Ажык кичээл " Каш чузун малымайны"

   Тема: «Каш чузун малымайны»

  Сорулгазы: 1.Азырал малдын ажыктыын уругларга билиндирип ооредир.

                     2.Уругларнын дыл-домаан сайзырадыр.

                     3. Улусчу  чаагай-чанчылдарга даянып, уругларны малга ынак,

                        хумагалыг болурунга кижизидер.

Дерилгези: 1.Чурук «Малчыннын коданы».

                     2.Азырал амытаннарнын толдери-биле чуруктары.

Словарь: Аал-кодан,одек-мал деп сосотерни билиндирер.

Кичээлдин чорудуу:

1-ги кезээ:

Башкы: «Инектиг кижи тодуг, хойлуг кижи каас»- деп улегер домак бар болгай, уруглар.

Бис бо хун кичээливисте азырал амытаннар дугайын чугаалажып ооренир бис.

-Кымнын бажынында инек,хой,ошку, аът барыл? Оларны кым кадарып турарыл?

- Чуге азырал амытаннар барыл? (кижилер азырап турар).

-Оон ынай кандыг амытаннар барыл? (черлик).

-Азырал амытаннар-биле черлик амытаннарнын ылгалы чудел?

Черлик амытаннарны кым-даа азыравайн турар, олар боттары чемни тып чип амыдырап турар.

2-ги кезээ:

(самбырады чурукту аскан)

-Чурукту кичээнгейлиг коргеш чугаалап корунерем, уруглар?

-Чурукта чуну чураан-дыр?

-Бо чул уруглар? (ог)

 -Огнун чанында чуу-дур бар-дыр? (мал-маган)

-Чангыстап адаптынарам уруглар? ( хойлар, ошкулер,инектер, аът, ыт.диис)

-Бо бугу мал-маганны чангыс аай кандыг амытаннар дээр-дир бис уруглар?

(азырал амытаннар дээр).

-Азырал амытаннар чуну чиирил? (сиген).

-Ол малдыг чемин кым белеткеп кылырыл?(кижилер, малчыннар. кадарчылар).

- Азырал амытаннар кандыг ажыктыгыл? (чуге дизе мал биске судун,эъдин, дугун берип турар).

-Аъттын ажыы чул, канчаар ажыглаарыл, уруглар?(аът ажыктыг, чарыштырар, мал кадарып мунар).

-Бо ыттын ажыы бар бе? Судун-даа.эъдин-даа, дугун-даа биске бербес болгай (уругларнын харыыларын дыннаар).

-Ийе, ыт кончуг ажыктыг. Одек, мал кадарар.

Физминутка:

Анайларым эрес,

Чангыс черге шурааш (шошкуур)

Ийи буттап шурааш (шураар)

Ускулежип ойнаарлар (мурнунче донгаяар).

3-ку кезээ:

(Самбырады чурукта азырал дириг амытаннар оолдраы-биле кады турар)

Бээр коргеш чугаалап корунерем, уруглар?

-Инектин оглун чуу дээрил? (бызаа)

-Ошкунун оглун чуу дээрил? (анай)

-Хойнун оглун чуу дээрил? (хураган)

-Аъттын оглун чуу дээрил? (кулун)

-Ыттын оглун чуу дээрил? ( эник)

Ам силерге тывызыктардан салыптайн, тывынарам уруглар.

Тывызыктар:

1.Самдар эвес хирезинде,

  Чамашкы хой   (шокар инек)

2.Шуглак чок удуур.

   Суг чок чунар (моортай)

3.Мыйыстыг- ан эвес

Салдыг- ашак эвес

Сыргалыг кадай эвес

Кудуруктуг-аът эвес

Адыр дуюглуг инек эвес(ошку)

Быжыглаашкын:

Оюннар:

1.Чуу канчаар эдерил? (алгырарыл?)

-Мен чурукту когузеримге силер ону адавас силер, а чугле алгырарын оттунер силер.

2.Чуу четпес-дир?

Дириг амытаннарнын 5 хире чуруун азар. Уругларны эки сактып коруп алырын сумелээр, оон карактарын шийдирипкеш, бирээзин ап каапкаш.

-Кандыг азырал амытаннарны билип алдынар, уруглар?

Кичээлге эки ажылдаан, эр-хей-дир силер,уруглар.