Бар ?ырымны илг? багышладым

Казан ш???ре Авиат?зелеш  районы

«33нче номерлы аерым ф?нн?рне тир?нтен ?йр?т?че гомуми

белем бир? м?кт?бе"

?д?би-музыкаль кич?

(Республика )

Тема:«Бар ?ырымны илг? багышладым

  Казан 2011

Максат:   1.М.??лилчел?рне? тормыш юллары бел?н тир?нтен таныштыру; д?ресл?рд? алган белеем ??м к?некм?л?рне ныгыту;?д?биятны с?з с?нгате к?злегенн?н ?йр?т?не д?вам ит?.

2.Укучыларга патриотик,гражданлык  т?рбиясе бир?.

Залда ут с?н?.

Музыка №1 (С.С?йд?шев “Мо?лы к?й”) я?гырый.

Слайд 1, 2, 3 (Муса ??лил ??м ?нисе)

Музыка №1 акрыная, л?кин с?нми, бераз ишетелерлек кен? уйнап тора.

Ут бары с?хн?д?, Ана бел?н Шагыйрьг? ген? т?ш?.

Шагыйрь (Р?мис 10 класс) бел?н Ана (Алия 10 класс) чыга.  Ана урындыкка утырган.

Шагыйрь. Саумысез! Ана. Саумы-с?лам?тме, балам. Шагыйрь. Мин сезг? ничек энд?шерг?, белмим. Ана. Рехим? ?бек?й дип ?йтс?? - килешер б?бк?м. Шагыйрь. Юк, мин сезг? алай гади итем энд?ш? алмыйм. Ана. Син ?зе? кем со? балам? Шагыйрь. Кил?ч?кт?н килдем сезне? янга. Ана. Алай ик?н. Йомышы? ни иде со?, б?бк?м? Шаг ы й р ь. Сез — Муса ??лилне д?ньяга б?л?к итк?н Ана. Ана. Б?л?к иттем д? мен?, к?р? алмый  тилмер?м. Ана к??елеле — балада, Бала к??еле —далада. Шул с?з ?ле чамада. — Уйлап карагыз, балам. ?с?л?р д? китеп югалалар, ?с?л?р д? китеп югалалар. Шаг ы й р ь. Балаларыгыз югалмады, б?ек Ана. Ана. Кайтмыйлар бит. Шагыйрь. Ис?нн?ре илг? хезм?т ит?. Китк?нн?ре якты эз калдырып китте. Ана. Муса улым кайларда й?ри, белмисе?ме? Шагыйрь. Халык к??еленд?. Сез доньядан ирт?р?к киттегез. Мусаны? б?еклекк? ирешк?нен к?р? алмый киттегез. Ана. Р?хм?т ?йт ?зл?рен?, балам. Ил алдында ?тил?рен, ?нил?рен хур итм?г?нн?ре ?чен р?хм?т ?йт. Шаг ы й р ь. С?йл?с?гез иде ми?а Муса турында, б?ек Ана. Ана. Ни с?йлим... Тапкач та ак бил??л?рг? бил?дем, к?кр?к с?темне имездем. Шаг ы й р ь. Сез а?а б?еклекк? юл к?рс?тк?нсез. Ана. Юлны Ил к?рс?тте аларга, балам. Мин бары тик, яхшы булыгыз, матур торыгыз, дип кен? ?йт? кил? идем.

Музыка №1  (С.С?йд?шев “Мо?лы к?й”) к?ч?я ??м ?крен?еп с?н?.Сцена артында, диктор (Г?лия Наилевна): 1919 ел. Оренбург. «Кызыл йолдыз» газетасы редакциясе. 13 яшьлек Муса ?зене? беренче шигырен укый. Слайд №4 (Кечкен? Муса) Кечкен? Муса чыга (3а класс ?мир): Кулыма мин кызыл кылычны алсам, Шулай шуннан кызыл фронтка барсам, …Б?тен ку?т бел?н шунда сугышсам, ?и?елми мин ?аман да алга барсам, …Мен? шунда б?хетле мин, б?хет — шул, …Шулай, эшчем, кораллан, бар сугышка. Юлы?нан кайтма син, кир?к егыл—?л!

