Бексарыев Д. Кайтарым байланыш

Сонку тарых 9-класс тема:Кытай экинчи дуйнолук согуштан кийин.

Кайтарым байланыш.

Мугалими:Сатыбалдыева Гулмайрам

Окуучу:Бексарыев Даниель

• Кытайдагы элдик боштондук согуш (1946—49) — Кытайдагы жарандык согуш. Бул боштондук согуш Кытай КП жетектеген күчтөр менен АКШ колдогон гоминьдан партиясынын ортосунда чыккан. Экинчи дүйнөлүк согуштун (1939—45) аягында Кытайды гоминьдан жана Кытай КПнин өкүлдөрү эки башка башкарып, гоминьдан аскерлери менен элдик куралдуу күчтөрдүн кагылышуулары болуп турган. Кытай КПнин жетекчилиги менен элдик-демократиялык биримдик фронту калыптанган. Гоминьданчылардын армиясын Чан Кайши жетектеген. 1946-жылы жайында гоминьдан армиясы АКШнын колдоосу менен бошотулган аймактарга жалпы чабуул жасап, алардын бир бөлүгүн, анын ичинде Кытай КП БК турган Яньань ж. б. шаарларды басып алган

• 1947-жылдын ортосунда Элдик-боштондук армия дыйкандардын колдоосу менен контрчабуулга өтүп, бошотулган аймактарда дыйкандар революцияга жигердүү катышып, гоминьдан башкарган аймактарда жапырт иш таштоолор, толкундоолор жана дыйкан көтөрүлүштөрү чыккан. Улуттук буржуазия менен интеллигенциянын гоминьдандык режимге нааразычылыгы күчөгөн. Натыйжада Элдик-боштондук армия гоминьдан аскерлери менен болгон салгылашта чоң ийгиликке жетип, өлкөнүн көп жерин бошоткон.

• 1949-жылы апрелде Бэйпинде (Пекин) Кытай КП менен гоминьдан делегациялары сүйлөшүп, Кытай КП талап кылган шарт боюнча граждандык согушту токтотуу келишимин түзүшкөн. Бирок гоминьдан өкмөтү ал келишимди аткарбагандыктан, Элдик-боштондук армия 1949-жылы 21-апрелде кайра чабуулга өтүп, 1950-жылдын башында Кытайды (Тибеттен башкасын) толук бошоткон.

• Гоминьданчылар АКШнын куралдуу күчтөрүнө баш калкалоо үчүн Тайвань аралына качкан. 1949-жылы 30-сентябрда Кытай элдик саясий кеңеши Элдик өкмөт түзүп, 1949-жылы 1-октябрда Кытай Эл Республикасынын түзүлгөндүгү жарыяланган.

Гоминьдан  - (кытайча улуттук партия) – Кытайдагы саясий партия; Президент Юань Шикайдын бийлигин чектөө, Кытай Республикасын чыңдоо максатында 1912-ж. Сунъ Ятсен тарабынан негизделген. 1913-ж. Юань Шикайдын согуштук диктатурасы орногондон кийин, Гоминьдандын иштөөсүнө тыюу салынган. 1921-ж. түзүлгөн Кытай компартиясы (ККП) менен бириккен. 1931-жылдан Чан Кайши жетектеген  Гоминьдан  Кытайдын башкаруучу партиясына айланган. 1927-ж. Чан Кайшинин тарапкерлери Чыгыш жана Батыш, андан кийин Борбордук Кытайда төңкөрүш жасап, ККП түзгөн революциялык базаларга 5 жолу жортуул уюштурган. 1946-ж. ККП башкарган куралдуу күчтөрдү жок кылуу үчүн башталган граждандык согуш Гоминьдандын жеңилиши менен аяктаган. 1949-ж. 1-октябрда Кытай Эл Республикасы түзүлгөндүгү жарыялангандан кийин, Чан Кайшинин тарапкерлери Америка куралдуу күчүнүн жардамы менен Тайвань аралына өтүп,  Гоминьдан башкаруучу партияга айланган.

• 1949-жылы жарандык согушта Коммунисттик партиядан жеңилген Улуттук партиянын ("Гоминьдан") кол башчысы Чан Кайши Тайванда жашынууга мажбур болгон. Аны менен чогуу "Гоминьдан" партиясынын мүчөлөрү, администрация менен парламенти аралга качышкан. Кытайдан качкандардын жалпы саны 2 миллионго чукул болгон. Аралга Чан Кайши жетектеген "Гоминьдан" партиясынын диктатурасы орногон.

Наньчан көтөрүлүшү (1927) — контрреволюциячыл гоминьдан бийлигине каршы Улуттук-революциячыл армиянын куралдуу кыр көрсөтүшү.

