Чӗр чунсем— пирӗн туссем

Ч ӗ р чунсем— пир ӗ н туссем

ТЕМА: Трубина Мархви ç ырн ӑ «Ч ӑхпа кушак » калав (п ĕ т ĕ млет ӳ урок ĕ )

ЭПИГРАФ: Выль ӑ ха х ӗ рхенекен-

ыр ӑ çын.

( Ваттисен с ӑ мах ĕ) .

Урок т ĕ с ĕ: хут ӑ ш урок .

 Учитель с ӑ мах ĕ. « Ч ӑхпа кушак » калава тишкеретп ӗр

• План туни.
• Кану саманч ĕ .
• Словарь ĕçĕ .

 Вуланине м ĕ нле ӑ нланат ӑ р.

 Т ӗп сӑнарсене сӑнлани. Ч ӑ хсене с ӑ нлани.Кушака с ӑ нлани.

 П ӗчӗк Мархван к ӑ м ӑ л –туй ӑ мне пал ӑ ртмалли с ӑ махсем.

 Ку ç а кантармалли мел.

 Выр ӑ с тата ч ӑ ваш литературинче ç ак тем ӑ па

ç ырн ӑ ĕ ç сем.

• Тест.

 Урока п ĕ т ĕ млетни.

 Киле ĕ ç .

Ачасем, паян эпир сир ĕ нпе Трубина Мархви ç ырн ӑ «Ч ӑхпа кушак» калава тишкеретп ӗр ; харп ӑ р х ӑ й ч ĕ лхине çĕнĕ с ӑ махсемпе пуянлат ӑ п ӑ р; с ӑ нарл ӑ ха туйма х ӑ н ӑ х ӑ п ӑ р; ç ынна ыр ӑ т ӑ вас туй ӑ мсене малалла аталантар ӑ п ӑ р, ч ӗ р чунсене, çут çантал ӑка юратма тата упрама в ӗ рен ӗ п ӗ р.

Иртн ӗ уроксенче вӗреннӗ хайлавсене аса илӗпӗр, к ӗ некене 57 – м ĕ ш страниц ӑ на у ç ӑ п ӑ р та текстпа ӗçлӗпӗр.

«…Куллен-кун шĕшке хăвел ăшăтса ачашлать. Шĕшкĕ хуллен-хулленех кĕркуннехи суранĕсене хĕвел ăшшипе тӳрлетрĕ. Ҫĕнĕ туратсем, ҫĕнĕ кăчкăсем кăларса ӳстерет. Тӳрленет, юсанать шĕшкĕ, хăй ăшĕнче хăйĕннех шутлать; усăсăр йывăҫ ҫеҫ пултăм эпĕ кăҫал, пĕр мăйăр та ӳстереймерĕм. Мĕн манăн пурăнни!».

«…Кăшт лăпланчĕ, пăхать, пăхать кăвакарчăнсем ҫине, тен, сунарҫă чунĕ вăранчĕ пуль? Пăхма пăхать, хăй ҫавах аяла анасшăн мар. Вара чееленсе ҫĕре лартăм. Ҫĕрĕ пĕтĕмпе ăшăнса ҫитнĕ! Ларатăп хурăн айĕнче, темле чĕлтĕрти сар чечек хушшинче кăвакарчăнсем кăвăлтатаҫҫĕ, ҫулҫăсем шĕпĕлтетеҫҫĕ. Аттус хăлхи выляса ҫеҫ тăрать! Ак мансах кайрĕ ман чĕрҫи ҫинче ларнине, хăех ҫĕре сикрĕ! Ҫур метр пек тăвать те ман енне ҫаврăнса пăхать».

«…Шар ҫурчĕ ҫивĕч шăлĕпе йĕме. Эп хатĕрччĕ ĕсĕклесе йĕме»

1. Анне п ӗр кунхине икӗ чӑххине те пусарма лартни.

2. Ч ӗпсем тухассине кӗтсе пурӑнни .

3. Ч ӗп шинклетни илтӗнни .

4. «Ай ӑплине туйса чутах йӗрсе яраттӑм .

• Сар ӑ чӑх чӗпсӗр тӑрса юлни .
• Сар ӑ чӑх чӗпсӗр тӑрса юлни .

6. Кушак ç ӑвӑрлани .

7. Сар ӑ чӑх кушак çурисене йышӑнни. Кушакпа чӑх çапӑçни.

8. Амӑшӗсем ачисене каялла тавӑрни.

Пур ӑк, чар ,куланай ,кӗлет, вӑр- вар, шакӑл тухса ларнӑ, чӑпар.

Ваттисен сӑмахĕсене тупасси вӑйӑ.

Çак каларӑшсемпе усӑ курма пулать:

 Ӗне с ӗ ч ӗ –

 Ӗ не хуçалӑхра

 В ӑ к ӑ р в ӑ й ӗ

 Йыт ӑ кил

 Й ӑ ваша йыт ӑ

Тупс ӑ м ӗ сем:

Чун у çç и; çур пурн ӑç ; упа в ӑ йне пар ӑ нман; сыхлать тет;

та юратн ӑ ;

Ку ӗç х ӑç ан пулса иртет?

