Чыныгы досторго

Ош мамлекеттик универитетинин тарых факультетинин

2-курсунун студенти Заидов Азирет

Илимий жетекчиси: Маметова Ж.

Бекембай Апышевдин диний

къз карашы.

Дин жана илим бир багытта Кудайды көздөй кетип жаткан эки жол,

Кудайды таануунун эки башка формасы.

Бекембай Апышев.

Адам төрөлгөндөн баштап эле тарбияга жана тарбиячыга муктаж. Ал тарбиячысыз өсүп жетилмек турсун жөн эле жашап турууга да жөндөмсүз. Алгачкы адам баласы тарбияны үй-бүлөдон алат. Алгачкы балалык мезгилде тарбиячы ата-эне болот. Ата-эне элдик жана диний тарбияны берүүчүлөр десек болгудай. Андан кийин өспүрүм куракта коом тарбиялайт. Тарбияга таасир этүчүү факторлор: дин жана улуттун када-салттары ж.б.у.с. алардын саны да ого эле къп.

Мен бул илимий баяндамада педагогика илимин биринчилерден болуп кыргызча с\йлът\п, анын къп тармактары боюнча окуу китептерди жана усулдук колдонмолорду жазган деги эле педагогика илиминде опол тоодой орду бар Бекембай Апышевдин диний къз карашы туралуу съз кылмакчымын.

Ислам динни биздин замандын VI кылымда пайда болгон. Ислам дининдеги, анын негизги идеологу болгон Азирети Мухаммед пайгамбар болгон. Азирети Мухаммед 571-жылдын 12-апрелинде Мекке шаарында жарык дүйнөгө келип 40 жашка чыкканда жан дүйнөсүндөгү айрым өзгөрүүлөрдү байкап сезе баштайт. Анын Мекке шаарынын айланасындагы Хира тоосундагы үңкүрдө жашоосу 6 айга созулат. Ошол учурда, биздин замандын 610-жылынын Орозо айында ага Жебраил периште алгач аянды алып келген. Азирети Мухаммед пайгамбар болгону жөнүндө адегенде өзүнө жакын кишилерге түшүндүрүп, аларды Исламга үгүттөгөн. Кийинчерээк Исламды жайылтууга ачык чыккан. Ага көптөгөн адамдар каршы чыгып өзү төрөлгөн жерден кугундукталат. 13 жыл туруктуулук менен күрөштү. Акырында Медина шаарына көчүп кетүүгө аргасыз болгон. Ал Мединада 10 жыл пайгамбарлык милдеттин аткарды. Акыркы Ажылыгынан кайткандан кийин көп узабай эле ооруп калган . Азирети Мухаммед 63 жашында 632- жылы дүйнөдөн кайткан. Ал пайгамбарлык милдеттин аткарып жүргөндө көптөгөн согуштарга катышууга аргасыз болгон. Анын өмүрү ар кандай пенде үчүн өрнөк, ал өзү өтө улуу даражадагы даанышман болгон. Тарыхта өтө көп инсандар өткөн. Алардын баарынын кылык-жоруктарында, жүрүм турумдарында кемчилиги жоктору табылбайт. Алардын ичинен зулумдук , адилетсиздик, адепсидик кылгандары да жок эмес. Жүрүм –турумда , адамдык касиетинде эч кандай кемчилдиги жок, телегейи-тегиз Азирети Мухаммед адамзатын тарыхындагы бирден-бир улуу инсан деген пикирлер айтылып жүрөт.

Бекембай Апышев жана Тимур Козукулов “Мухамед пайгамбардын таалим-тарбия жөнүндөгү даанышман ойлору ”аттуу китептеги Азирети Муххамед пайгамбарыбыз жөнүндө дүйнөлүк окумуштулар жана жазуучулдын омоктуу ойлору жана изилдъълър\ камтылган. Бул эмгек Курандын аяттары менен Азирети Мухаммеддин Хадистериндеги залкар педагогикалык идеяларды б\г\нк\ д\йнъл\к педагогикалык изилдъън\н алдыёкы чегиндеги илимий къз караш менен талдап, ислам педагогикасынын негизги мазмунун ыраттуу баяндаган кыргыз тилиндеги кър\нъърл\к маалымат бере турган мыкты эмгектердин алдыёкысы десем жаёылбайм.

