Борбордук Тянь-Шань

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНЬ

ЦЕНТРАЛЬНЫЙ ТЯНЬ_ШАНЬ

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНЬ ЦЕНТРАЛЬНЫЙ ТЯНЬ_ШАНЬ

АЯНТЫ - 12900 МИҢ КМ ²

ПЛОЩАДЬ-12900 км.кв.

БАТЫШТАН - ЧЫГЫШКА КАРАЙ - 200 КМ

С запада к востоку 200км. С водораздела Ак-Шыйракского горного хребта до Меридианального горного хребта. (АК-ШЫЙРАК СУУ БӨЛГҮЧҮНӨН МЕРДИАН КЫРКА

ТООСУНА ЧЕЙИН )

ТҮНДҮКТӨН –ТҮШТҮКТҮ КАРАЙ – 70 КМ

( ТЕСКЕЙ АЛА –ТООСУНАН КАКШААЛ ТООСУНУН

КЫРЫНА ЧЕЙИН ) С СЕВЕРА К ЮГУ-70 км (Стескейского горного хребта до Какшалского горного хребта.

ЭҢ БИЙИК ЖЕРИ – ЖЕҢИШ ЧОКУСУ 7439м

Самое высокое место-пик Победы. 7439м

ЭҢ ЖАПЫЗ ЖЕРИ – 1680 М

( САРЫ-ЖАЗ СУУСУ КЫРГЫЗСТАНДЫН АЙМАГЫНАН

ЧЫГЫП БАРА ЖАТКАНДАГЫ КАПЧЫГАЙДЫН ТАМАНЫ )

Самое низкое место-1680м низкое место выхода реки Сары-Жаз.

ГЕОГРАФИЯЛЫК ЖАЙГАШКАН АБАЛЫ Географическое положения

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНЬ КЫРГЫЗСТАНДЫН

ЧЫГЫШЫНДА ЭҢ БИЙИК КЫРКА

ТООЛОР МЕНЕН ТОО АРАСЫНДАГЫ

ӨРӨӨНДӨРДҮ ЭЭЛЕЙТ.

ЦЕНТРАЛЬНЫЙ ТЯНЬ-ШАНЬ расположен на вастоке Кыргызстана между высокими горными хребтами и долинами

ТҮНДҮГҮН – ТЕСКЕЙ АЛА-ТОО ,

С СЕВЕРА – Тескей Ала-Тоо

ТҮШТҮГҮН - КАКШААЛ-ТОО ,

с юга- Какшаал-Тоо

БАТЫШЫН - АК-ШЫЙРАК ТОО ТОМУНУН

СУУ БӨЛГҮЧҮ ,

С ЗАПАДА- С водораздела Ак-Шийракского горного хребта

ЧЫГЫШЫН – МЕРИДИАН КЫРКА ТООСУ

КУРЧАП ТУРАТ.

С ВОСТОКА- Меридиальный хребет

ГЕОЛОГИЯЛЫК ТҮЗҮЛҮШҮ

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНДЫН НЕГИЗГИ

ТЕХТОНИКАЛЫК СТРУКТУРАЛАРЫНЫН

КАЛЫПТАНЫШЫНДА КАЛЕДОН ЖАНА ГЕРЦИН

ОРОГЕНДИК КЫЙМЫЛДАРЫНЫН РОЛУ ЧОҢ.

В ФОРМИРОВАНИИ ОСНОВНЫХ ТЕКТОНИЧЕСКИХ СТРУКТУР Центрального Тянь-Шаня велика роль коледонского и герцинского орогенических движений

АЗЫРКЫ КЕЛБЕТИ АЛЬПЫ ОРОГЕНДИК ТОО ПАЙДА

БОЛУУ ПРОЦЕССИНИН НАТЫЙЖАСЫНДА

ТҮЗҮЛГӨН.

СОВРЕМЕННЫЙ ОБЛИК РЕЛЬЕФА создавался в результате последнего горообразовательного, или альпийского орогенического, движения.

