Бексарыев Даниэл

Физика 9-класс тема:Планеталар.

Мугалими: Тагай кызы Жумагул

Окуучу:Бексарыев Даниель

Планета - грек тилинен которгондо «саякатчы» дегенди билдирет. Өзү жарык чыгарбай Күндүн нурунун чагылышынан жаркырап көрүнүп, анын айланасында кыймылдоочу чоӊ асман телосу болуп саналат.

Планеталар

Гигант

Жер тибиндеги

Гигант планеталар

Гигант планеталар – өлчөмү, массасы, айлануу мезгили жана спутниктеринин саны , шакекчелери боюнча айырмаланган планеталар. Булардын өз огунда айланышы жетишээрлик тез, ал эми тыгыздыгы кичине.

Юпитер- К үн системасында бешинчи жана Көлөмү боюнча эӊ чоӊ планета. Бул планетаны биринчи Галилео Галилей тарабынан ачылган.

Юпитер

Юпитердин экватордук диаметри 142 600 кмге барабар. К өлөмү Жердикинен 1315 эсе , массасы 318 эсе чон. Юпитер Жердин чон «калканы » болуп эсетелет. Планетанын 13 жандоочусу бар. Алар:

• Ио, Амальтея
• Европа
• Ганмед, Гаммалия
• Каллисто, Элара
• Пасифея, Синопа
• Лизифоя , Карма
• Ананке, Леда

Юпитер

Юпитер – Шакекчесинин саны боюнча учунчу турат. Анын негизги шакекчеси болуп: Гело, Амальтеи, Фива. Алар негизинен ча ӊдан турат.

Сатрун- К үндөн алтынча катарда жана өлчөмү боюнча экинчи орунда турган планета .Гигант планетанын бири. Сатрун негизинен суутектен , гелийден жана оор элемент аммиак жана метандан турат. Планетанын экватордук радиусу -54400 км , массасы Жердикинен 95,2 эсе чон. Сатрун Күндү 10759 суткада айланат.

Сатрун

Сатрундун негизги спутниктери болуп:

• Мимас, Энцелад
• Тефия, Диона
• Рея, Титан, Япет.

Титан өлчөмү боюнча спутниктердин ичинен Ганмедден(Юпитер) кийинки 2-орунда турат

Ал эми шакекчеси коп Сатрун эсептелет. А шакекчеси, В шакекчеси, С шакекчеси болуп айтылат. Шакекчелерди 1895-1896-жылдары ачылган.

Уран

Кундон жетинчи катарда турган планета.1781-жылы анлиялык астроном Уильям Гершел тарабынан ачылган Гректердин асман кудайы Урандын атынан коюлган. Кун системасынын эн муздак планетасынын бири. -224 ᵒС .Урандын радиусу 25360 км . Жерден 4 эсе чон.

Урандын негизинен 27 спутниги бар. Чон спутниктери: Миранда, Ариэль, Умбриэль, Титания, Оберон . Анын 11 ички жана 2 сырткы шакектери бар.

Нептун

Нептун – Кундун сегизинчи катарда турган планетасы. Нептун массасы 17,2 эсе жана диаметри 3,9 эсе Жердикинен чон. Бул планета 1846-жылы 23-сентябрда байкоодон эмес математикалык эсепт өөдөн ачылган.Планетадан биринчи анын Тритон мпутниги ачылган. Калган 13 спутниги 20-кылымда ачылган.

Жер тибиндеги планеталар

Жер тибиндеги планеталар – Гигант планетадан айырмаланып , тыгыздыгы чон жана кыртыштуу болот.

• Жер- Кундон алыстыгы боюнча 3- орунда турат. Өлчөмү . жана массасы боюнча 5- орунда турат. Массасы 5976 10 кг , экватордук диаметри 12756 км , огунда айлануу мезгили 23 саат 56 мин, Жер бетинин 361,1 млн км2 ин же 70,8%ин Дуйнолук океан ээлесе, 149,1 млн км2 же 29,2%ин кургактык тузот. Эн бийик жер Гималай тоосунун Джомолума чокусу 8848 м болсо, эн терен жери Тынч океандагы Мариана кобулу 11022 м.

Жердин негизги табигый жандоочусу болуп Ай эсептелет.

Меркурий

Меркурий Кунго жакын турган биринчи планета . Меркурийдин температурасы кундузу +400 ᵒС , ал эми тункусу -180ᵒС болот. Анын жандоочусу жок. Диаметри 4878 км

Венера же Чолпон

Кун системасында экинчи турган планета. Диаметри 12100 км , Жандоочусу жок

Марс

Кун системасында 4- катарда турган планета . Бул планетаны « кызыл планета» деп да аташат.

Римдик согуш кудайынын атын алып журот. Кун нурун чачыратууга жана жутуа алууга жондомдуу . Марстын атмосферасын 60-65%ин комуркычкыл газы 30-35% аргондон турат.

Плутон

Кун системасындагы карлик планета болуп саналат. Негизинен таштан жана муздан турат.