Ç ырав ç ӑ м ĕ нш ĕ н калава

ур ӑ х ят паман?

Пусма ларн ӑ чӑхпа чӗпсем

мӗн тума кирлӗ пулнӑ?

Ача ай ӑпӗ мӗнре?

Чӑхпа кушак мӗншӗн ç апӑ ç са кая çç ӗ?

Пир ӗн ӗнтӗ чӗпӗ нумай пулать.

Эпӗ чӗпсем тухассине кӗтсе пурӑнатӑп. Манӑн хӑвӑртрах кӑларттарас килет.

Чӑха ачашласа унпа калаçаттӑм.

Чӗп шинклетнине илтрӗм, вӑр-вар сиксе тӑтӑм, вырӑн çинчен антӑм.

Хам айӑплине пӗлсе эпӗ чутах йӗрсе яраттӑм.

Кушака пырса ачашларӑм.

Кушака çемçен йӑтрӑм.

Эпӗ хӑраса кайса ним тума аптранӑ.

1. Чĕпĕ кăларма амăшĕ миҫе чăх лартать? 1. 1 2 . 2 3 . 3

2. Амăшĕ чăх айне пĕтĕмпе миҫе ҫăмарта хурать? 1 . 28 2. 10 3 . 30

3. Хаяр чăхăн миҫе чĕпĕ тухать? 1 . 10 2 . 14 3 . 3

4.Лайăх чăхăн миҫе чĕпĕ тухать? 1 .2 2 .3 3 .6

5. Хăш чăххине кĕлете хупаҫҫĕ? 1 .Саррине 2 .Чăпаррине 3 .Иккĕшне те

6.Ача кушака мĕншĕн ҫӳлти сарайĕнчи пурака кайса ярать? 1. Апат ҫиме 2 .Ҫăвăрлама 3 .Пурăнма

Трубина Мархва герой ӗ сем ыр ӑ па усал к ӗ реш ӗ в ӗ нче ашш ӗ -ам ӑ ш ӗ м ӗ н п ӗ ч ӗк рен ӑс парса в ӗ рентнине те, çут çантал ӑ кран илн ӗ ӑшпилл ӗ хе те пурн ӑç пу ç лам ӑ ш ӗ нчен ӑ нкарма пик ӗ не çç ӗ .

Ç итес урок валли ч ӗ р чунсем ç инчен хат ӗ рлен ӗ кроссворда туса кил ӗ р.

Килти ӗ ç

1

2

4  

  5

3  

  8

6  

7  

9  

10  

• Кам тав çӑ рулл ӑ рах?

1. Х ӗ рл ӗ х ӗ рлемес хир ч ӑ ххине х ӗ рхенмест.

2.П ӗ р ç ӑ мхана пин й ӗ п чикн ӗ .

3. Ҫ унатл ӑ -в ӗ çеймест, ури çук-хуса çитмелле мар.

4. П ӗ ч ӗ кçеçç ӗ , эреветл ӗ -теветл ӗ .

5. Пуç ӗ -сен ӗ к, хыр ӑ м ӗ -пичке.

6. Никама к ӗ ртмест, хусинчен иртмест.

7. Асатте пек сухалл ӑ , шуйттан пек м ӑ йракалл ӑ .

8.Пир ӗ н кинеми турчкине й ӑ тсах ç ӳ рет.

9.Т ӑ п ӑ р-т ӑ п ӑ р т ӑ ват ура, м ӑ т ӑ р-м ӑ т ӑ р п ӗ р тута.

10.П ӗ ч ӗ к майра-пичке ӑ сти.

Т у п с ӑ м ӗ с е м: ӗ не; пул ӑ ; тил ӗ ; кушак;

ч ӗ р ӗ п; ч ӑ х; сур ӑ х; йыт ӑ ; ч ӗ ке ç ; качака.

• Ишентей Матвеева «Пакша куччене ç ӗ »

• Надежда Медюкова «В ӗç есч ӗ »

• Николай Ыдарай «Ч ӗ р чунсем— пир ӗ н туссем»
• Анатолий Ыхра «Автан тус»
• Николай Полоруссов-Шелепи «Кушакпа автан»
• Иван Яковлев «У ç ӑ лма тухн ӑ ш ӑ ши ç ури»
• Николай Карай «Эп ӗ хал ӗ пилл ӗ кре»

М.М. Пришвин

• «Старый гриб».
• «Голубая стрела».
• «Лисичкин хлеб».
• «Золотой луг».
• «Гости»…

К.Г. Паустовский

• «Мещорская сторона».
• «Заячьи лапы»…

Ус ă курма с ĕ нн ĕ литература

• 1. Л.Сарине хайлавĕсем: «Асаннен сар ч ӑ ххи», «Шурă пăрахут», «Таврăн савни».
• 2. Г.Г. Ивановпа Е.Г. Крышкина пухса хат ӗ рлени 5-м ӗ ш класс «Килти вулав к ӗ неки»
• Писатели советской Чувашии. Ч.,1988
• Чувашские писатели. Набор портретов . Ч., 2001.