АКШ профессору Майкл Х.Харттын “100 великих людей ”деген китеби “дүйнөнүн көп тилдеринде которулган. 1978-жылы бул китеп орус тилинде жарык көргөн. Окурмандардын өтүнүч, суроо, талаптарына ылайык ал китеп кайра оңдолуп , толукталган. Бул китепте Адам атадан бүгүнкү күнгө чейинки ааламдын 100 чыгаан даанышмандарынын ичинен , коом тарыхынын өнүгүусүнун жүрүшүнө тийгизген таасиринин деңгээлине, диний жана илимий ишмердуулүгүндөгү шумдуктуудай ийгиликтерине карап Азирети Мухаммедге китептеги бириничи орунду ыйгарып , автор: “Азирети Мухаммед-адамзат тарыхында эң улуу инсан ”- деп жазат.

Атактуу ойчул Принц Биссармарк : “Мухаммед , мен сенин замандашың болбой калганыма өкүнөм!.. Ал кайсы доорлордо адамзатты башкарып, тарбиялоо \ч\н Кудай тараптан келип, ташка тамга баскандай баса белгиленген, асмандан т\шкън бардык Ыйык Китептерди ийне-жибине чейин толук изилдеп чыксам да алар бурмаланып ъзгърт\лгънд\ктън, тилекке каршы, эч биръъс\нън мен издеген даанышмандыкты жана таамайлуукту къръ албадым. Бул мыйзамдар бир коомду эмес, жадагалса бир \й-б\лън\н да бактылуулугун камсыздоодон ътъ узак калышкан. Бирок Азирети Мухаммедди ээрчигендердин Кураны бул чектъъдън алда канча алыс. Мен Куранды ар тараптан изилдедим, ар бир суйлъм\нън ътъ улуу акыйкаттарды кърд\м. Муну менен баса белгилейм: Мухаммед – теёдешсиз бир к\ч. Кудуртт\\ Заттын Мухаммеддей болгон адамды жаратуусу дагы бардык ыктымалдуулукдан алыс. Сага окшогон өзгөчө чыгаан кудуретти адамзат бир гана жолу көрдү, экинчи жолу көрө албай , мен сенин улуулугуңа чын жүрөктөн чыккан ыкласым менен баш ийип таазим кылам!” –дейт. Л.Н.Тостой:“Пайгамбар Азирети Мухаммед –элди бейпил турмушка баштаган улуу инсан . Жалпы адамзат үчүн кылган кызматы тоо көтөргүс. Элди согуштан куткарып, тынчтыкта өсүп-өнүгүүнүн улуу жолдорун көрсөттү! Ага окшогон улуу асылзаадага бүткүл урмат-сый таандык”-деп жазат. Ал эми еврей илимпозу Г.Шоу:“Азирети Мухаммедди изилдедим. Ал керемети күчтүү инсан болгон. Ага “адамзатын куткаруучусу ” ”деген наам берилүүсү заарыл . Менин оюмча , ал таркаткан дин бүгункү күндө Европада кандай кабылданса, келечекте андан ары кулач жаярына шек жок”-деген ойду баса белгилейт.

Мына ушундан чыгып тыянак чыгарсак да болчудай демек, илимдин т\б\нъ жеттим деген, ааламга таанымал окумуштуулар да Курраны Каримдин аяттары менен Азирети Мухммеддин хадистериндеги даанышман идеялардын илимий тактыгына ынанып жатышат. Дал мына ушул жерде кыргыздын залкар педагогу улуу устатыбыз Бекенбай Апышевдин : “ Дин жана илим бир багытта Кудайды къздъй кетип жаткан эки жол, Кудайды таануунун эки башка формасы. ”-деген таамай бир айтылган асыл съз\ заматта эске т\шът.

