Դասղեկի ժամ ՙՙ Գույների վարպետը՚՚

Գույների վարպետը. Մարտիրոս Սարյան

«Ի՞նչէկյանքը։Միկղզի։Մարդիկդուրսենգալիսծովից, անցնումենկղզուվրայովևնորիցմտնումենծովը։Եվայսկարճկյանքը, որմարդապրումէ, շատերկարբանէ։Ճանաչելովբնությունը՝մենքփառաբանումենքկյանքիհրաշքգեղեցկությունը։
Մերժողովուրդըհաստատելէերկրագնդիմեծօրենքը, միշտարևիհետմնալուօրենքը։ 
Մենքկապվածենքարևին, նադարերշարունակտանումէերկիրը, ո՞ւրէտանում, չգիտես։
Գալիսեննորսերունդներևշարունակարևըմնումէմարդումեջ, ամենմեկիմեջ։Ուրեմն, մնանքհավատարիմայդմեծօրենքին։ 
Սիրենքկյանքը, սիրենքլուսավորը, սիրենքհամերաշխությունը, սիրենքսերըևմերգործովարդարացնենքբնությանվստահությանը։» 
ՄԱՐՏԻՐՈՍՍԱՐՅԱՆ 

140 տարիառաջայսօրըծնվելէհայտաղանդավորնկարիչ, գույներիվարպետ՝ՄարտիրոսՍարյանը, որինէլնվիրվածէմերայսդաս-ցերեկույթը:

Հանճարիծնունդը

1.-ՄարտիրոսՍարյանըհամարվումէհայժամանակակիցգեղանկարչությանդպրոցիհիմնադիրը: Սարյանըծնվելէ 1880 թ. փետրվարի 28-ինՆորՆախիջևանում (ԴոնիՌոստով): Սարյանինախնիներըեղելենանեցի, որգաղթելենՂրիմ, մասնակցելտեղիհայկականգաղթավայրիհիմնադրմանը։

2.-Նաընտանիքի 9 երեխաներիցյոթերորդերեխանէր , որըդեռմանկուցմեծսերէունեցելբնությանհանդեպ: ՓոքրիկՄարտիրոսըտարբերվումէրիրհասակակիցներից. նաունակէրտեսնելուևզգալուշրջապատիգեղեցկությունը: Շատշուտովնահասկացավ, որցանկանումէթղթինհանձնելայդգեղեցկությունը:Շատերըդեռայնժամանակէինհիանումնրատաղանդովունրահամարնկարչիապագականխատեսում:

Կրթությունը

3.-ՍարյաննավարտելէՆորՆախիջևանիհայ-ռուսականուսումնարանը: ԴեռդպրոցումնանկարչությանդասերէրվերցնումԲախմուտսկիազգանունովուսուցչիմոտ, աշխարհագրությանդասերինսիրումէրքարտեզըգունավորել: Ուսումնարաննավարտելուցհետոնաաշխատանքիընդունվեցամսագրերիութերթերիբաժանորդագրությանգրասենյակում: Ազատժամանակնանկարումէրիրենցգրասենյակիայցելուներին:

4.-Հետաքրքիրդիմագծերովանցորդներկային:Նստումէրմիանկյունումունկարումնրանց:Միանգամնկարեցմիծերուկի. շատհաջողդիմանկարստացվեց:Սակայնծերուկըհիվանդանումէումտածում , որպատճառընկարնէ:Գործակալությանվարիչընկարըպատռումէծերուկիներկայությամբ՝ուրախությունպատճառելովնրանևդառնությունՄարտիրոսին:

5.-ՄեկտարիանցնրաավագեղբայրՀովհաննեսը 16 տարեկանՄարտիրոսինուղարկեցՄոսկվա` կրթությունստանալու: ՍարյաննընդունվեցՄոսկվայիգեղանկարչության, քանդակագործությանուճարտարապետությանուսումնարան:

6.- Ընտանիքումոչբոլորնէինողջունումայսորոշումը, կասկածներուներնույնիսկմայրը: Ինչպե՞սէորդինմիկտորհացիփողվաստակելուևընտանիքպահելու: Չէ՞որայնմասնագիտությունից, որընաընտրելէ, մայրնայնքանէլչէրհասկանում: Ի՞նչէնշանակումնկարիչ… Այնէլազատ…

7.-ՍակայնՄարտիրոսըգերազանցեցբոլորսպասումներնումեծնկարիչդարձավ` այդպիսովհայտնիդարձնելովիրամբողջտոհմը:ԱյդպիսինէրերիտասարդՄարտիրոսՍարյանը:

