Чайковский-Шекспир

П.И.Чайковскийдин «Ромео жана Джульетта» увертюра-фантазиясы

• Музыкалык драматургиянын схемасы
• Увертюранын идеялык мазмуну
• Увертюранын музыкасынын программалуулугу

Чыгарманын авторлору

Уильям Шекспир

()

П.И.Чайковский

(1840-1893)

… Бул жарыктыкта мындан өткөн кайгылуу аңгеме болбосо керек эле…

Мен, биздин шаарыбызда эки жаштын сүйүүсүнүн кайгылуу окуясы жөнүндө коркунучтуу кырсык болуп өткөнүн айтып берүүнү туура көрүп турамын.

Эки жаштын үй-бүлөлөрүнүн ортосунда белгисиз себептерден улам катуу кан төгүшүү келип чыккан.

Пастер Лоренцо

… Бири-бирине бирдей кадырлуу, урматтуу болгон эки үй-бүлө… Бул окуя бизди Верона шаарында тосуп алмакчы….

• Верона Италиядагы шаар.

Увертюранын сонаталык формасы.

киришүү

экспозиция

(негизги жана кошумча тема)

разработка

(иштеп чыгуу)

реприза

(кайталоо)

кода

М узыкал ык драматурги янын схемасы

Киришүү –Пастер Лоренцонун темасы. Ал өзүнүн аңгемесин баштайт.

Экспозициянын негизги темасы – эки үй-бүлөнүн кагылышуусу

Кошумча тема – Ромео менен Джульеттанын сүйүү темасы

Разработка (кайра иштеп чыгуу). Бул жерде сүйүү темасы менен жек көрүү темасы кацгылышат. Алар бири-бирине карама-каршы турушат. Жек көрүү темасы сүйүү темасын үзгүлөп, жок кылуу аракети менен анын үстүнөн үстөмдүк кыла баштайт.

Репризада (кайталоо) жек көрүү темасы сүйүү темасын жок кылуу менен мурдагыдан да каарданып, жаалданып жана ачууланып угулат. Ал эми сүйүү темасынан болсо үзүк-үзүк болгон фрагменттер гана калат.

Кода . Пастер Лоренцо өзүнүн аңгемесин аяктайт, кайрадан анын темасы угула баштайт. Увертюра жаркын сезимдердин гимни болгон, кылымдык карама-каршылыктарды жеңип келген мажордук ладта сүйүү темасы менен аяктайт.

Пастер Лоренцонун аңгемеси.

• Пастер Лоренцонун темасы увертюранын киришүүсүндө угулат. Ал, сүйүшкөндөрдүн тарых-таржымалын айтып, баяндап берүүчү катары алдыңкы планда турат.
• Пастер Лоренцо поп, манах болгондуктан, анын темасы орто кылымдагы католиктердин хоралына жакын келет.

… Ич-ара тартышкан кагылышуулар жүрөт… Кан төгүүлөрдү тынчтантууну каалашпайт…

• Киришүүнүн токтоо баяндоосунан кийин Монтекки менен Капулеттинин үй-бүлөсүнүн «кагылышуу» темасынан кийин экспозициянын негизги темасы улантат.

...Эки башчылардын балдары бирин-бири сүйүшөт…

• Ромео менен Джульеттанын сүйүү темасына кастык темасы карама-каршы коюлат. Увертюранын бул кошумча темасы алгач башталганда эле акырын угулат. Андан кийин музыка акырындык менен оргуштап, добуштарга күч кошулуп, негизги каармандардын сезимдери тереңирээк, күчтүү болуу менен музыкадагы салтанаттуулук кенен орун ала баштайт.

… Кыздын таттуу кыялы

• Джульетта сүйүп калды. Ал бактылуу жана күчтүү сүйүү жөнүндө ойлоно баштайт.
• Сүйүктүү Ромеосу жөнүндө гана ойлонот.
• Ромео менен жолугушууну эңсейт.

