"Ауа-газдар қоспасы" ( 8-сынып)

Атырау облысы Индер ауданы Есбол селосы Жамбыл атындағы орта мектебінің химия-биология пәнінің мұғалімі

Жалмұқашева Самал Жеңісқызы

Ауа-газдар қоспасы

«Көрінбейтін сиқыршы »

• Жер бетінде көзге көрінбейтін бір сиқыршы бар. Онымен әркім-ақ күнделікті кездесіп отырады. Сен оны көрмейсің, бірақ маңайында екенін сезесің. Міне, ол есікті тарс жапты. Көшемен келе жатқанда топырақтың жұлынып түсіп, жорғалай жүргенін көресің. оны көрінбейтін сиқыршының алып бара жатқанын сезесің. Тіпті басын шұлғып, ырғалған шөптерді байқайсың. Сені үнемі қоршап тұрады. Сенімен бірге жүреді.
• Жер бетінде көзге көрінбейтін бір сиқыршы бар. Онымен әркім-ақ күнделікті кездесіп отырады. Сен оны көрмейсің, бірақ маңайында екенін сезесің. Міне, ол есікті тарс жапты. Көшемен келе жатқанда топырақтың жұлынып түсіп, жорғалай жүргенін көресің. оны көрінбейтін сиқыршының алып бара жатқанын сезесің. Тіпті басын шұлғып, ырғалған шөптерді байқайсың. Сені үнемі қоршап тұрады. Сенімен бірге жүреді.

• Бар ма жоқ па оны анық білмейсің.
• Ол жоқ жерде өмір сүріп жүрмейсің.

Ауа-газдар қоспасы

Ауаның қасиеттері

Мөлдір

Түссіз

Серпімді

Иіссіз

Сығылады

Жануды қолдайды

Майшамның жануы

Көзге көрінбейді

Көмірдің жануы

2 - слайд

Ластағыштар

Газдар қоршаған ортаны ластауда

Тепе-теңдік бұзылады

Озон қабатының бұзылуына әкеп соғады

3 - слайд

Ластауыштардың адам денсаулығына әсері

• 1 .Қоқыстар, өкпенің ісігі
• 2. Көмірсутектер және ұшып жүретін органикалық қосылыстар. Ісіктер пайда болады
• 3. СО – тұншықтырғыш газ. Ойлау қабілетінің төмендеуі , ұйқышылдықтың пайда болуы , бас ауруы , жүрек соғуы, тез дем алу , ұрықсыз қалу , миакард инфаркті
• 4 .NO2 – азот оксиді .Респираторлық аурулар , жаңа ісіктердің пайда болуы
• 5. SO2 – күкірт оксиді. Респираторлық аурулардың күшеюі
• 6. Қорғасын және басқа ауыр металдар. Қан азаюы, есінің жоғалуы, соқыр ауруы , гипертония , жүйке ауруы.
• 7 О3 – озон. Шырышты қабықты тітіркендіру
• 8 Қышқылдар , негізінен күкіртті және азотты .Демікпе ауруы жиіленеді

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?

• Адам құрамында 21% оттек, 79% азот, 0,03% көмірқышқылы бар атмосфералық ауамен тыныс алады. Дем шығарғандағы ауада 16% оттек, 4,0% көмірқышқылы, 79% азот болады. Дем алғандағы және дем шығарғандағы ауа құрамындағы оттек пен көмірқышқыл газының айырмашылығы өкпедегі газ алмасу нәтижесі болып табылады.

• Адам бар жоғы 2 минут ғана дем алмай тұра алады.
• Мектеп сыныбында сабақ басталғанға дейін, шамамен, 1м3-де 2600 микроб, ал І ауысым сабағы аяқталғанда 13500 микроб болатыны есептелген.
• Нашар желдетілген бөлмедегі ауа құрамында 0,1% дан артық көмірқышқыл газы СО2 болады. Бұл адам үшін зиянды.
• Қалалардағы зауыт, фабрикалардан бөлінетін улы газдардың әсерінен, зиянды жағдайлардан өсімдіктердің зат алмасу процесі баяулайды. Мысалы: жөке ағашы орманда 400 жыл өмір сүрсе, қалада не бары 50-80 жыл ғана өмір сүреді.

Сергіту сәті «Ойнайық та, ойлайық!»

• 1. Бірінші буыны көп сөздің антонимі

Екінші буыны “жалын” деген мағынаны білдіреді.

• 2. Бірінші буыны зат есім сұрағы

Екінші буыны сан есім

Бұл қандай элемент?

• 3. Бірінші буыны «алға шық» дегенді білдіреді,

Екінші буыны сан есім

Топтарға тапсырма

• 1-топ.
• Ауаны қажет ететіндер
• Адам Жануар Өсімдік
• 2-топ.
• Ауа қасиеті
• Түссіз Серпіледі Жануды қолдайды
• Иіссіз Сығылады
• 3-топ.
• Ауаны ластайтындар
• Өрт Көлік Шаң тозаң Завод

1. Тест жұмысы.

• 1. Дем алу үшін ауаға қандай газ қажет?
• а) азот
• б) оттегі
• в) көмірқышқыл газы
• 2. Ауаның қандай қасиеттері бар?
• а) мөлдір, түссіз, иіссіз, қыздырғанда, ұлғаяды, салқындатқанда қысылады, жылуды жай өткізеді.
• б) Аспан тәрізді көгілдір, дыбыстарды өткізеді, күн сәулелерін өткізеді, иісі жоқ.
• 3.Ауаның құрамына қандай заттар кіреді?
• а) сутек, мыс, мырыш
• б) оттегі, азот, көмірқышқыл газы.
• в) хлор, фтор, йод.
• 4. Терезелерге жылу ұстау үшін екі қабат әйнек орнатады. Қандай қасиет пайдаланады?
• а) Қыздырғанда ауа ұлғаяды.
• б) салқындатқанда ауа қысылады.
• в) Ауа жылуды жай өткізеді.

• 1. Ауа нелердің қоспасы?
• а).Қатты заттардың в).Газдардың с).Сұйық заттардың
• 2.Ауаның жануға және тыныс алуға қатысатын бөлігі қалай аталады?
• а).Оттегі в).Асыл газдар. с).Азот
• 3. Ауаның негізгі бөлігі не?
• а).Азот. в).Асыл газдар. с).Оттегі
• 4.Ауаның физикалық қасиеттерін тап:
• а).Ериді,өткізеді. в).Қатты с).Иіссіз, жануды қолдайды.
• 5.Өсімдіктердің қоректік қасиетінен де пайдалы жағын тауып белгіле:
• а).Сәнді в).Оттегіне байытады. с).Иісі жұпар

Инсерт кестесі:

Не білеміз?

Не білгіміз келеді?

Не үйрендік?

Сабақты қорытындылау

• Ауаның құрамы?
• Ауаның құрамын зерттеген ғалым?
• Ауада қандай кездейсоқ газдар болуы мүмкін?
• Ауаны зиянды газдармен ластамау үшін сен не істер едің?
• Оттектің табиғаттағы айналымы қалай жүзеге асады?
• Өсімдіктер 1 жылда қанша оттекті бөледі ?

Үйге тапсырма беру

1. §26.68-бет

2. Атмосфера тазалығы (реферат)