8.-Մոսկվայիգեղարվեստիակադեմիայումկրթությունընակատարելագործումէրթատրոններ, ցուցահանդեսներգնալով, քանիորնկարիչըհամոզվածէր, որարվեստագետըսովորելուտեղունի:

9.-ԺամանակիընթացքումՍարյանըավելիուավելիէրկատարելագործվում, սակայնսեփականոճիբացակայությունընրանմտածելուտեղիքէրտալիս: 1901-1903 թ.թ. ՍարյանըճամփորդումէԿովկասովևփորձումհասկանալ, թեինչպետքէանիմյուսներիցտարբերվելուհամար:

Մ. Սարյան/ աշակերտ/.-Եսիմկյանքիամենադժվարտարիներնէիապրում. այդքանբազմազանոճերիմեջեսամենբանպետքէանեի, որունենայիիմսեփականը:

Ստեղծագործականգործունեություն

11.-Սարյանըստեղծելէ դիմանկարներ, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, պաննոներ, ձևավորել գրքեր, կատարելբեմանկարչականգործեր։Նրահամարչենեղելկարևորուերկրորդականժանրեր։Գեղարվեստականորակընկարչիհամարդարձելէհիմնանպատակ։Ստեղծագործության առաջին շրջանում (1904 - 1909) Սարյանը հրաժարվել է ավանդական մտածելակերպից՝ ստեղծելով մի նոր ու նորարարական արվեստ, որը ժամանակի առաջադեմ մտավորականությունն ընդունել ու կոչել է «սարյանական»։ 

12.-Ստեղծելովհատուկ՝սարյանականնկարչություն, նասիրվումևգնահատվումէամբողջաշխարհում:ԱյսշրջանումՍարյանըշատէճանապարհորդել, էներգիայիևոգեշնչմանլիցքերստացել` նորկտավներնկարելուհամար։

13.-1901-1903 թվականներիճամփորդություններըդեպիԿովկասՍարյանիհամարդարձանիսկականհայտնություն: 1902 թվականիամռանընկարիչըեղավՀայաստանիհնագույնմայրաքաղաքԱնիում: 1910 թվականինեղելէԿոստանդնուպոլսում, 1911 թվականին՝Եգիպտոսում, 1913 թվականին՝Պարսկաստանում։

14.-Վերադառնալովուղևորություններից՝Սարյանըակտիվորենմասնակցելէցուցահանդեսներին։ԱնհատականցուցահանդեսներէունեցելՄոսկվայում , Լենինգրադում , Թբիլիսիում , Փարիզում Երևանում ևայլքաղաքներում:

15.- Փարիզումանհատականցուցահանդեսէունենում, որըմեծուրախությունէպարգևումնրան:Սակայնտունդարձիճանապարհինհրդեհվումէայննավը, որըհետէրբերումՍարյանինկարները:Դրանքոչնչանումեն :

16.-ՄարտիրոսՍարյաննիրժողովրդինմանկենսունակէրուչհուսահատվող:Նանորիցունորցվերադառնումէիրնկարներինունորհրաշալիքներմատուցումմեզևամբողջաշխարհին:

17.-Սարյանըմեծմարդէրումեծհայրենասեր, ևբոլորիցավնիրցավնէր:ՄեծԵղեռնիօրերիննամեկնումէԷջմիածինևՀովհաննեսԹումանյանիհետ, կյանքըվտանգելով , օգնումթուրքերցմազապուրծեղածհայգաղթականներին, որոնքկոտորվումէինմոլեգնողհամաճարակից:°

18.-1915 թ. էրՍարյանիկյանքումդժվարշրջանէրսկսվել, նաչէրկարողանումստեղծագործել, նակորցրելէրիրոգեշնչումը: ՍապայմանավորվածէրՀայոցՄեծԵղեռնով. նկարիչըխորըդեպրեսիայիմեջէր: ՀիվանդհանճարինտեղափոխումենԹիֆլիսբուժման՝, հույսունենալով, որբանիմացմասնագետներըկարողենինչ-որկերպմեղմելնրացավերըևօգնել՝ուժտալնրանևնորիցկյանքիկոչել:

19.-Նկարիչըերկարժամանակչէրկարողանումաշխատել: Բայցառաջինը, ինչստեղծեցծանրապրումներիցհետո, կարմիրծաղիկներիմեծփունջպատկերողնկարէր: Նկարիչըփորձումէրգտնելփրկությանճանապարհը.:

20.-Թիֆլիսըխոստումնալիցէր. այնտեղՍարյանըհանդիպումէիրսիրելիկնոջը՝ՂազարոսԱղայանիդստերը՝Լուսիկին:

ԱյսմիությունիցլույսաշխարհենգալիսՍարգիսնուՂազարոսը՝նրանցորդիները: Տղաներըյուրաքանչյուրնէլգնումէարվեստիուղղությամբ. Սարգիսըդառնումէհայտնիգրականագետ, իսկՂազարոսը՝կոմպոզիտոր:
ԱմուսիններնապրումէինՆախիջևանում (ԴոնիՌոստով), որտեղ 1918-1919 թ.թ. Սարյանըպատմությանթանգարանէհիմնում:

21. – ՄարտիրոսՍարյանիստեղծագործականկյանքումբազմաթիվենեղելթեուրախություններըևթետխրությունները

22.- 1921 թ. ՍարյանըտեղափոխվումէՀայաստանևիրենամբողջությամբնվիրումէնկարչությանը: ՀենցայստեղէլերկարդադարիցհետոՍարյանիմոտսկսվումէբուռնստեղծագործականշրջան:

23.- Նամանկականանմիջականությամբևիմաստնությամբիրարէրմիացնումիրականնուերևակայականը, հեքիաթնուկյանքըևստեղծումիրհրաշալիքը:

24.- Այն, ինչունիսկիզբ, ունինաևավարտ

ՄարտիրոսՍարյանըվախճանվեց 92 տարեկանհասակում, 1972 թվականիմայիսի 5-ին:ՍարյանիդինամփոփվածէԵրևանիԿոմիտասիանվանպանթեոնում։

Տեսանյութ

Ուսուցիչ- ՀայկականգրերիգյուտիցհազարհինգհարյուրտարիհետոՄարտիրոսՍարյանըստեղծեցհայկականգույներինորագույնայբուբենը։Դաօրինաչափհայտնագործությունէրհայժողովրդիկյանքում։Միժողովուրդ, որնուներիրգիրնուերաժշտականխազերը, իրձեռագրերնուկոթողները, չէրկարողչունենալիրհայերենկտավները։ԱյդմեծմարգարեությունըտրվածէրՄարտիրոսՍարյանին։ՆրավրձնիտակերկնքիլազուրնարտացոլեցմերհինուվերածնվածբիբլիականՀայաստանը։

25.- «ՄարտիրոսՍարյանիգործերըլավատեսեն, կենսուրախ, գարնանայինթարմութեամբթաթախուն։Կեանքիսէրէզարթնեցնումմերմէջնա, ապրեցնողէ, բերկրանքհորդող։Արևաբուխէնրաարվեստը, նրավրձինըհյուսվածէարևիճառագայթներից, ավելին՝արևըինքնէիրբոլորարտահայտություններովնրանկարներիմէջ, արևը, որգույնէուերանգ, որջերմությունէուլույս, որոնցովկառուցվածեննրագործերը»:

Սարյանական գույները

Այնպես ծաղկուն ու ծիծաղկուն, Այնպես բոսոր ու ծիրանի, Պատկառելի ցուցասրահում Կտավներն են մեծ Սարյանի:

Ես չեմ տեսել դեռ ոչ մի տեղ Ծաղիկներից այս մոլեգին. Կտավները այս գունադեղ Հմայում են մարդու հոգին:

Հնարա°նք է լազուրն այդ բոց Ու լազուրին նստած ձյունը, Հանճարն է սոսկ արարչագործ Իր մեջ կրում ամեն գույնը:

Նկարիչնիրզէնքնհամարումէրիրվրձինը, մատիտը, ներկապնակը, բարէխիղճուստեղծարարաշխատանքը, գեղեցիկուբարձրաճաշակ, բնականևգեղարվեստականորակունեցողարվեստը: Իրերկիրընապաշտպանումէրիրստեղծագործարվեստով:

«ՍարյաննամբողջՀայաստաննէ: Ոչմինկարիչ, Սարյանիցբացի, գույներովայնպէսչիհաղորդելնրաթափանցիկօդըևնրահազարամյամառախուղը, վիթխարի, գրեթեառասպելականԱրարատիևԱրագածիձյունափայլը, նրաարգավանդհողիգույները, արևիխաղըխաղողիվազերիհետ, ժողովրդիգեղեցկություննուաշխատասիրությունը»

«ՄարտիրոսՍարյանիգործերըմերնկարչականարվեստիհաղթանակնեն, մերկուլտուրայիանթառամզարդերը։Բայց, որգլխավորնէ, Սարյանըազգայինկոլորիտինկարիչէ։Նրաարվեստիարմատներըսուզվումենմերհինարվեստիմէջ։ 

