Тема: Чыңгыз Төрөкулович Айтматов. Турмуш жана чыгармачылык ишмердиги.
Максаттары:
Билим берүүчүлүк:
-окуучуларды жазуучунун өмүрү жана чыгармачылыгы менен тааныштыруу.
Өнүктүрүүчүлүк:
-психикалык активдүүлүктү өнүктүрүү, тема боюнча баарлаша билүү.
Билим берүүчүлүк:
- адептүүлүккө, жоопкерчиликке тарбиялоо, Айтматовдун чыгармаларын сүйүүгө тарбиялоо.
Методдору: кабар, суроо-жооп, комментарий.
Сабактын түрү: жаңы билимди үйрөнүү
Сабак планы:
1.Уюштуруу учуру. Сабакка даярдануу, сабактын темасын жана максатын билдирүү.
2. Кайталоо
3. Мугалимдин кириш сөзү.
4. Ч.Айтматовдун өмүр баяны менен таанышуу.
5.Сабактын жыйынтыгын чыгаруу
6 Үй тапшырмасы.
Мени сүйүнткөн, капа кылган, кыйнаган нерселердин баарын образга айландырууга көнүп калганмын.
Менин бардык чыгармаларым бир чоң конфессиянын фрагменттери
И.В.Гёте.
Сабак учурунда.
1.Уюштуруу. Сабакка даярдануу, сабактын темасын жана максатын билдирүү.
2. Кайталоо.
-Кайсыл жазуучу, акындар менен тааныштыңыз?
-Чыгармачылык, жашоо аларга эмнени үйрөттү?
-Кайсы чыгармалар эсиңизде калды, жакты, эмне үчүн?
3. Мугалимдин ачылыш сөзү.
- Бүгүн биз класста эң сонун жазуучу – Ч.Айтматовдун инсандыгы менен таанышып, анын чыгармачылыгына алгачкы кадам таштайбыз. Ч.Айтматов өзүнүн окурманына ар дайым чынчылдык менен мамиле кылат, ал акылга сыйбаган дүйнөнү келесоо проблемалар менен, алыскы драмалар менен тартпайт. Ал дүйнөнү ырайымсыздыгы, адилетсиздиги менен кайра жаратат, бирок ошол эле учурда адамдарды туура жолдон адаштырбоого, керек учурда тизеден өйдө көтөрүүгө жардам берген кооз нерселерди да унутпайт. Бүгүнкү күндө бул жазуучунун ысымы көпчүлүккө тааныш эмес болсо да, сабактын аягында баарыңар анын чыгармачылыгынын күйөрмандары болосуңар деп ишенем.
Сабактын темасын жана максаттарын жарыялоо.
4. Ч.Айтматовдун өмүр баяны менен таанышуу.
Мугалимдин сөзү: Ч.Айтматовдун өмүрү ар бир адамдын жашоосундагыдай бактылуу жана трагедиялуу көз ирмемдер менен коштолуп, аны активдүү коомдук иштерге түртүп, керемет чыгармаларды жазууга шыктандырган. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов - заманбап орус жана кыргыз жазуучусу. Кырк жылдан ашык адабиятта эмгектенип, тарыхыбыздын татаал, баатырдык учурларын таасын, чынчыл чагылдыра алган. Айтматов 1928-жылы Кыргызстандын алыскы Шекер айылында туулган.
Суроо: Ч.Айтматов чыгармаларын кайсы тилде жазган деп ойлойсуз?
Студенттердин божомолдорун угуп, аларды Ч.Айтматов эки тилдүү жазуучу болгон деген жыйынтыкка түртүңүз. Ошол эле учурда үй-бүлөсү аны орус маданиятына эрте таанытканына таян.
Мугалимдин сөзү: 1937-жылы чоң партиялык кызматкер болгон атасы мыйзамсыз репрессияга кабылган. Мына ошондо Айтматов: «Кимдин уулусуң?» деп сураганда, элдин көзүнө тике карап атаңдын атын айткыла , атасынын апасы» деген көп жылдык намыс сабагы турмуштун принцибине айланып, кийинчерээк чыгармачылыкка айланган Айтматов 6 классты аяктагандан кийин колхоздо айылдык кеңештин катчысы, салык агенти, эсепчи болуп иштеген. .
Суроо: Үй-бүлө жазуучунун мындан аркы тагдырын чечүүгө таасир этиши мүмкүнбү?
Окуучулардын жоопторун угуп, жыйынтык чыгар: Ч. Ошондон улам анын жашоосу абдан жигердүү болгон – ал ар түрдүү тармактарда иштеп, эч бир иштен уялбай, мунун баарын чыгармачылык менен айкалыштырган.