Аны Кытай компартиясы (ККП) уюштурган. ККП менен  гоминьдан ортосундагы гражд. согуш 1-августта Наньчан шаарын­да башталган. Ага ККПнин фронттук комитети жанa аскер командованиеси жетекчилпк кылган. Көтөрүлүшчүлөр 1-августта Наньчандагы  гоминьдан гарнизонун куралсыздандырган жана Гуанчжодогу рев-ялык базаны калы­бына келтирүү үчүн 3—5-августта түш. тарапка жүрүшкө чыгып, 50 күндүк марштан кийпн Чаочжоу- Шапьтоу (чыгыш Гуандун) аймагына жеткен да. ошол жерде 29—30-сентябрда дунгнандан талкаланган.

• Наньчан көтөрүлүшү

• КЫТАЙ

• Япония 1931-жылы 18-сентябрда Кытайдын түндүк-чыгышын (Маньчжурияны) басып алып, Маньчжоуго мамлекетин негиздеген. 1935-жылы япондук башкаруу топторунун Нанкин өкмөтүнө таңуулаган жашыруун макулдашуусунун негизинде  Гоминьдан түндүк Кытайдагы Япониянын басып алган аймактарын тааныган. Бирок ушундай шарттарда да Чан Кайшинин өкмөтү Кызыл Армияга каршы жортуулун уланта берген. Чан Кайшинин капитулянттык позициясы элдик толкундоолорго алып келип, Пекинде өкмөткө жана япондуктарга каршы патриоттук демонстрациялар өткөрүлгөн. 1936-жылы  Гоминьдан  Кытай Кызыл армиясына каршы согуш аракеттерин токтотууга мажбур болгон. 1937-жылы Япония Кытайды толугу менен каратып алуу үчүн кайрадан кол салып, түндүк, Борбордук жана Түштүк Кытайдын маанилүү райондорун жана Пекин, Тяньцзинь, Шанхай, Нанкин ж. б. шаарын басып алган. 1937-жылы 23-сентябрда  Гоминьдан  жетекчилиги ККП менен кызматташуусун билдирген. 

• 1937—45-жылдары япон баскынчыларына каршы Кытайда улуттук-боштондук согуш башталган. 1937-жылы 21-августта кол салышпоо жөнүндө советтик-кытайлык келишим түзүлүп, СССР Кытайга 250 млн доллар заём берип (курал-жарак ж. б. сатып алууга), 3,5 миң аскер адистерин (анын ичинде ыктыярдуу учкучтарды) жиберген (шаарларын коргоо үчүн), ошондой эле Ы. Чыгышта топтолгон куралдуу күчтөр менен япондуктардын Квантун армиясын талкалап, япондук оккупанттык режимди кулатууга көмөктөшкөн. 1945-жылы 2-сентябрда Япония өзүнүн капитуляциясы жөнүндө актыга кол койгон. 1946-жылы 10-январдагы согуштук аракеттерди токтотуу жөнүндө  Гоминьдан  менен ККП өкүлдөрүнүн түзгөн келишимине карабастан, Кытайда улуттук-боштондук согуш башталган

• АКШнын колдоосуна (Гоминьданга 6 млрд доллар өлчөмүндө согуштук жардам берип, Кытайдын саясий турмушун, финансы жана экономикасын көзөмөлдөгөн) таянган  Гоминьдан  аскерлери япондуктардан бошотулган аймактарды басып алуу аракетин жасашкан. Кытай армиясынын күчү менен 1949-жылы Кытайдын бардык аймагы бошотулуп, Чан Кайши 2 млнго жакын талапташтары менен Тайванга качып кеткен. Кытай элинин улуттук-боштондук согушу (1946—49) элдик-демократиялык революциянын жеңиши менен аяктаган.

Фэнхуауезди, Сикоу деген жер - 5. 4. 1975, Тайван)) - Кытайдын саясий жана аскер ишмери. 1920-ж. гоминдан партиясынын мүчөлүгүнө кабыл алынып, Кытайды япон баскынчыларынан бошотуу күрөшүнө катышкан. Улуттук революциялык армиянын командачысы (1925-27), 1927-ж. апрелде Чан Кайши төңкөрүш жасап, өлкөдө диктатордук режим орноткон.  Гоминьдан партиясынын учурунда лидери Сун Ятсен өлгөндөн кийин (1925), Кытайда президенттик жана куралдуу күчтөрдүн башкы командачысынын бийлигин жеке өзүнө ыйгарып (1927-49), өзүн генералиссимус 

Чан Кайши

• 1930-34-ж. ККПга каршы Түндүк Кытайда бир нече жолу жүрүш уюштуруп, 1937-45-ж. япон интервенциясына каршы ККП менен аргасыз келишим түзгөн. Япония капитуляциялангандан кийин (2-сентябрь, 1945-ж.) ККП менен коалиция болуудан баш тарткан. Натыйжада жарандык согуш башталып, элдик-боштондук армиясы континенталдык Кытайды бошоткондон кийин (1949) Чан Кайши өз аскери менен Тайвань аралына качкан.