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНДЫН БАЙЫРКЫ

СТРУКТУРАЛАРЫ ЖАЛПЫ КӨТӨРҮЛҮҮЛӨРГӨ

КАТЫШЫП,АЗЫРКЫ БИЙИК ЖАЙГАШКАН КАЛДЫК

ТҮЗДҮКТӨРДҮН-СЫРТТАРДЫН ПАЙДА БОЛУШУНА

СЕБЕПКЕР БОЛГОН.

Древние Структуры Центрального Тянь-Шаня учавствовали впроцессе общего поднятия как единая монолитная крупная мегаантиклиналь.

КЛИМАТЫ

• БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНДЫН

КЛИМАТЫ КОНТИНЕНТАЛДУУ

Климат Центрального Тянь-Шаня Континентальный

• КЛИМАТ ТҮЗҮҮЧҮ ФАКТОРЛОР :
• Факторы образования климата:

1. ЖЕРИНИН БЕТИНИН БИЙИК

ЖАЙГАШЫШЫ,

1. Высокое расположение рельефа

2. ЧЕК АРАЛАРЫНДАГЫ БИЙИК КЫРКА

ТООЛОРДУН КУРЧАП ТУРУШУ

2. Обрамление высокими хребтами

3. АБА МАССАЛАРЫ

3. Воздушные массы

КЛИМАТЫ

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНГА КЫШЫНДА

АЗИЯДАН КЕЛГЕН АТИЦИКЛОНДУН

НАТЫЙЖАСЫНДА КҮН АЧЫК,ЖААН-

ЧАЧЫН АЗ БОЛОТ.

В центральном Тянь-Шане зимой приходящие антициклоны с Азии способствует быт климату ясным и малой осадкой.Осадки в основном выпадает в конце весны и летом.

ЖАЗЫНДА БАТЫШТАН КЕЛГЕН АБА

МАССАСЫ ЧЕТКИ КЫРКА ТООЛОРГО

НЫМЫН КАЛТЫРЫП КЕЛГЕНДИКТЕН БУЛ

ЖЕРДЕ ЖААН-ЧАЧЫН АЗ ТҮШӨТ

НЕГИЗГИ ЖААН ЧАЧЫН ЖАЗДЫН

АЯГЫНДА, ЖАЙ АЙЛАРЫНДА БАЙКАЛАТ.

КЛИМАТЫ

ИЮЛЬ АЙЫНЫН ОРТОЧО ТЕМПЕРАТУРАСЫ :

ӨРӨӨНДӨРДӨ 11- 12° С

БИЙИК ЖЕРЛЕРДЕ 4- 5° С ( 3600 М )

ЯНВАРЬ АЙЫНЫН ОРТОЧО ТЕМПЕРАТУРАСЫ :

ӨРӨӨНДӨРДӨ - 15° С

ТОО КЫРЛАРЫНДА - 22° С

ЖААН-ЧАЧЫНДЫН ТАРАЛЫШЫ БИРДЕЙ ЭМЕС.

АК-ШЫЙРАК ӨРӨӨНҮНДӨ - 180 ММ,

КӨӨЛҮҮ ӨРӨӨНҮНДӨ - 300 ММ,

ХАН-ТЕҢИРДИН ТҮШТҮК КАПТАЛЫНДА -600 ММ,

СЕМЁНОВ МӨҢГҮСҮНҮН ҮСТҮНДӨ - 700-800 ММ,

ЭҢГИЛЧЕК МӨҢГҮСҮНҮН ТӨРҮНДӨ - 1000 ММ

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНДЫН РЕЛЬЕФИ

КЫРКА ТООЛОР БИРИ БИРИНЕН ТОО

АРАСЫНДАГЫ КУУШ ӨРӨӨНДӨР МЕНЕН

БӨЛҮНҮП ТУРАТ.

САРЫ-ЖАЗ ӨРӨӨНҮ – ТЕСКЕЙ АЛА-ТООСУ

МЕНЕН САРЫ-ЖАЗ ТООЛОРУНУН ОРТОСУНДА

ЖАЙГАШКАН.

