Դասի պլան:Մակբայը որպես խոսքի մաս

Դասի պլան

Առարկա`      Հայոց լեզու

Դասարան`                       8-րդ

Տևողություն`                    45 րոպե

Դասի թեմա`                    Մակբայը   որպես      խոսքի    մաս

Դասի   նպատակներ  Կիմանան`    ինչ  է  մակբայը,    նրա   ընդհանուր

                                             հատկանիշները, ձևաբանական    առանձնահատկությունը,

                                             տեսակները   և   շարահյուսական դերը,

                                             կկարողանան՝   ճանաչել և իրարից տարբերել   մակբայների

                                             տեսակները

Մեթոդները`                       Կարճ  դասախոսություն,

                                             Մտքի   քարտեզագրում

                                             Խմբային աշխատանք   քարտերով

Միջոցները`                      Դասագիրք, քարտեր

 ԽԻԿ համակարգ.

Ընթացքը`                     Կազմակերպչական մաս` առանձին  թերթիկների  վրա  գրել

ձևի   մակբայ, ժամանակի  մակբայ, տեղի մակբայ, չափ  ու

քանակի  մակբայ, յուրաքանչյուր  աշակերտ  վերցնում է մի

թերթիկ   և  կազմվում են  խմբեր  մակբայի  տեսակների

համապատասխան: (3 րոպե)

       1Խթանման փուլ (5 րոպե)`   Յուրաքանչյուր խումբ թերթիկների վրա գրի գործողություն ցույց տվող բառեր (բայեր), որից հետո խմբի անդամներից յուրաքանչյուրը կարդում է  իրենց գրած  բառերը:

       2 Իմաստի ընկալման փուլ  (20 րոպե)`Կարճ դասախոսության միջոցով բացատրել մակբայի իմաստը: Ուսուցիչը նախ ասում է, որ գործողության տեղ, ժամանակ, ձև, չափ ու քանակ ցույց տվող բառերը կոչվում են մակբայ: Մակբայները տարբերվում են գործողության  տեղ, ժամանակ, ձև, չափ  ցույց տվող գոյականներից և այլ խոսքի մասերից նրանով, որ չեն հոլովվում և հոդ չեն ստանում, այսինքն` մակբայը չթեքվող խոսքի մաս է: Մակբայները նախադասության մեջ դառնում են բայական անդամի  լրացում:

       Կարճ դասախոսությունից հետո 1-ին (տեղի մակբայ) խմբին հանձնարարել իրենց գրած բայերին ավելացնել որտե՞ղ հարցին պատասխանող   բառեր:

       2-րդ (ժամանակի մակբայ) խմբին հանձնարարել իրենց գրած բայերին ավելացնել ե՞րբ հարցին պատասխանող   բառեր:

       3-րդ (ձևի մակբայ ) խմբին հանձնարարել իրենց գրած բայերին ավելացնել ինչպե՞ս հարցին պատասխանող բառեր:

       4-րդ (չափ ու քանակի մակբայ ) խմբին հանձնարարել իրենց գրած բայերին ավելացնել ինչքա՞ն, որքա՞ն հարցերին պատասխանող   բառեր:

       Այնուհետև յուրաքանչյուր խումբ գալիս է այն եզրահանգման, որ միևնույն հարցին պատասխանող բառերի միջև կա ընդհանրություն և փորձում է սահմանել կանոնը: Առաջին խումբը գրքով ստուգում է երկրորդ խմբի սահմանած կանոնը, երկրորդ խմբի սահմանած կանոնը ստուգում է չորրորդ խումբը, երրոդինը` երկրորդը, չորրորդինը ստուգում է երրորդ խումբը: Իսկ ուսուցչուհին հետևում, ուղղորդում և խրախուսում է խմբերին:

       Այնուհետև յուրաքանչյուր խումբ կազմում է մտքի քարտեզ և կպցնում գրատախտակին: Առաջին խմբի կազմած քարտեզը կստուգի չորրորդ խումբը, երկրորդ խմբինը` առաջին խումբը, երրորդ խմբինը` երկրորդ խումբը, իսկ երկրորդ խմբի կազմած քարտեզը կստուգի երրորդ խումբը:

3 Կշռադատման փուլոււմ  (15 րոպե)  կատարել   քարտային աշխատանք:

Առաջին խումբ

Քարտ 1-ին. Դուրս  գրի´ր   մակբայները և որոշի´ր, թե  ինչ  են  ցույց  տալիս.

Երկնքում  ամպած, տխուր  ու  սև,                        Սի´րտ  իմ, արի չկռվենք,

Լաց  էր  լինում  միալար,                                          Էլ   չլինենք  մանր  ու  թեթև,

Հեռու~, հեռու~ լեռան  ետև                               Մի   անգամ   լավ   բացատրվենք

Խաղում    փայլակն   անդադար (Հ.Թ.):             Ու  հաշտ    լինենք    այնուհետև:

Երկրորդ  խումբ

Քարտ 2-րդ. Տրված օրինակներում որոշի´ր  ընդհանրական  մակբայների տեսակները` ըստ կիրառության.

Առաջ կե´ր, վերջը գոհացի´ր: Հանկարծ բազմությունից զատվելով` դողդողալով քայլեց առաջ մի ծերունի` հայացքն ուղղած կենտրոնում հավաքվածներին: Ականջիս տակ անընդհատ լսվում էր տանտիկնոջ ճղճղան  ձայնը: Սուրենն անընդհատ խոսում էր , և հավաքվածները արդեն բան չէին հասկանում:

Երրորդ խումբ

Քարտ 3-րդ. Գտի´ր մակբայները, որոշի´ր դրանց տեսակը, բացատրի´ր դրանց կազմությունը.

Մի  քանի րոպե չանցած` անտառը ողողվեց ամբողջապես. Նրա զառիվայրից սկսեցին հոսել առուներ, ճանապարհի հետքը կորավ բոլորովին: Ապա քամին քիչ-քիչ դադարեց, փայլակն սկսեց շողալ մերթընդմերթ, և որոտը լսվում էր ավելի խուլ: Այդ նշան էր, որ փոթորիկն անցել էր հեռու կողմերը:

Չորրորդ  խումբ

Քարտ 4-րդ. Առանձնացրու´ տրված  մակբայները` ըստ  տեսակների և կազմի´ր  նախադասություններ.

Բազմիցս, երբեք, հեռու, այլևս, պատեպատ,  մոտավորապես, հետու, բարոյապես, հիմնովին, ագահաբար, ուշ- ուշ, հնուց, ցմահ,  հնուց, անդադար, ներկայումս, մերթ, շարունակ, դուրս, մեղմորեն, դարձյալ, կրկին:

Վերջում խմբերը կներկայացնեն իրենց  աշխատանքները:

Կատարել  անդրադարձ:

Տնային   աշխատանքի  հանձնարարում :(2 րոպե)