Бейшенова С.У.. .

Сабактын темасы: «Кубаттуулук»

Сабактын максаты:

Кубаттуулук, анын формуласы, ёлчёё бирдиктери жёнщндё тщшщнщк алабыз. Эске тутуу, логикалык жана чыгармачылык ой жщгщртщщбщздщ арттырабыз.

Сабактын тиби: Жаъы билимди ёздёштщрщщ

Сабактын формасы: Аъгемелешщщ, пикир алмашуу, оюн тщрщндё, фронталдык.

Сабактын методдору: кеъири тщшщндщрщщ, жекече изденщщ.

Сабактын жабдылышы: Мультимедиялык проектор, экран, формулалар жазылган плакаттар, тамгалар, чоъ жана кичине болгон эки балка, жыгач брусогу, эки мык.

Сабактын планы.

I. Мугалимдин киршщщ сёзщ.

-Саламатсыъарбы, биздин сщйщктщщ окуучулар! Бщгщнкщ сабакта мен силерге ийгилик, сабакта активдщщ катышып, ёзщъёрдщн билимиъерди иш жщзщндё колдоно билщщъёрдщ каалайм.

Силер бири-бириъерди карап жылмайып койгула. Быйылкы 2018-жыл силердин эсиъерде эмнеси менен калды?

1-окуучу – Аймактарды ёнщктщрщщ жылы.

2-окуучу – Ч.Айтматовдун 90 жылдыгы.

Кырк миъ жыл ётсё кылымдардан,

Кыргыздын кырааны бар аты Чыъгыз.

Ала-Тоодон Ааламга щн салган,

Улуу жазуучубуз Ч.Айтматовго

Быйыл 90 жыл.

Алдын ала заманды кёрё билген жазуучу айткан учкул сёздёрщнщн айрымдарын эсибизге салалы.

1. «Сени тааныгандар жашап жатканда сен тирщщсщъ».

2. «Сщйщщдён аалам жаралган, сщйщщнщн ёзщ тщбёлщк»

3. «Миъдеген адамдардын арасында да сен жалгызсыъ, жалгыз ёзщъ калганда да жалгызсыъ...»

4. «Ёткёндщ эстеп, келечекти кщтё билгендигибиз щчщн биз барбыз»

5. «Ёмщрдщн чыныгы баркы ишенимде, бактысы да ишенимде»

6. «Биз дщйнёнщ ёзгёрттщк, дщйнё бизди ёзгёрттщ»

Дщйшён келди китептерин кётёрщп,

«А» тамгасын щйрётём деп кёгёрщп,

Билим берип, тарбиясы оъ болуп

Академик Алтынайдай муун ёнщп.

Ч.Айтматов «Биринчи мугалим» повестинин баш каарманы Дщйшён агай балдарды кышында щшщбёсщн деп, аттамчык басып, мектепке алып келчи. Бщгщн агайдын «аттамчык» оюну менен баштасак. Мурунку сабакта силер менен «Механикалык жумуш» темасын ёткёнбщз. Щйгё берилген тапшырманы кайталап, мурунку билимдерди текшерип алалы.

Бир окуучу доскага чыгып, таштын щстщнён аттап, механикалык жумуш жёнщндё айтып берет.

Ушул темага тиешелщщ болгон тщшщнщктёрдщ адегенде тесттик формада кайталайлы (Мультимедиялык проектор менен экрандан кёрсётщлёт же тесттик тапшырманы ар бир окуучуга таратып берсе болот)

Тесттер.

1. Механикалык жумуш деп эмнени айтабыз?

а) Нерсеге аракет эткен кщчтщн нерсенин ылдамдыгына болгон кёбёйтщндщсщн;

б) Нерсеге аракет эткен кщчтщн ётщлгён жолдун узундугуна болгон кёбёйтщндщсщн.

в) Ётщлгён жолдун узундугунун убакытка болгон катышын.

г) Нерсеге аракет эткен кщчтщн ётщлгён жолдун узундугуна болгон катышын.

2. Массасы 100 кг. болгон кыймылсыз нерсеге 200Н кщч аракет этщщдён нерсенин абалы ёзгёргён жок. Кщчтщн жумушу эмнеге барабар.

а) 20000 Дж б) 200 Дж в) 0 Дж г) 20 Дж.