«ՀայաստանիլույսըմեզէհասնումՄարտիրոսՍարյանիշնորհիվ: Ուրախալիլույս, որըլուսավորումէմարդկանց, լեռները, պտուղները: Նագանձէ՝կրկինհայտնաբերված: Նրագույներնայնքանգեղեցիկեն, որմերՄատիսիուՍեզանիկողքինդարաշրջանըպիտիառաջնակարգտեղհատկացնիՄարտիրոսՍարյանիհամար»

ՄարտիրոսՍարյանիկտավներըպայծառեն, հագեցածգույներով, զարգացնումեննորգեղագիտականընկալում, հնարավորությունտալովհասկանալու, որարվեստըիրականութեաննմանակումչէսոսկ. այնպահանջումէերևակայութեանազատությունևվերացականություն՝միևնույնժամանակպահպանելովպարզուբնականձևերը:

Ինքը՝ՄարտիրոսՍարյանը՝գույնիմեծվարպետը, առաջիննէր, որհայկականբնաշխարհըվերապատմեցիրկտավներում` տալովնրահավաքական-ամբողջականկերպարնուփորձելովբացահայտելնրաանսպառհմայքիառեղծվածը: Ինքնատիպգեղանկարչականլեզվովնաազգայինարվեստըբարձրացրելէմիջազգայինմակարդակի:

ԱմբողջկյանքիընթացքումՍարյանընկարելէհայրենիբնաշխարհիծաղիկներնումրգերը, որոնքբնությանհետնկարչիհատուկզրույցիանմիջականարտահայտություններնեն: Դրանցիցյուրաքանչյուրնանսահմանորենջերմէևհուզառատուդիտողինհամակումէարդարացիհպարտությամբ. Ահաինչպիսիգեղեցիկերկրիորդիէնա:

Բնություննարարումէմարդուն,որպեսզիհենցմարդումիջոցովտեսնիիրենևհիանաիրենով:
Մարդըբնությունէ, բնությունը` մարդ, ուստիմահգոյությունչունի»:
                                                                        ՄարտիրոսՍարյան

Ուսուցիչ -Անկեղծուանմիջական, շիտակուիմաստուն, նաիրարվեստովքայլեցիրժամանակինհամընթաց, լինելովառաջիններիմեջհավասարըևհավասարներիմեջառաջինը։

Տեսանյութ

ՆերկայացնելՄ. Սարյանի կտաները

«Եգիպտական դիմակներ», հայ մեծ նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի 1911 թվականին ստեղծած նկարը: Կտավը գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում: «Եգիպտական դիմակներ» կտավում Սարյանը պատկերել է սևեռուն, կենդանի հայացքներով դիմակներ: Իբրև արվեստի գործ՝ դիմակը Սարյանի համար անմահության խորհրդանիշ է, երբ խավարն ու մահը հաղթահարելի են դառնում լույսի ու անմահության հակադրությամբ:«Եգիպտականդիմակները», որը, բարեբախտաբար, երիտասարդնկարիչները, որոնքմշտապէսնրաշուրջնէին, խլումենև, իշնորհիվՀովհաննէսԶարդարյանի, նկարիհատվածներըսոսնձվումենստվարաթղթիվրա, սակայնկտավիսպիներընկատելիենմնացել: 

«Երեքհասակ» ...թոռ...հայր...պապ...

ՄարտիրոսՍարյանը «Երեքհասակ: Ինքնադիմանկար» կտավումհազարամեապատմությունունեցողհարազատերկիրնէպատկերել՝համադրելովայնիրկեանքի  պատմութեանհետ` ներկայացնելովերիտասարդ, միջինևալեհերտարիքներիզուգակցումը: «Երեք հասակ» ինքնադիմանկարի աջ կողմում նկարիչը պատկերել է իրեն երիտասարդ տարիքում՝ հայացքը հեռուն, այն ճանապարհին, որով ընթանալու է: Ձախ կողմում՝ Սարյանը միջին տարիքում է, վստահ ճամփա անցած նկարիչ, կենտրոնում՝ ծերունազարդ, խորախորհուրդ հայացքը դիտողին հառած:  Երեք ժամանակի՝ երեք հասակի համար էլ ֆոն է ծառայում հայրենի բնությունը, լուսաշող մի սարալանջ, որի կենտրոնում նկարիչը պատկերել է իր տունը: Տեսարանը ավարտվում է հեռվում երևացող Արարատի գագաթով:

Բջնի: Ամրոց

Բնանկար է , որը Մարտիրոս Սարյանը նկարել է 1946թ-ին այցելելով գյուղ Բջնի 1947թ-ին օգտագործվել է որպես գրքինկարազարդում:Պահվում է Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանում:

1923թ–ին նաստեղծումէ  « Հայաստան», նկարը,որըհաջողությամբցուցադրվումենՎենետիկյան 14-րդբիենալեում