Азирети Мухаммед өтө татаал, эң назик иш болгон таалим-тарбия жарыянында да чебер устат педагог болгон. Ал таалим-тарбия жарыянынын табиятынын татаалдыгын аңдап, туура түшүнгөн. Педагогикалык ой жүгүртүүсү аябай өнүккөн, тарбия берүүнүн жемиштүү формаларын изденип табууга болгон чыгармачылык шыгы ойгонгон, таланттуу педагог катары Азирети Мухаммед окутуунун жана ар тараптуу тарбия берүүнүн мыкты усулдарын иштеп чыккан.

Көптөгөн кылымдардын карытып, түрдүү улуттардын жашоодогу ишенимдери менен журулушуп кеткен дүйнөлүк диндеридин ичинен Ислам эң бийик, эң терең, жалпы адамзатка мүнөздү өтө таза ыймандык системасы бар дин.

Исламдын бүт тарыхында илим менен дин бирин-бири дайыма толуктап, кубаттап, колдоп келген. Акыркы мезгилде ааламдын жаратылыш сырларын табияттын кубулуштарын изилдеген Канаданын Торонто университетинин профессору Кейт Мур Нобель сыйлыгын алып жатып: “Мен 20 жыл илгери ислам дининин илимий негизи болуп эсептелген Куранды окуп чыкканымда бул сыйлыкты 20 жыл мурда алмак экенмин. Эмбриондун эненин жатынында өөрчүшү жөнүндө дүйнө жүзү боюнча Куранчалык так жазылган илимди таппадым, ошондуктан бүгүндөн баштап Ислам динин кабыл алдым”-дейт.

Жыйынтыктап айтканда, залкар жана мугалимдердин мугалими улуу устатыбыз Бекембай Апышевдин диний къз карашы жън\ндъ съз кылганда алгач эле устатыбыздын ааламдагы эё бир аруу жана таза дин болгон Исламды жактаганын ошол эле тапта ошол диндин негизги иделогу болгон Азирети Мухаммедди ътъ татаал, эё назик иш болгон таалим-тарбия жараянында да чебер устат педагог болгондугун эё мыкты далилдеп берет. Ъзгъчъ мугалимдер жана ата-энелер ошондой эле жалпы жумурай журтка арнап Азирети Мухаммеддин таалим жана акыл тарбиясы, эмгек тарбиясы, эстетикалык тарбиясы, жыныстык тарбиясы, экологиялык тарбиясы жън\ндъ ж.б.у.с. абдан пайдалуу ары кызыктуу маалыматтарды камтыган эмгекти жараткан.

Кыргыз элинин ислам дини менен жашаганына миё жылдан ашуун убакыт ътт\. Акыркы ж\з жыл аралыгы казак, ъзбек элдери сыяктуу кыргыз эли \ч\н да руханий дъълъттър\нън ажыроо ъё\т\нън оор жылдар болду. Азыркы жыргал жана кененчилик заманга ш\г\рч\л\к, б\г\нк\ к\н\ кыргыз эли \ч\н кайрадан ислам дини менен жакындан таанышууга бир топ илгери м\мк\нч\л\ктър т\з\лд\. Бул абдан кубанаарлык кър\н\ш. Себеби ыймандуулук, абийирд\\л\к, ынтымак-ырашкердик, биримдик бар жерде ырыс бар. Дал ушундай Ислам дини менен педагогиканы журулуштурган, \ст\ндъг\ каймактарын калкыган эл \ч\н эмектенген улуу устатыбыз Бекембай Апышев кудум эле какырап турган чългъ нъшърлъп жааган жаан сыяктуу болуп керектуу илимди керектуу учурда себелеп тургандыгы менен агартуучулар арасында гана эмес а балким б\т\ндъй журтка аттын кашкасындай таанымал жана биз ар дайым сыймыктанган т\бъл\к ж\ръктън орун алган ъм\р\ ърнък инсан ...

Колдонулган адабияттар.

1. Бекембай Апышев

Тимур Козукулов : “ Мухаммед пайгамбардын таалим-тарбия жън\ндъг\ даанышман ойлору”

Бишкек – 2004.

1. Беди\ззаман Саид Нурси :

“ Батыш философторунун Куранды тастыктаган кубъл\ктър\ ”

Бишкек – 2016.

1. Бекембай Апышев : “ Педагогика ”

Бишкек – 2011.

4. Гезит журналдар