 Музыка №2 (Фанфара)1 класс укучылары чыга.(Н.Булат, М.Булат, Диана, Л?йл?, И.Камил?, Дилб?р, Руслан). Слайд №5 ( Муса ??лил)- Кем со? ул Муса ??лил? Нинди эз калдырган со? ул татар халкыны? тарихында?- Ул  - шагыйрь;- Ул – язучы; - Ул – к?р?шче;-  Ул – батыр-       ? ул Казан кешесеме со?? Слайд №6 (Муса ??лил авылы)

- Муса ??лил 1906 елны? 15 февраленд? Оренбург ?лк?се Мостафа авылында, алтынчы бала булып д?ньяга кил?.

- ? сез бел?сезме, аны Беренче шигырен  тугыз яшенд? язаган дил?р?..Слайд № 7 (“Х?с?иния” м?др?с?се)

- ?йе, ? “Х?с?ния” диг?н м?др?с?д? укыганда стена газетасы чыгарган, м?кт?п журналында хик?я, шигырьл?рен бастырган....

- 1941 елда сугыш башлангач, аны шул сугышта да катнашкан дил?р.. Чынмы ик?н?

- Укытучы апам аны Волхов фронтына ?иб?рг?нн?р дип с?йл?г?н иде...

Слайд №8  (Моабит т?рм?се)

- Сугыш вакытында аны т?рле т?рм?л?рг? ?иб?рг?нн?р, шуларны? и? танылганы Моабит т?рм?се булган.

- ?йе Монда да  ул бик к?п и?ат ит?...

Слайд №9, 10 ( Муса ??лил)

Музыка №2 (Фанфара)

Алып баручылар чыга

Г?лия Наилевна. Б?генге кич?без, инде а?лап та ?лгерг?нсездер, татар халкыны? б?ек улы, Советлар Союзы Герое, Ленин премиясе лауреаты, патриот-шагыйрь Муса ??лилг? багышлана.

Слайд № 11

Резед? М?сх?товна. ?йтче, Муса, Мондый матурлыкны Кай ?ире?д? саклап й?ретте?? Кемн?н алды? шундый горурлыкны, Нинди ялкыннарда чыныкты??

Г?лия Наилевна. Муса ??лил диг?нд? – татар халкын, ? татар халкы диг?нд?, Муса ??лил к?з алдына китер?л?р. Аны? ш?хесен ??м батырлыгын б?тен д?нья бел?. Дим?к, ул – чын м?гън?сенд? халкыбызны? б?ек ш?хесе, горурлыгы.

 Алып баручылар кереп кит?л?р.

Укучылар чыга (3А класс). 4 кыз, 1 малай.

1 укучы (Ильнара): Муса ??лил! Бу ике с?зд? поэзия ??м ирл?рч? батырлык чагыла!

2 укучы (Динар): Муса ??лил ?ирд? аз яш?де (1906-1944 саннары к?т?рел?). К?пме к?рде, к?пме кичерде!

           Й?р?к утын с?нм?с ялкын итеп.

           М??ге с?нм?с ?ырга к?черде.

3 укучы (?дил?): Син к?рс?тте?,Муса, ?зе? тел?п,

                 Матурлыкны? ничек туганын.

                 Син к?рс?тте? безг? ?зе? эшл?п,

                 Батырлыкны? ничек булганын.

4 укучы (Наил?): ?ирд? кеше торса торсын

                 Эзе калсын тир?н булып

                 ?зе ?лс?, эше калсын,

                 Ме? яш?рлек им?н булып.

5 укучы (Г?лназ): Эзе калсын керсез намусы?ны?

                 Ни ?тс? д? сине?  кулы?нан

                 К?члелеге? бел?н горурланма,

                 Кешелеге? бел?н горурлан.

                Син яш?м? ?ирд? файдасыз бер

                 Т?мг?к булып тигез урында

                 Янып  калсын гомере? маяк булып

                 ?зе?н?н со? килг?н буынга.

4 укучы (Наил?): ? х?зер, 1 класс укучылары Муса ??лилне? балалар ?чен язган “Карак песи” шигырен уйнап к?рс?тер.

Укучылар кереп кит?л?р.

Музыка № 3 уйный башлый.

1 класс укучылары (Булат, Дилб?р, Л?йл?, Алин?, Камил?) “Карак песи”не уйный.

“Беренче д?рес” (Дилб?р, Руслан)

Музыка №1 (С.С?йд?шев “Мо?лы к?й”) я?гырый.

Музыка №1 акрыная, л?кин с?нми, бераз ишетелерлек кен? уйнап тора.

Ут бары с?хн?д?, 2 кешег? ген? т?ш?.

Шагыйрь (10кл Р?мис) ??м  Мусаны? укытучысы (8А кл Усманов Булат) чыга.