УЗУНДУГУ - 80-85 КМ

ТУУРАСЫ – 25 КМ

ЭҢГИЛЧЕК ӨРӨӨНҮ – САРЫ-ЖАЗ КЫРКА ТООСУ

МЕНЕН ЭҢГИЛЧЕК-ТООСУНУН ОРТОСУНДА

ЖАЙГАШКАН.

АНЫН ЖОГОРКУ БӨЛҮГҮН ЭҢ ЧОҢ ТҮШТҮК

ЭҢГИЛЧЕК МӨҢГҮСҮ ЭЭЛЕЙТ.

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНДЫН РЕЛЬЕФИ

КЫРКА ТООЛОРДУН БАГЫТЫ ЧЫГЫШТАН

БАТЫШТЫ КАРАЙ ТАРКАЛГАН.

ЧЫГЫШ ТАРАБЫ КУУШ БАТЫШТЫ КАРАЙ БИРИ

БИРИНЕН АЛЫСТАП ЖАЙЫЛАТ.

МЕРИДИАН КЫРКА ТООСУНАН БАТЫШТЫ КАРАЙ

ТЯНЬ-ШАНЬ ТОО СИСТЕМАСЫНЫН ИРИ

ОРОГРАФИЯЛЫК БИРДИКТЕРИ – КАКШААЛ-ТОО,

БОЗ-КЫР,САРЫ-ЖАЗ,ТЕҢИР-ТОО.

АЛ КЫРКА ТООЛОРДОН ДАГЫ ЖАҢЫ КЫРКАЛАР

АЖЫРАП –ТЕСКЕЙ АЛА-ТОО, ЭҢГИЛЧЕК- ТОО,

КАЙЫҢДЫ, МАЙБАШ, ҮЧ-ЧАТ ТООЛОРУ

ХАН-ТЕҢИР ТОО ТОМУНУН НЕГИЗИН ТҮЗҮШӨТ .

МӨҢГҮЛӨР

• БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНЬ КЫРГЫЗСТАНДАГЫ

ЭҢ МӨҢГҮЛҮҮ РАЙОН.

АНЫН АЙМАГЫНЫН 20,1 % тин МӨҢГҮЛӨР

ЭЭЛЕП ЖАТАТ.

ИРИ МӨҢГҮЛӨРҮ :

ТҮШТҮК ЭҢГИЛЧЕК

( УЗУНДУГУ -58,9 КМ , ЖАЛПЫ АЯНТЫ 613 КМ² )

ТҮНДҮК ЭҢГИЛЧЕК

КАЙЫҢДЫ

СЕМЁНОВ (КАШКА-ТӨР)

МУШКЕТОВ (АДЫР-ТӨР)

ЖАМАН-СУУ

ИЧКИ СУУЛАРЫ

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНДЫН АГЫН СУУЛАРЫ

САРЫ-ЖАЗ ДАРЫЯСЫНЫН

СИСТЕМАСЫНА КИРЕТ.

САРЫ-ЖАЗ ДАРЫЯСЫ СУУСУНУН МОЛДУУЛУГУ

БОЮНЧА НАРЫНДАН КИЙИНКИ ЭКИНЧИ ОРУНДА.

ЖАЛПЫ УЗУНДУГУ – 282 КМ.

КЫРГЫЗСТАНДЫН АЙМАГЫНДАГЫ УЗУНДУГУ - 197 КМ

ИРИ КУЙМАЛАРЫ :

СОЛ ЖАГЫНАН ОҢ ЖАГЫНАН

ЭҢГИЛЧЕК КӨӨЛҮ

КАЙЫҢДЫ ТЕРЕКТИ

КӨЙКАП ҮЧ-КӨЛ

ЖАМАН-СУУ АК-ШЫЙРАК

ЖАҢЫ-ЖЕР

БОРБОРДУК ТЯНЬ-ШАНДЫН КӨЛДӨРҮ

САРЫ-ЖАЗ СУУСУНУН АЛАБЫНДА

70 ке ЖАКЫН КӨЛ БАР.

