Дэгэл тухай-доклад

Буряад арадай дэгэл тухай түүхынь мэдэхэ шухала!

Дэгэл арад, тэрэнэй ажабайдал, һанал бодол хөөрэхэл.

Үзэсхэлэн харан гарая, дэгэлээ харан омогорхоё!

Арадай үндэһэн хубсаһан ямаршье арадай түүхэдэ, соёлдо ехэхэн һуури эзэлдэг. Үндэһэн хубсаһанда энэ арадай ажабайдал, нютагайнь байгаали, шажан мүргэл, абари зан онсо нүлөө оруулжа, гансал энэ арадта хабаатай дүрсэ шэнжэтэй болгоно. Энэ хубсаһан хэдэн олон үеын хүсэл шадабаряар, оролдолгоор байгуулагдадаг.

Эрэгтэйшье, эхэнэршье хүн зундаашье, үбэлдөөшье ута хормойтой дэгэл үмдэжэ ябаа. Плати, костюм гэжэ мэдэхэгүй тэрэ сагта газаашье, гэртээшье дэгэлтэеэ байдаг һэн. Бүһэтэнэй дэгэл, һамгадай дэгэл, басагадай дэгэл гэжэ ондо ондоо байгаа.

Бүһэтэнэй дэгэл басагадай дэгэл шэнги аад, татааһагүй байгаа.

Һамган дэгэл ехэ олон зүйлһөө бүридэдэг юм. Сээжэньшье, хормойньшье урда таладаа һайн бүдөөр, нюрган талань муушаг бүдөөр оёгдодог һэн. Тиимэһээл гэргэдэй гоёнь урдаа, гэрэй гоёнь хойноо гэһэн үгэ бии болоһон байха. Дэгэл дээрээ уужа үмдэдэг бэлэй. Хормойтой, хормойгүй оодон, хоёр янзын уужа оёдог байгаа.

Хамсынь хэдэн үетэй байгаа юм. Һайн бүдөөр оёһон узуурынь сээжэтэеэ залгалдаха газартаа уужамшаг, хуняаһатай, пулхагар байгаа.

Басагадай дэгэл эхэнэрэйхидэл эреэн маряан бэшэ, харин араньшье, үбэрыньшье адли бүдөөр, тохоноггүйгөөр, урда, хойноо татааһатайгаар, энгэртэйгээр оёгдодог байгаа.

Дэгэлэй хуби бүхэнь өөрын удхатай. Жэшээлбэл, дэгэлэй энгэр эхэнэршье, эрэшье илгаагүй заал һаа, баруун гар талаһаа байдаг. Юундэ энгэр баруун талаһааб гэхэдэ, зөөриин хэшэг, һайн юумэн бүхыдөө баруун гараар ороод, һалгай гараар гарашадаг.

Бүһэтэнэй дэгэлэй энгэр гурбан үнгөөр оёдог. Доодо таладань гурбан хүшөөһэтэй улаан үнгэтэй бүд – зүрхэнэй 3 хорые һуга доогуураа хой­шонь хаянаб гэһэн удхатай. Хара хилэн хоёрдохи үнгэнь – бүхы юумэнэй гэшхэжэ байһан энэ дэлхэйн хара хүрьһэн гэхэ. Гурбадахинь заабол хүхэ үнгөөр оёгдодог. Энэ манай үргэдэг, шүтэдэг үндэр тэнгэриие хүндэлһэн ёһо болоно.

Һүүлэй үедэ буряад арад өөрынгөө түүхэдэ, түрэл хэлэндэ, заншалта соёлдоо анхаралаа табидаг болонхой. Ямаршье арадай хэлэн, тэдэнэй тоодо буряад хэлэн, арадай түүхэтэй, заншалта соёлтой нягта холбоотой. Бишье баһа һонирхожо, буряад арадайнгаа дэгэл, уужа, бээлэй гэхэ мэтые залуушуулда оёжо эхилхэ гэһэн байнаб.

Ажалдаа би хүхэ болон алтан шара үнгэнүүдые үргэнөөр хэрэглэнэб. Юундэб гэхэдэ, эдэмнай хүхэ мүнхэ тэнгэриин үнгэ, алтан үнгэ-наранай, баялигай тэмдэг.

Энэ ажалдаа би хониной арһа хэрэглээб. Үбэлэй дэгэл ехэнхидээ хониной арһаар оёгдодог байгаа. Оёгдоһон хониной арһанһаа боложо, нэхы, хурьган, һагса, хуулидха, һарьмай дэгэл гэжэ хубаарна.

Харин тобшодонь, гоёолтодонь ямаршье угалза хэрэглэхээр, би ехэнхидээ эбэр угалза хэрэглэдэгби.

“Эхэ хэлэн” буряад хэлэнэй сахим һураха бэшэг соо үгтэһэн мэдээсэлнүүдые хэрэглэн, би Instagram соо @solongo.toys гэжэ аккаунт дээрэ хэһэн ажалнуудаа табинхайб, тэндээл багахан мастер-класс үнгэргэдэгби. Хүндэтэ залуушуул, буряад үндэһэн хубсаһаяа үмдэжэ, соёлоо, ёһо заншалаа үргэжэ ябаял гэжэ уряалнаб!