Шагыйрь: Гафу итегез, Мин Муса ?ф?нде турында ист?лекл?р ?ыя идем, аны? тормыш юлын тир?нр?к бел?сем кил?, Сез, ялгышмасам, Габдулла Усманов буласыз,  Мусаны укыткансыз?....

Укытучы: ?йе... Х?тере дис??, ис китм?ле. Авызы?нан чыккан ??р с?зе?не йотып бара. Аны? классташлары ?ле я?а гына ?лифне ятлап азапланалар, ? Муса инде шактый шома итеп укый ??м яза... Бер ай да узмады,?з ишл?рен нык узып китте. Шунан аны икенче класска к?черерг? туры килде. ...Тагын ай ярым да узмагандыр, карыйм, бу малайга икенче класс материалы да артык ?и?ел. Бирг?н эшл?рне тиз ген? эшл?п куя да минем ?ченче класска с?йл?г?н с?зл?рг? колак салып утыра. Бер?р укучы м?сь?л?сен чиш? алмый утырса, Муса а?а ярд?м кулы сузарга тырыша. Шулай итеп, уку елыны? урталарында инде ул ?ченче класска к?чте, ? язга м?кт?пне? барлык д?рт классын т?мамлап чыкты. К?пме еллар укытучы булып эшл?дем, ?мма башка андый х?лне? булганын х?терл?мим...  Музыка к?ч?я ??м акрын гына с?н?

Алып баручылар чыга

. Резед? М?сх?товна

  Ун?ч яшьт? комсомолда иде,   Слайд №12   ? егерме яше тулганда Партияд? иде. Инде б?ген И? д??ш?тле минут туганда, Шагыйрь иде сугыш кырында.

Г?лия Наилевна.

Уйлый Муса: фронт ??ркемне? Намусына килеп тоташа. Шагыйрьме ул, ?г?р й?р?ген ?тк?рм?с? давыл, ут аша?!.

Резед? М?сх?товна. Б?ек Ватан сугышы башлана. Башта политработниклар ?зерл??че курсларда булганна со? М.??лил фронтка кит?. Слайд №13

Алып баручылар кереп кит?

 Укучы (5 а Г.Камил) чыга

                        1 укучы. “Чулпанга” 1941 нче ел, 19 август.

Резед? М?сх?товна (С?хн? артыннан).

                             Сау булыгыз, дуслар, - диде Муса

                          ?крен ген? поезд кузгалды

                          Калды Казан, китте? син сугышка

                          Ерак иде солдат юллары.

Музыка №4 “Солдатлар” биюе

Г?лия Наилевна. Слайд № 14, 15, 16, 17, 18, 19

     Шулай ук Муса ??лилне? ?мин? исемле хатыны ??м кызы Чулпан бар. Аларга багышлап бик к?п шигырьл?р, хатлар язып калдыра. Кызын  ??м хатынын ул бик ярата. Укучылар, Муса ??лилне? шигырьл?ре к?п телл?рг? т?р?ем? ителг?н, х?зер шуларны ты?лап китик ?ле.

 Русча ??м инглизч? шигырьл?р с?йл?н?Алып баручылар чыга

Г?лия Наилевна.  1942 елны? июненн?н Муса ??лилд?н хатлар да, х?б?р д? килми башлый.

Слайд№20. Резед? М?сх?товна Язучы-эзтабарлар, галимн?р тырышлыгы бел?н байтак кына серл?р ачылды. Шагыйрьне? ?сирлект?ге тормышы турында аны? туган илг? кайтып ?итк?н 93 шигыре с?йл?де.

Слайд № 21 (Видео “Моабит т?рм?се”нн?н ?зек)

Слайд № 22, 23, 24, 25, 26, 27

Г?лия Наилевна.  

Ромашкалар, ромашкалар.

Нич? тапкыр керде ?ырга,

Ромашкалар – к??елл?рд?,

Ромашкалар ?с? кырда.

. Резед? М?сх?товна

 Ромашкалар, ромашкалар

К??елл?рд? к?пме алар?

Бухенвальдта, Моабитта

Шпандауда – ромашкалар.

Сценка “Кызыл ромашка” (3а класс укучылары)

• Резед? М?сх?товна Фашист зинданы. ??залаулар. Ачлык. Л?кин Туган ил образы шагыйрьне тигезсез ??м авыр к?р?шк? чакыра.

Укучылар ( 7А класс) чыга.