3. 20 Н кщчтщн таасири астында нерсе 40 см. аралыкка жылды. Аткарылган жумуш эмнеге барабар?

а) 8 Дж б) 800 Дж в) 80 Дж г) 0,8Дж

4. Оордук кщчщ кайсы формула менен аныкталат?

а) б)

в) г)

Мугалим: Щй ишине тиешелщщ болгон келерки тапшырмага кёъщл буралы. Мен турмуштагы кайсы бир учурлардан мисалдарды окуйм. Ушул учурлардын кайсынысында механикалык турмуш аткарылса оъ колуъарды кётёрщсщъёр, аткарылса сол колуъарды кётёрёсщъёр.

- Бала бакка чыгып бара жатат.

- Кыз скрипка ойноп отурат.

- Киши аркасына бир кап буудайды кётёрщп турат.

- Кран темир бетондуу плитаны кётёрдщ

-Жумушчу ийини менен эшикти тиреп турат.

-Кудуктан чаканы суусу менен алып чыгышты.

-Азаматсыъар, окуучулар! «Механикалык жумуш» темасын жакшы ёздёштщрщпсщъёр.

II. Жаъы материалды ёздёштщрщщ.

Окуучуларга конвертке салынган тамгалар бар. Мен белги бергенде баарыъар тегиз конвертти ачып, тамгалардан сёз курагыла. Ким аткарып бщтсё кол кётёргщлё. (Убакытты белгилёё керек)

Мугалим: Кандай сёз келип чыкты?

Окуучулар: Кубаттуулук

Мугалим: Демек, балдар, бщгщнкщ сабагыбыздын темасы «Кубаттуулук» деп аталат.

Дептерибизге числону, теманы жазабыз.

Сабактын максаты ушул жерде айтылат.

Мугалим: Азыр мен силерге берген тапшырманы аткарууда, катылган туура жоопту табуу щчщн силер ар бириъер кандайдыр бир белгилщщ убакытты короттуъар. Ушул силерге берилген бир эле жумуш (окшош тапшырманы аткаруудагы жумуш) эмне щчщн ар башка убакыт ичинде аткарылды?

Окуучулар: Ар кимибиздин жумушту жасоо ылдамдыгыбыз ар башка болот.

Окуучулар: Ар кимибиздин ой жщгщртщщбщз, тщшщнщктёрщбщз ар кандай.

Мугалим: Туура айтасыъар балдар, ар бириъердин жумушту жасоо ылдадыгыъар ар башка болду. Мына ошол жумуштун аткарылуу тездиги кубаттуулук деген чоъдук менен мщнёздёлёт.

Дагы бир маселени карап кёрёлщ. Адам массасы 200кг болгон жщктщ 1кмге ташуу щчщн 2 саат убакыт коротот, ал эми жщк машинасы бул жумушту 1 мин. Ичинде аткарып коет. Кимисинин кубаттуулугу чоъ?

Окуучулар: Жщк машинаныкы

Мугалим: Аныктаманы дептерибизге жазабыз. Жумушту аткаруу ылдамдыгы канчалык чоъ болсо, ал нерсенин кубаттуулугу да ошончолук чоъ болот.

Кубаттуулук убакыт бириги ичиндеги аткарылган жумушту кёрсётёт. Эгер 4 с убакыт ичинде 100Дж жумуш аткарылса, анда 1 с ичинде 4 эсе кичине болгон жумуш аткарылат.

Демек, кубаттуулукту аныктоо щчщн аткарылган жумуштун, ошол жумушту аткарууга кеткен убакытка болгон катышын алабыз. Кубаттуулук N тамгасы менен белгиленет.

Формуласы

Мында А-жумуш

t- убакыт.

Кубаттуулуктун эл аралык бирдиктер системасындагы бирдиги катары алгачкы буу машинасын ойлоп тапкан англиялык окумуштуу Джеймс Уаттын урматына Ватт деген бирдик алынат. N=1[Вт] Мындан да бир кыйла чоъ бирдиктери пайдаланылат.

М: 1МВт =

1КВт =

1мВт =

1мкВт =

Механизмдер, машиналар ойлоп табыла электе ар кандай жумуш аттын жардамы менен аткарылган. Ошондуктан кубаттуулуктун ат кщчщ – а.к. деген бирдик да колдонулат.