Сүйүү сезими

… Бирок, аларга тагдыр тымызын жаман ой, айла-амалды тартуулайт…

• Разработкада музыканын кайраттуулугу.
• Бардык жакшы жана таза нерселердин жашоо үчүн эмес, өлүм үчүн душмандарга каршы күрөшүүсү.
• Сүйүү темасын кастык темасы ар дайым оройлук менен үзгүлөп, жулгулап бузуп туруусу.
• Ким жеңет?

Өлүм падыша сарайынын дал өзүндө жана жарым түндөгү караңгылык…

… Средь царства смерти и полночной тьмы…

Джульеттаны

акыркы

жолго

узатуу учуру

… Алардын өлүмү табыптын эшигинде…

Репризадагы музыка, өлүктү көргө коюуп жаткандагы коңгуроонун үнү сыяктуу күч менен чымыркангандай кайгылуу угулат. Сүйүү темасы акыркы күчтү жумшап, алдыроо менен алсыздап өлүп бара жаткандай угулат.

Башкы каармандардын өлүмү. Эмне үчүн? Эмне себептен?

Өкүнүчтүү, алардын өлүмү табыптын босогосунда.

Келишпөөчүлүк чыр-чатакка чекит коюшту.

… .Алардын жашоосу кумардануу жана өлүмү салтанаттуу-кайгылуу... Армандуу дүйнө, аларды аркы дүйнө, гөр гана бириктирди…

• Пастер Лоренцо келечектеги муундарга насаат,

насятын айтуу менен өзүнүн аңгемесин аяктайт.

Программалуулугу

• Программалуу чыгарма – бул же тигил турмуштук окуяга негизделип, тарыхтан же азыркы замандан, же искусствонун башка түрлөрүнөн: адабияттан, живопистен, же композитордун өзүнүн фантазиясынан жаралган чыгарманын негизинде аныкталган, такталган сюжеттен жаралат.

«Ромео и Джульетта» увертюра-фантазиянын программалуулугу

• 400 жыл илгери жашаган Улуу англиялык акын жана драматург Уильям Шекспирдин чыгармасынан алынган.
• Акын өзүнүн чыгармасынын мазмунун байыркы италиядагы сүйүү жөнүндөгү уламышты негиз кылып алаган. Бул легендада эки жаш каармандын туруктуулугу, тунук сүйүүсү жана эки үй-бүлөнүн жек көрүүчүлүгү, уруулардын кагылышуусу эки жаштын кайгылуу өлүмүнө алып келгендиги баяндалат.
• У.Шекспирдин «Ромео жана Джульетта» трагедиясын окугула, сиз бул чыгарманын программалуулугун билесиз.

Орто кылым жана кайра жаралуу доору

Өтүп бара жаткан орто кылымдын жана кирип келе жаткан кайра жаралуу доорунун кагылышуусу.

Эки үй-бүлөлүк карама- каршылык - бул өлүп бараткан орто кылымдын символу.

Ромео жана Джульеттанын сүйүүсү – бул кайра жаралуу доорун даңазалоо символу.

« Ромео жанаДжульетта» увертюрасынын идеясы

• Сүйүү - адамдар өлгөндөн кийин да өзүнүн жарыгын чачып турат.
• Сүйүү - касташкандарды жакындатуу менен өзүнүн укмуштарын жарата берет.
• Увертюрынын негизги идеясы - Ромео и Джульеттанын тунук сүйүүсү.
• Алгач караганда биринчи планда көрүнбөгөн идея - бул эки доордун алмашуусу.

Биринчиси орто кылым доорундагы эбегейсиз оор жана татаал мыйзамдары, анын өкүдөрү болуп Монтекки менен Капулетти уруулары.

Экинчиси кайра жаралуу доору - бул жаңы адамдардын идеясынын жаңы кылымга карай умтулуусу анын ишке ашуусу болуп калат.