  (“Кичер илем” 1942

   (“Со?гы ?ыр”, 1943, август)

   (“Авыру сызмалар”, 1942)

1 алып баручы. ?лемсезлек юлы озынмы? Фа?игале Волхов вакыйгасыннан алып, гильотинага кад?р санаса? 791 к?н! Авыр, газаплы, ?сирлект? ?тк?рг?н 791 к?н... 2 алып баручы. Юк! Муса ??лилне? рухын сындыра алмаганнар. Ул т?рм?д? яшерен оешма т?зи ??м х?рби ?сирл?р арасында бертуктаусыз эш алып бара.

Слайд № 29

Сценка “Б?рел?р”  (8 класс укучылары)

Шигырь укыганда ВИДЕО бара

Ике укучы чыга.

1 укучы (5а класс Илназ). ??лилне без “Б?ркет” дип й?ри идек. Абдулла Алишны «Б?ркетне? у? канаты», Гайнан Кормашны «Б?ркетне? сул канаты» дип й?рттек. Яшерен оешма ?гъзаларын ис? «Б?ркет балалары» дип атый идек. Слайд № 30

2 укучы (5а класс Инсаф).

Слайд № 31  (Б?ркет р?семе)

“Б?ркет” шигыре. ?ырлый белмил?р б?ркетл?р, Сугыша белми былбыл, ?ырдан сызланмый б?ркетл?р Сугышта ?лми былбыл. Муса кайсы шул кошларны?? ?анына сыйган ?ир, к?к… Сугыша белг?н былбыл ул ??м ?ырлый белг?н б?ркет. Музыка №5       (?ыр “?ырларым”)

(Бер минут тынлык. ?крен ген? музыка уйный)

 (Ике укучы чиратлашып исемлекне укый, Слайдта ??лилчел?рне? р?семн?ре чыгып бара, АТКАН ТАВЫШ ??РБЕРСЕНЕ? ИСЕМЕН ?ЙТК?Н САЕН, Музыка №6 )

Резед? М?сх?товна.  Берлин. Плетцензее т?рм?се.

Г?лия Наилевна. Болар кемн?р, нинди с?гатьл?р, минутлар турында с?з бара?

Резед? М?сх?товна.  1944 нче елны? 25 нче августында ??лилчел?рне со?гы юлга – палач балтасы астына алып баралар. Конвоирларны? котын алып, т?рм? камераларында газап чиг?че тоткыннарны? к??еленд? яш??г? ?мет уятып, ?лем аша ?лемсезлекк? илт?че 114 адымны (камерадан гильотинога кад?р шул чаклы адым) ?ырлап ?тк?н, башлары киселг?нд? д? Газраилне? к?зен? туры карап, елмаеп ?лг?н чын ка?арманнар бит алар!

Г?лия Наилевна. Муса ??лил ??м аны? ун к?р?шт?шене? исемн?рен атап, аларны? кайсы с?гать, нич? минутта ?терел?л?ре ??м туган авылларыны? исемн?ре аталды. Безне? б?ген аларны иск? т?шер?ебез алар рухына дога булып барсын.

• (6А кл Алмаз) (ут с?нг?н, солдатка гына яктылык т?ш?).

1945 нче елны? язында, без, Берлинга ????м итеп, Моабит т?рм?се ишегалдында янып ята торган китап ?емн?ре, тагын ч?челеп ятучы китапларны к?рдек. Бер ипт?шебез шул китаплар арасыннан рус х?рефл?ре бел?н язылган китап табып алды. Китапны? буш калган бер битен? русча болай язылган иде:

•    Я татарский поэт Муса Джалиль, заключен в Моабитскую тюрьму как пленный, которому предъявлены политические обвинения и, наверное, буду скоро расстрелян. Если кому-нибудь из русских попадет эта запись, пусть передадут привет от меня моим товарищам-писателям в Москве, сообщат семье…»

   (Ут с?н?, солдат кит?. Муса ??лилне? портретын яктырта. Ут кабына.)

Резед? М?сх?товна К?р?шк? бир б?тен гомере?не,

?г?р к??ле? яш?? тел?с?;

Син яш?рсе?, ?г?р ил яш?с?,

Син ?лм?ссе?, халкы? ?лм?с?.

Г?лия Наилевна.

Арабыздан эзе?  югалса да, Юк, суытмас ?ични бу эзне. К?р?шт?ге Муса, Солдат Муса, Й?р?кт?ге Муса ул безне?.

Слайд № 44 (??йк?л)Музыка № 7

?ыр “Б?ек шагыйрь – Муса ??лил”