Диффузия темасы боюнча

ФИЗИКА 8-КЛАСС КЫРГЫЗБАЕВА НАЗГУЛ АНДАЛБЕКОВНА

Оригинальные шаблоны для презентаций: https://presentation-creation.ru/powerpoint-templates.html

Бесплатно и без регистрации.

САБАКТЫН ТЕМАСЫ:

ДИФФУЗИЯ КУБУЛУШУ.ЖЫЛУУЛУК ЖАНА ТЕМПЕРАТУРА.

ТЕМПЕРАТУРАЛЫК ШКАЛАЛАР.

ТЕРМОМЕТРЛЕР.

САБАКТЫН МАКСАТЫ:

Диффузия кубулушу жөнүндө тушүнүк алабыз.

Броун бөлүкчөлөрү жөнүндө мүнөздөп беришет.

1

Жылуулук менен бөлукчөлөрдүн кайсы мүнөздөмөлөрү байланыштуу экенин билишет.

Цельций шкаласы менен таанышат.

2

для текущего пункта презентации.

3

Окуучулар алган билимин турмушта колдонууга тарбияланышат.

ДИФФУЗИЯ КУБУЛУШУ

диффузия (латинче diffuzio – таралуу,чачылуу) кубулушу болуп саналат.

Диффузия деп, өз ара туташкан бир зат молекулаларынын экинчи затка, экинчи зат молекулаларынын биринчи затка өз ара өтүшунө айтылат

Диффузия кубулушуна мисал иретинде бөлмөдө төгүлгөн атырдын жытынын таралышын, суюктукка салынган кум шекердин же туздун Бөлмө дө атырдын төгүлгөн убакытын белгилеп, ал жерден бир нече метр аралыкка өтөлү. Анын жытын заматта эмес, белгилүү убакыттан кийин гана сезебиз. Эмне себептен мындай болду? Анткени атыр бууланганда молекулаларга ажырап, алар аба молекулаларынын арасына кирет.

ДИФФУЗИЯ КУБУЛУШУ

Б роун тажрыйбасында байкалган болүкчолордүн кыймылы Броун кыймылы деп аталат. Ал кыймылды теориялык жактан атактуу окумуштуу А. Эйнштейн (1879—1955) ырастаган.

Заттын бөлүкчөлөрүнүн баш аламан кыймылын жылуулук кыймылы деп да атайбыз. Себеби бөлүкчөлөрдүн мындай баш аламан кыймылы жылуулуктан гана көз каранды.

Газдын же суюктуктун бөлүкчөлөрү баш аламан кыймыл жасоо менен, алар өздөрүнө чектеш болгон заттын бөлүкчөлөрүн да баш аламан кыймыл жасоого аргасыз кылып, аралашып кетишет.

ЖЫЛУУЛУК ЖАНА ТЕМПЕРАТУРА

Жылуулук — 1) материя кыймылынын бир түрү;

2) нерселерди түзүп турган микробөлүкчөлөрдүн (атом, молекула, фотон жана башка) претсиз кыймылы;

3) энергиянын жылуулук алмашуу аркылуу бир нерседен экинчи нерсеге өтүү процесси же берилген жылуулук саны. Жылуулук алмашууда система кабыл алган же бөлүп берген энергия саны жылуулуктун сандык ченеми. Жумуш менен бирге жылуулук саны системанын ички энергиясынын өзгөрүү ченеми. Жылуулук алмашууда системанын ички энергиясы системанын молекулалары менен аны курчаган нерселердин молекулаларынын түздөн-түз өз ара аракеттенүүсүнүн натыйжасында өзгөрөт. Нерсе бөлүкчөлөрүнүн иретсиз кыймылдагы энергиясы жылуулук. энергиясы деп аталат

ЖЫЛУУЛУК ЖАНА ТЕМПЕРАТУРА

Биз турмушубузда муздак, жылуу же ысык деп айтканыбызда заттардын температурасы жонүндо соз кылган болобуз. Ал жонүндо V класстын табият таануу сабагында да сөз болгон. Нерселердин муздак же жылуу болушу салыштырмалуу түшүнүк. Биздин жылуулукту сезүүчү негизги органыбыз — терибиз. Бирок терибиздин бардык жери жылуулукту бирдей сезбейт. Жылуу сууну колубуз жана денебиз ар башка сезиши мумкун. Денебиз үчүн ысык болгон ваннанын суусуна колу-бутубуз кебелбей эле чыдай алат.

