Қаныққан бір атомды
спирттер құрамы, құрылысы, изомері
Пән мұғалімі:
Сабақтың мақсаты
Оттекті органикалық қосылыстар жайлы мәлімет бере отырып бір атомды спирттер, құрамында – ОН тобы бар көмірсутектердің туындысы екенімен танысу. Спирттерде болатын функционалдық топ және оның спирттердің қасиетіне әсерін, жалпы формуласын, ережесін білу спирттердің изомерін жазып оны халықаралық атау жүйесімен атай білу.
Сабақтың барысы:
Жаңа сабақты оқып үйрету. Сабақтың өтілу реті.
Жіктелуі мен
Атаулары мен
Физикалық
гомологы
изомериясы
қасиеттері
СПИРТТЕР
Химиялық
қасиеттері
Алу
Қолданылуы
жолдары
Спирттердің жіктелуі мен гомологы
Спирттер дегеніміз – молекуласында көмірсутек радикалымен байланысқа бір немесе бірнеше функционалдық гидроксил тобы бар органикалық заттарды айтамыз. Спирттердің жалпы формуласы:
R-OH немесе C n -H 2n+1 OH
СПИРТТЕР
Көп атомды
Бір атомды
CH 3 -OH
Метанол
CH 3 -CH 2 -OH
Этанол
СH 2 -CH 2 CH 2 -CH-CH 2
OH OH OH OH OH
Этиленгликоль Глицерин
Спирттер
Ароматты
Қанықпаған
Қаныққан
СH 2 =CH-OH
CH 3 -CH 2 -OH
Винил спирті
Этил спирті
CH 2 -OH
Бензил спирті
Формуласы
Аттары
CH 3 OH
C 2 H 5 OH
- Метанол, метил спирті
C 3 H 7 OH
- Этанол, этил спирті
C 4 H 9 OH
- Пропанол, пропил спирті
- Бутанол, бутил спирті
- Пентанол, пентил спирті
- Гексанол, гексил спирті
- Гектанол, гектил спирті
C 5 H 11 OH
C 6 H 13 OH
C 7 H 15 OH
2. Атаулары, изомері
ИЮПАК халықаралық атаулар жүйесі бойынша спирттерді көмірсутектердің атына – ол деген жұрнақ қосып атайды. Функционалдық ОН тобы байланысқан ең ұзын тізбек таңдап алынып, көміртек атомдарын гидроксил тобы жақын орналасқан жағынан бастап нөмірлейміз:
CH 3
5 4 3 2 1 4 3 2 1
CH 3 -CH-CH-CH-CH 3 CH 3 - C - CH - CH 3
CH 3 CH 3 OH CH 3 OH
3,4 – диметилпентанол -2 3,3 – диметилбутанол -2
Спирттердің изомері
- Көміртек қаңқасының құрылысына
СH 3 – CH 2 - CH 2 - CH 2 - OH бутанол -1
2. Көмірсутек тізбесіндегі гидроксил тобының орнына байланысты
CH 3 - CH 2 - CH 2 - CH – CH 3 пентанол -2
ОН
3. Класаралық изомерлену
СН 3 - О – С 2 Н 5 метил - этил эфирі
3. Алынуы
- Көмірсутектердің галоген туындыларынан алу:
С 2 Н 5 Br + HOH C 2 H 5 OH + HBr
2. Қанықпаған көмірсутектерді гидратациялау арқылы алу:
H 2 C= CH 2 + H 2 O H+ CH 3 - CH 2 OH
3. Метанолды өнеркәсіпте алу:
СО + Н 2 Р.t.кат СН 3 ОН
4. Этанолды көмірсуларды ашыту арқылы да алады:
С 6 Н 12 О 6 ферменттер 2 С 2 Н 5 ОН + 2СО 2
Глюкоза этанол
4. Химиялық қасиеттері
- Спирттердің сілтілік және сілтілік жер мемалдармен әрекеттесуі
2С 2 Н 5 ОН + 2Na 2С 2 H 5 ONa + H 2
2. Жануы
С 2 Н 5 ОН +3О 2 2 СО 2 + 3Н 2 О
3. Спирттердің тотығу біріншілік спирттердің тотығуы:
О О
СН 3 – СН 2 – ОН (о) СН 3 – С (о) - СН 3 -С
этанол -Н2О Н ОН сірке қышқылы
Екіншілік спирттің тотығуы:
СН 3 - СН – СН 3 (О) СН 3 –С – СН 3
ОН -Н 2 О ОН
Пропанол -2 ацетон
4. Спирттердің дегидрленуі: О
СН 3 – СН 2 – ОН Cu T СН 3 - С + Н 2
Н
5. Галоген сутектерімен әрекеттесуі
С 2 Н 5 ОН + НBr 2C 2 H 5 Br + H 2 O
Этанол бромэтан
6. Дегидратациялану:
Н Н H 2 SO 4 конц
Н - С - С - Н Н 2 С = CH 2 +H 2 O
H OH 170 0 C
7 Эфирленуі: н 2 SO 4
C 2 H 5 OH + HOC 2 H 5 C 2 H 5 - O- C 2 H 5 + H 2 O
5. Қолданылуы
Машина
Еріткіш
моторына
Синтез
СПИРТТЕР
Ішімдік
Медицинада
Каучук
өндірісі
Сірке қышқылы
формальдегид
Парфюмерия
ЕРІТКІШ
О
Н- С
Н
формальдегид
О
Н- С
ОН
Құмырсқа
қышқылы
СН 3 ОН
СН 3 Сl
хлорметан
Пластмсса
Отын
Еріткіш
Көксағыз
Медицинада
Отын
Тамақ
өнеркәсібі
C 2 H 5 OH
Пластмасса
Бояулар
Парфюмерия
6. Сабақты қорыту
- Заттың құрылымдық формуласын жаз.
А) пропанол - 1
Ә) 2,2 – диметилбутанол -4
Б) 2,3,4,5 – тетраметилгексантриол -1,4,6
В) 2- метилпропанол -2
2. “Тік пе қиғаш па?” Спирттерді табу
СН 2 - СН 2
С 2 Н 4 Сl
ОН ОН
С 2 Н 5 ОН
CH 2 -CH 2- CH 2
С 3 Н 6
СО 2
СН 4
ОН ОН ОН
CH 2 -CH - CH – СН 2
ОН ОН ОН - ОН
3. Өзгеріс шешу: С 2 Н 4 С 2 Н 5 Сl C 2 H 5 OH CO 2
5. Сәйкестік тесті
1. 2СН 3 ОН +3О 2 А) ... С 2 Н 5 ОNa + H 2
2. C 2 H 5 OH + CuO B) … C 4 H 8 + H 2 O
3. C 4 H 9 OH C) … C 3 H 7 Br + H 2 O
о
4. 2C 2 H 5 OH +2 Na D) … CH 3 – C +H 2 O + Cu
н
5.C 3 H 7 OH + НBr E) … 2CO 2 + 4H 2 O
6. Есеп шығару дағдысын қалыптастыру. 4 г этил спирті жанғанда қанша көлем (қ.ж) СО 2 түзіледі?
Бер: Шешуі:
M(C 2 H 5 OH) =4 г С 2 Н 5 ОН+3О 2 2СО 2 + 3Н 2 О
т/к v (CO 2 )- ?
7. Үйге тапсырма: Спирттер