Мугалимдин сөзү: Сегиз классты бүтүргөндөн кийин Жамбылдагы зоотехникумга тапшырып, аны артыкчылык диплому менен бүтүрүп, айыл чарба институтуна экзаменсиз кабыл алынат. 1956-жылы Москвадагы Жогорку адабий курстарга окууга келгени ага көп нерсе берди. Кыргызстанга кайтып келип, «Литературный Киргизстан» журналынын редактору, беш жыл бою «Правда» гезитинин Кыргызстандагы өз кабарчысы болгон. Ч Айтматов дипломатиялык карьера да жасай алган: СССРдин Люксембургдагы посолу.
Июнь айында кыргыз тилиндеги “Бетме-бет” повести жарык көргөн 1957 «Ала-Тоо» журналында жана кийинки жылы «Октябрь» журналында автордун орус тилине котормосунда[13]. «Жамийла» повести биринчи жолу котормо менен француз тилинде жарык көргөн Луи Арагон ошондой эле 1957. Ошол эле жылы анын аңгемелери журналга жарыяланганЖаңы дүйнө”, ошондой эле Айтматовго дүйнөлүк атак алып келген “Жамиля” повести орус тилинде жарык көргөн[7]. 1959-1965-жылдары «Литературный Кыргызстан» журналынын башкы редактору, ошол эле учурда «Правда» гезитинин Кыргыз ССР боюнча өз кабарчысы болуп иштеген.[14]. мүчө КПСС 1959-жылдан бери.
«Жамийлиден» кийин «Төө көз» (1960), «Биринчи мугалим» (1961), «Эне талаасы» (1963) повесттери жана «Тоолор жана талаа жомоктору» (1963) жыйнагы да жарык көргөн. жазуучу Лениндик сыйлыкты алган. Бул эмгектердин баары бир мезгилде кыргыз тилинде жана орус тилиндеги котормолордо жарык көргөн. 1965-жылы "Биринчи мугалим" повести тартылган Андрей Кончаловский боюнча «Мосфильм", ошондой эле "Төөнүн көзү" тасмасы тартылган Шепытко Л менен Болот Шамшиев Шамшиев Кемелдин ролун аткарып, Чыңгыз Айтматовдун чыгармалары боюнча фильмдерди койгон мыкты режиссерлордун бири болуп калды.
Окуя "Кош бол, Гүлсары!"(1966) жазуучуга Мамлекеттик сыйлык алып келген. Жазуучу 1966-жылга чейин эки тилде (негизинен кыргыз тилинде) «Кош бол, Гүлсары!» повестинен баштап жазган. негизинен которулду орус тили. “Ак пароход” (1970) романы орус тилинде жарык көрүп, көп жылдар бою Чыңгыз Айтматовдун дүйнө жүзүндөгү эң таанымал чыгармаларынын бири болуп калды.[булагы 758 күн көрсөтүлгөн эмес] ал эми романдын кино адаптациясы эл аралык кинофестивалдарда көрсөтүлгөн Берлин жана ичинде Venice. Жазуучу Чыңгыз Айтматов менен казак драматургунун кызматташтыгы Калтай Мухамеджанов - «Фудзи тоосуна чыгуу» (1973) пьесасы дагы деле театр сахнасынан кете элек. Казакстан[19]. «Эрте келген турналар» (1975) повести үчүн жазуучу Кыргыз Токтогул сыйлыгын алган. 1973-жылы 31-августта Чыңгыз Айтматов кол койгон Советтик жазуучулардын бир тобунун 1973-жылдын 31-августунда «Правда» газетасынын редакциясына Солженицын жана Сахаров женундегу каты.. 1977-жылы "Деңиз жээгинде чуркаган ит" повести жарык көрүп, анын эң сүйүктүү чыгармаларынын бирине айланган. ГДР,[булагы 758 күн көрсөтүлгөн эмес] Кийинчерээк аны немис жана орус режиссерлору да тартып алышкан. 1978-жылы жазуучуга Социалисттик Эмгектин Баатыры наамы ыйгарылган. 1980-жылы “Кылымдан да узак” романы жарык көрүп, ал үчүн Айтматов экинчи мамлекеттик сыйлыкка татыктуу болгон. СССРде жарык көргөн эң акыркы чыгармасы – анын “Искафка” (1986) романы. Анын иш сапары учурунда Германия Чыңгыз Айтматов кийинчерээк немис котормочусу жана менеджери болгон Фридрих Хитцер менен таанышып, 2007-жылдын январына чейин чогуу иштеген, котормочу күтүүсүздөн жүрөк оорусунан каза болгон.
5.Сабактын жыйынтыгын чыгаруу
-Ч.Айтматов жөнүндө кимди билчү элеңиз?
-Ч.Айтматовдун өмүр сүргөн жылдарын атагыла
-Ч.Айтматовдун чыгармаларын атагыла
6 Үй тапшырмасы.
66
241 158 