ЖЫЛУУЛУК ЖАНА ТЕМПЕРАТУРА

Температура (латынча temperature – нормалдуу абал) – макроскопиялык системанын термод. тең салмактуулук абалын мүнөздөөчү скалярдык физикалык чоңдук. Мындай абалдагы обочолонгон (изоляцияланган) системанын бардык бөлүгүндө Температура бирдей. Тең салмактуу шартта Температура нерсенин бөлүкчөсүнүн орточо кинетикалык энергиясына пропорциялаш болот. Температура төмөнкүлөрдү аныктайт: системаны түзгөн бөлүкчөлөрдүн энергия денгээли (к. Больцман статистикасы) жана ылдамдыктары (к. Максвелл бөлүштүрүүсү) боюнча бөлүштүрүлүшүн, заттын иондошуу даражасын, нурлануунун спектрдик тыгыздыгын, нурлануунун толук көлөмдүк тыгыздыгын ж. б. Жалпысынан температура нерсенин  энергиясынан  (Е)  энтропия  (S) боюнча алынган туундуга барабар: мындай ыкма менен аныкталган Температура абсолюттук же термодинамикалык температура деп аталат. Бирдиги –  кельвин  (К). Температураны өлчөөчү курал термометр деп аталат. Температура Цельций, Келъвин, Фаренгейт шкалаларында мүнөздөлөт.

ЖЫЛУУЛУК ЖАНА ТЕМПЕРАТУРА

ТЕМПЕРАТУРАЛЫК ШКАЛАЛАР. ТЕРМОМЕТРЛЕР.

Температура шкалалары – түрдүү температурага дал келген сан маанилердин белгилүү ирет менен жайгашкан системасы.Нерсенин температурасын түздөн-түз ченөөгө мүмкүн эмес. Анын мааниси заттардын өлчөөгө ыңгайлуу термометрдик деп аталган физикалык касиеттеринин температура боюнча өзгөрүшү менен аныкталат. Заттын термометрдик касиеттерине газдын басымы, электр каршылыгы, суюктуктун жылуулук кеңейүүсү, үн ылдамдыгы ж. б. кириши мүмкүн. Температура шкалаларын түзүү үчүн температуранын баштапкы чекити менен температуранын бирдигинин чоңдугун (градусту) тандап алуу зарыл. Ал үчүн 2 репердик чекит (заттардын бир агрегаттык абалдан экинчиге өтүшү) пайдаланылат. (к. Цельсий шкаласы). Мис., муздун эрүү чекити жана суунун кайноо чекити. Мындай Т. ш. эмпириялык деп аталат. Заттардын термометрдик касиетине көзкаранды болбогон термодинамикалык Температура шкалалары температуранын катышынын Карно циклиндеги жылуулук катышы аркылуу аныкталуучу термодинамиканын 2-законунун негизинде түзүүгө болот. Негизги температура абсолюттук температура бирдиги – Кельвин (К), ал 1/273,16 га барабар болгон суунун үчтүк чекитиндеги термодинамикалык температуранын бир бөлүгү. Эл аралык практикалык Т. ш. (ЭАПТШ-68) боюнча эки – Кельвин температурасы (Т68) жана Цельсий температурасы (t68) бар.Алар төмөнкүдөй байланышта: t68=Т68–273,15 К. Айрым өлкөлөрдө алиге чейин Фаренгейт жана Ранкин Т. ш. сакталып турат.

ТЕМПЕРАТУРАЛЫК ШКАЛАЛАР. ТЕРМОМЕТРЛЕР.

Жыйынтыктоо.

• Диффузия кубулушу деген эмне?
• Диффузия кубулушу кандай заттарда болушу мүмкүн?
• Жылуулук менен бөлүкчөлөрдүн кайсы мүнөздөмөлөрү байланыштуу?
• Температура деп эмнени түшүнөбүз?

Үй тапшырма:

8-сүрөт Броун бөлукчөсүнүн траекториясы.

9-сүрөт.термометрлер жана температуралык шкаланын алынышы

Дептерибизге тартабыз.