1а.к.

Техникада кубаттуулугу бир нече ваттан баштап, бир нече жщздёгён, миъдеген кВтка чейинки кыймылдаткычтар колдонулат.

Мугалим: Кубаттуулук ар кандай машиналардын жана механизмдердин эъ маанилщщ мщнёздёмёлёрщнщн бири болуп эсептелет.

Ар кандай мааниге ээ болушу мщмкщн М.: адамдын жщрёгщнщн кубаттуулугу 2,2Вт болсо, машиналардын кыймылдаткычтарынын кубаттуулугу жщздёгён килоВатка чейин жетет.

Таблицага кёъщл бурабыз. (Окуучулар ар кандай кыймылдардын кубаттуулугу кёрсётщлгён таблица менен иштешип, салыштырышат)

Мугалим: Кубаттуулукту жана жумушту аткарууга кеткен убакытты билщщ менен жумушту эсептёёгё болот.

А=N*t

1) Эгер, А=F*S эске алсак,

N=F*V

Демек, нерсеге аракет эткен кщч жана нерсенин ылдамдыгы белгилщщ болсо, кубаттуулукту эскептёёгё болот.

М.: Массасы 50 кг. болгон окуучу 10 с убакыт ичинде 3м бийиктикке тепкич менен чыкканда кубаттулукту тёмёнкщчё табабыз

Берилди: формула Чыгаруу.

m=50 кг N=F*V

t=10c F=m*g

h=S=3м

N-?

III. Ётщлгён теманы бышыктоо. Кёнщгщщ иштёё.

-Балдар, силер азыр ушул жогорудагы формулаларды колдонуп, ёз алдынча маселе чыгарасыъар. Ким биринчи чыгарып бщтсё колуъарды кётёргщлё.

Маселе: Актан менен Акылай Такайга чиркештирилген кичинекей арабага тщшщшщп, токойго 20 минута убакыт ичинде кирип барышты. Айылдан токойго чейинки аралык 2 км. Такай арабаны 1204 кщч менен тартса кубаттуулугу канчага барабар?

Кёнщгщщ дептерлериъерге чыгаргыла.

Берилди: формула Чыгаруу

t=20мин=120с

S=2км=

F=120Н

N-?

Мугалим: Силерге эми дагы бир акыркы тапшырма берип кёрёлщ. Араъардан эъ кщчтщщмщн, кщчщм кёп деген окуучуну чакырабыз. (бир окуучу чыгат)

Тапшырма:

Эки бирдей, окшош мыкты жыгач тактага кагып киргизщщ керек. Адегенде кичинекей балка менен, андан соъ чоъ балка менен урат.

Мугалим: Азаматсыъ! Карагылачы балдар, мындан келечекте мыкты кожоюн чыгат.

Мугалим: Балдар, биз азыр эмнени кёрдщк.

Окуучулар: Тигил же бул жумуштун аткарылуу тездигин, б.а. бир эле ёлчёмдёгщ жумуш тщрдщщ убакытка (тездикте) аткарылып жатат.

Мугалим: Эмне щчщн чоъ балка менен каксак, мык жыгачка тезирээк кирет?

Окуучулар: Жумуш аткарган нерсенин кубаттуулугу кичине.

IV. Сабакты жыйынтыктоо.

Мугалим: Балдар, сабагыбызды жыйынтыкто щчщн эки тапшырманы аткарышыбыз керек. Эгер аткарып кетсек, анда мен силердин бщгщнкщ сабакты ёздёштщргёнщъёргё ишенем.

1-тапшырма: Тёмёнкщ сёздёрдщ кураштырып, сщйлём тщзгщлё.

Ошончолук, болот, кубаттулук, канчалык, аткаруу, чоъ, ал, болсо, жумушту, ылдамдыгы, чоъ, нерсенин

Окуучулар: Жумушту аткаруу ылдамдыгы канчалык чоъ болсо, ал нерсенин кубаттуулугу ошончолук чоъ болот)

2-тапшырма: Далилдёё. «Аттамчык» оюну.

Мугалим: Азаматсыъар?

Щй иши: &39 окуп келщщ. 14-кёнщгщщ, №1-3

Баалоо: