а ж?не ?зіні? пікірін айту?а болады. Сонымен бірінші с?з тілшілерге беріледі 1-тілші. Атмосфераны? ластану м?селесі д?ние ж?зі бойынша е? бір актуалды м?селе болып отыр. Антропогенді ?сер ету экологиялы? м?селені? басты себебі. Дегенмен атмосфера таби?и ортаны? е? бір негізгі ж?йесі болса , оны? тазалы?ы адам денсаулы?ына аса ?ажетті жа?дай ретінде есептеледі. Тараз ?аласыны? эхкологиялы? жа?дайы 60жылдарды? ортасынан бастап ?згере бастады. Содан бері ?аланы? экологиялы? жа?дайы бірте-бірте нашарлай берді: атмосфералы? ауаны? ластану де?гейі жо?арылады,ашы? су ?оймаларды? су сапасы нашарлады,?нерк?сіптік улы заттарды ?айта ??деу шешілмес м?селеге айналды,?аланы? ?зіндік тазартылуы мен авток?ліктерді каталитикалы? нейтрализаторлармен жабды?тау м?селелері ?за??а созылып кетті. 2-тілші. ?ара ж?не т?сті металлургия ?ндірісіне бейімделген республикамызды? ?нерк?сібі ?зіні? де ?лесін де ?осты. Б?рын?ы КСРО бойынша жыл бойы ауа?а таралатын ?ор?асынны? жартысынан к?бі 4 млн т ?аза?стан?а келетін. ?азгидромет мониторинг орталы?ыны? м?ліметі бойынша газды с?йы?ты ж?не ?атты ?алды?тарды? таралуыны? ?серінен ?аза?станда антропогендік биохимиялы? провинциялар пайда болды:Шы?ыс ?аза?станда ?ор?асынды-цинкті-мышьякты,Шымкентте ?ор?асынды-фосфорлы,А?т?беде хромды. Осыларды? ?серінен ауа,су ?оймалары,топыра? ластанды.Сонымен бірге Семей,сондай-а? атом полигонына жа?ын орналас?ан ?ара?анды,Павлодар, Жез?аз?ан облыстарында ?олайсыз жа?дай пайда болды. ?алалы? елді мекендердегі ауа бассейндеріні? ластану де?гейі жо?ары.Себебі, авток?ліктерден шы?арылатын зиянды заттарды? жылды? м?лшері : ?останайда 119,4 мы? т,Шымкентте 87,3 мы? т, Алматыда 85,0 мы? т, Павлодарда 74,7 мы? т, К?кшетауда 53,6 мы? тонна.?алды? заттарды? ??рамында?ы к?мірсутек диоксидіні? м?лшері 70-80 пайызды ??райды . М??алім : Ауаны? ластануы дегеніміз не?Б?л сауал?а жауап алу ?шін ?алымдар?а с?з кезегі беріледі. 1-?алым. Ластану деген – адамны? денсаулы?ына ?сер ететін ауаны?,суды?, топыра?ты?,тама? ?німдеріні? кез-келген т?рге ?згеруі.Ластауыштарды? к?бі ?атты,с?йы? ж?не газды т?рдегі химиялы? заттар болып келеді. Олар ресурстарды пайдалану ж?не ?айта ??деу кезіндегі?алды?тарынан пайда болады. Ластану сондай-а? энергияны? ?ажетсіз таралуынан да , мысалы арты? жылу,шу ж?не радиациядан болады. ?азіргі уа?ытта ластауыштарды 8 категория?а б?леді. 2-?алым. ?аланы? ?нерк?сіптері атмосфералы? бассейнге , ке?інен тарал?ан ж?не арнайы ингредиенттерді бірге сана?анда 40-?а жуы? улы компоненттер таралады. ?ала ауасыны? ластануыны? негізгі к?здері болып: авток?ліктер, энергетика к?сіпорындары, ауыр машина ??рылысыны? зауыты, ауыл шаруашылы?ы машиналар зауыты. Атмосфералы? ауаны? ластануы таби?ат ортасыны? жа?дайына ?сер етеді. Себебі ол жерде ?лі ж?не тірі а?заларды? ?зара ?атынастары ?згереді. М?ндай к?рделі ??былыстарды экологтар зерттейді. 1-эколог. Ауа м?хиты ?зін-?