АЛАРДЫН ЭҢ ИРИСИ МЕРЦБАХЕР КӨЛҮ.

ТҮНДҮК ЭҢГИЛЧЕК МЕНЕН ТҮШТҮК

ЭҢГИЛЧЕКТИН ОРТОСУНДА ЖАЙГАШКАН.

КӨЛДҮН ҮСТҮНКҮ БЕТИНДЕ ЖАЙЫНДА

АЙСБЕРГДЕР КАЛКЫП ЖҮРӨТ.

АВГУСТ АЙЫНАН ОКТЯБРГА ЧЕЙИН КӨЛ

ЧАНАГЫ СУУГА ТОЛГОНДО ТҮШТҮК ЭҢГИЛЧЕК

МӨҢГҮСҮНҮН ЖАРАКАЛАРЫ АРКЫЛУУ

5-7 КҮНДҮН ИЧИНДЕ СУУ АГЫП КЕТИП,

КӨЛ СООЛОТ.

МЕРЦБАХЕР КӨЛҮ

1

АЯНТЫ

2

ДЕҢИЗ ДЕҢГЭЭЛИНЕН

3

4,5 КМ 2

БИЙИКТИГИ

3304 М

ЭҢ ТЕРЕҢ ЖЕРИ

4

5

УЗУНДУГУ

60 М

4 КМ

6

ЭҢ КЕНИРИ ЖЕРИ

1 КМ

СУУНУН КӨЛӨМҮ

7

-

ЖЭЭК СЫЗЫГЫНЫН

8

УЗУНДУГУ

-

ТУЗДУУЛУГУ

-

ТОПУРАГЫ ЖАНА ӨСҮМДҮКТӨРҮ

ТОПУРАК ЖАНА ӨСҮМДҮКТӨРҮ

ЖАЛПЫСЫНАН БИЙИКТИК АЛКАКТУУЛУК

ЗАКОН ЧЕНЕМДҮҮЛҮГҮНӨ БАШ ИЙЕТ.

2800-3200 М БИЙИКТИКТЕГИ САРЫ-

ЖАЗДЫН СЫРТТАРЫНДА КӨҢ СЫМАЛ-

ЧЫМДУУ КАРАЛЖЫН ТОПУРАКТАРДЫН

ҮСТҮНДӨ КАЛЫҢ ЧЫККАН ДОҢУЗ

СЫРТТАР ТАРАЛГАН.

3200 М ден ЖОГОРУ ТУНДРА СЫМАЛ КӨП

БУРЧТУУ ПОЛИГОНАЛДЫК САЗДАК

ТОПУРАКТАР ТАРАЛГАН.

ТОПУРАГЫ ЖАНА ӨСҮМДҮКТӨРҮ

ТООЛОРДУН КҮНГӨЙ ЖАНА ТЕСКЕЙ

ТАРАБЫНЫН НЫМ МЕНЕН ЖЫЛУУЛУК

АЛМАШУУСУ БИРДЕЙ БОЛБОГОНДУКТАН ,АЛ

ЖЕРДЕГИ ТОПУРАКТАРДЫН ЖАНА

ӨСҮМДҮКТӨРДҮН ТҮРЛӨРҮ ДА АР БАШКА.

ТООЛОРДУН ТЕСКЕЙ КАПТАЛДАРЫНДА

КАРАГАЙ ТОКОЙЛОРУ ТАРКАЛГАН.

АГЫН СУУЛАРЫН БОЙЛОП ТАЛ, КАЙЫҢ,

ЧЫЧЫРКАНАК,ЖЫЛГЫН Ж.Б

БАДАЛ ӨСҮМДҮКТӨРҮ ТАРАЛГАН.

ЖАНЫБАРЛАРЫ

ЖАНЫБАРЛАРЫ:

СУУСАР, АРКАР, ТОО ЭЧКИ, АЮУ,

КАРЫШКЫР, ИЛБИРС Ж.Б.

КАНАТТУУЛАРЫ:

ЧӨКӨ ТААН, ТАЗ ЖОРУ, ТИБЕТ

КАРГАЛАРЫ Ж.Б.