зі ластауыштарды? бір б?лігі стротосфера?а кіреді. Ірі ж?не майда аэрозольдік б?ліктер , газдарды? к?бі б?лтты суда еріп , жа?бырмен бірге жерге т?седі. Атмосфераны? ластануы мен тазартылуы бір-біріне ?арсы т?р?ан ?рдістер. Сонымен ластан?ан кезде таби?атта ?арсы ?ор?ауыш реакцич пайда болады. М??алім : Біз атмосфераны? ластануы не екенін білдік. Ал ол расында ?мірге ?ауыпті ме? Б?л с?ра??а д?рігерлер жауап береді. Д?рігер: Мен д?рігер ретінде шынымен ауаны? ластануы адам денсаулы?ына ?сер етеді деп айта аламын. Мысалы ?ызылорда облысын алып ?арайтын болса? облыс экологиялы? апат айма?ына жатады. М?нда Бай?о?ыр ?аласында аспан?а зымырандар ?шырылып жатыр. Соны? салдарынан аспанны? озон ?абаты тесіледі ж?не ?сімдіктер уланады. Ауа-райы да к?рт ?згеріп адам денсаулы?ына ?сер етеді. Зиянды заттарды? таралуын ?ыс?арту ?шін кешенді шаралар ?олданылады: ?ндіріс ?рдісіні? технологиясын жа?арту, ?алды?сыз, аз ?алды?сыз технологияны енгізу, газ тарату ж?не ша?-газ тарату конструкцияларыны? жолдарын жа?арту, ??ралдарды? герметизациясы, жа?а транспортты? ж?ргізушілерді ??растыру т.б. 2-эколог. Біра? , е? жа?а деген тазарт?ыштар орнатса да ?орша?ан ортаны ?ор?ау м?селесін толы? шеше алмайды. ?орша?ан ортаны? сапасын жа?сарту тек ?німді ?алды?сыз ?ндіруді пайдалану. Оны? ма?ынасы мынада: ал?аш?ы шикізат со?ында бір зат?а айналады. ?орытынды ?ылым мен техниканы? дамы?ан кезе?і адам баласы ?шін экологиялы? м?селелерді? туындап шиеленісуіне ?келіп со?тырды. Сонды?тан ?азіргі заманда ?орша?ан ортаны ?ор?ау ?зекті м?селелерді? бірі болып отыр. Адамзат тіршілігіне т?ніп т?р?ан экологиялы? апат?а ?арсы т?ру ?шін жаппай экологиялы? білім ?ажет.Ауаны?, суды? ж?не топыра?ты? тазалы?ын са?тау ?азіргі к?нні? ?зекті м?селесіні? бірі болып саналады. М?ны? ?зі адамны? денсаулы?ын са?таумен ?те ты?ыз байланысты. Экологиялы? ба?ылауды к?шейту ?орша?ан атмосфералы? ауаны? ластануын азайтып, ?орша?ан ортаны сауы?тыру?а м?мкіндік береді. Ластауыштар .Адам денсаулы?ына ?сері. 1. ?о?ыстар Респираторлы? аурулар, ?кпені? ісігі; 2. К?мірсутектер ж?не ?шып ж?ретін органикалы? ?осылыстар Ісіктер пайда болады; 3 .СО – т?ншы?тыр?ыш газ Ойлау ?абілетіні? т?мендеуі , ?й?ышылды?ты? пайда болуы, бас ауруы, ж?рек со?уы, тез дем алу , ?ры?сыз ?алу , миакард инфаркті; 4 .NO2 – азот оксиді Респираторлы? аурулар, жа?а ісіктерді? пайда болуы,ишеми ауруы; 5 .SO2 – к?кірт оксиді Респираторлы? ауруларды? к?шеюі; 6 .?ор?асын ж?не бас?а ауыр металдар ?ан азаюы, есіні? жо?алуы, со?ыр ауруы , гипертония , ж?йке ауруы. 7 .О3 – озон Шырышты ?абы?ты тітіркендіру 8 .?ыш?ылдар, негізінен к?кіртті ж?не азотты Демікпе ауруы жиіленеді; 9 .Кешенді ?сер:фотохимиялы? т?тін (смог) Бас ауруы, ж?рек айну, к?зді? кілегей ?абы?ын тітіркендіру, тама?ты тітіркендіруі, ?кпе аурулары к?шеюі ?ол?а демікпесі т.б. ?й тапсырмасы:Атмосфералы? ластану ж?не адам денсаулы?ы та?ырыбына реферат жазу.