Доруобуйа ханна саьарый?
Сыала: 1. О5олорго доруобуйа хамсаныыттан, эт – сиин ырааьыттан, чэбдигирииттэн тутулуктаа5ын туьунан ойдобулу уоскэтии.
2. Реклама5а талан - ылан туьанарга уорэтии.
3. Билэр- корор интириэьи сайыннарыы, тылы- оьу байытыы.
4. Бэйэ доруобуйа5а кыьаллар ба5аны иитии.
Эрдэттэн бэлэмнэнии улэ: о5о энциклопедияларын кордоруу, доруобуйа5а аналлаах бэсиэдэлэр, литератураны аа5ыы, таабырыннарыы таайыы, телевизорга реклама биэриилэрин кордоруу.
Тыл саппааьын байытыыга: физическэй эрчиллиилэр, физкультура, салгын, тыыныы, чэбдигирдии.
Методическэй албастар: уус- уран тыл, араас костуулэр задачалара, бэсиэдэ, чинчийэр дьайыылар, тыыныыга эрчиллиилэр, «Рекламнай мээчик» оонньуу, ыйаан кордорууну туттуу, физкульминутка, о5олор олоххо уопуттарыгар тирэ5ирии.
Туттар- матырыйааллар: кун модела, рекламнай мээчик, уулаах иьит, хас биирдии о5о5о бытыылка, физкульминутка5а аудиозапись.
Дьарыктаныы хаамыыта.
Иитээччи: О5олор, бугун биьиэхэ ыалдьыттар кэллилэр. Кинилэри кытта дорооболоьуоххайын.(о5олор дорооболоьоллор).
Иитээччи: Билэ5ит дуо? Эьиги дорооболостугут эрэ буолбатах, эьиги бэйэ- бэйэ5итигэр доруобуйа сор5отун бэлэхтээтигит, то5о диэтэххэ «Дорообо» диэн доруобуйаны ба5арабын диэн.( о5олор олороллор).
Иитээччи: Бугун мин эьиэхэ былыргы уьуйээни кэпсиэхпин ба5арабын. Былыр- былыр Олимп хайаларыгар танаралар олорбуттар. Кинилэр чункуйан барбыттар уонна киьини айаннар, сиргэ олохсутуохтарын ба5арбыттар. Киьи хайдах буолуохтаа5ый диэн толкуйга туспуттэр.
Биир танара эппит: « Киьи куустээх буолуохтаах». Атын эппит: «Киьи доруобай буолуохтаах». Уьус эппит: « Киьи ойдоох». Тордус утарбыт : Ити барыта киьиэхэ баар буолла5ына, кини биьиги курдук буолуо. Онтон кинилэр быьаарбыттар: «киьиэхэ саамай кылаабынайа доруобуйаны кистииргэ»- диэн.
Сорохтор эппиттэр доруобуйаны куох муора тугэ5эр , атыттар – урдук хайаларга кистииргэ. Онтон биир танара эппит: « Доруобуйаны киьиэхэ бэйэтигэр кистиэххэ – диэн.
Ол быдан дьыллартан киьи олорор, бэйэтин доруобуйатын булаары. Ол эрээри хас биирдии киьи , танаралар биэрбит тугунан да сыаналаммат бэлэхтэрин булбат уонна сыаналаабат. Ол аата доруобуйа кистэммит эбит миэхэ, эйиэхэ уонна хас биирдиибитигэр. О5олор эьиги бэйэ5итин доруобайбыт дии саныыгыт дуо?(о5олор эппиэттэрэ). Доруобуйай буолар диэн тугуй?(о5олор эппиэттэрэ). Туох дии саныыгытый? Доруобайгыт дуо? То5о?( о5олор эппиэттэрэ)
Бипиги доруобуйабытын элбэх сарданалаах куннэ холуохха соп. Ити сарданалар эьиги эккитигэр – сииннитигэр , хас биирдиибитигэр баар.
Бастакы кун сарданатын арыйабыт- бу физическэй эрчиллиилэр- физкультура. ( иитээччи кун моделыгар бастакы сардананы арыйар)
Иитээччи: Толкуйдуо5ун эрэ , физическэй эрчиллиилэр туох туьаны а5алалларый? (о5олор эппиэттэрэ: былчыннары кытаатыннараллар, эти- сиини чэбдигирдэллэр, биьиэхэ сэргэх, учугэй настарьыанньаны бэлэхтииллэр, утуктууну халбырыталлар).
Иитээччи : Эьиги физическэй эрчиллиини онорогут дуо? Ханна уонна хаьан?(о5олор эппиэттэрэ) Суурэн кэлэн тогуруччу турун эрэ. Билигин биьиги былчыннарбытын эрчийиэхпит. О5олор муусуканан эрчиллиилэри онороллор. ( миэстэлэригэр олороллор).
Иитээччи : Ким зарядка онорор ол доруобуйатын мунньунар. Бу этиини туох дии саныыгыт?( о5олор эппиэттэрэ). Эьиги былчыннаргыт хайдах буоллулар?( кытаанах уонна куустээх). Ол аата сопко этэллэр эбит: « Мин кууьум иниирдэрбинэн уоттуу суурэр». Эппиэттээн эрэ, то5о киьи физкультуранан дьарыктаныан нааданый? О5олор эппиэттэрэ: Физкультура киьи доруобуйатын бо5ор5отор.
Иитээччи: Киьи ыалдьан сыппат туьугур спорду убаастыахха наада. Бу туьунан ойдуу сылдьын.
Иитээччи: Биьиги доруобуйабыт иккис сарданатын билэргэ, мин эьиэхэ фокус кордоруом. Бытыылкаларгытын ылын уонна иьин корун. Туох иьигэр баарый? ( о5олор эппиэттэрэ). Билигин биьиги коруохпут, ким онно саспытын? Биир, икки, ус, костубэт бытыылкаттан куот! Бытыылкаларгытын ууга угун!
Опыт: О5олор бытыылкаларын ууга угаллар уонна хам туталлар.
Иитээччи : Туох костубэт баар эбитий?( салгын)
О5олор биьиги бары билэбит:
Тыыммакка эрэ олох суох,
Тыына суох сырдык харанарар,
Тыыналлар котордор, сибэккилэр,
Тыынабыт кини уонна мин , эн.
Чэ эрэ бэрибиэркэлиэ5ин эрэ, итинник эбит дуо? Билигин биьиги диринник э5ирийэбит уонна ытыспытынан айахпытын, муннубутун саба тутабыт.
Иитээччи: Тугу ырыналаан кордугут? То5о ор кэмнэ салгына суох сылдьыбатыгыт? ( о5олор эппиттэрэ). Соп! Ити эьиги эккит- сииннит хас биирдии эттигэ оро турар- салгынна а5алын- биьиги иэдэйэн эрэбит дэьэллэр. Бол5ойун сопко тыынарга эрчиллиилэри оноруоххайын:
« Иттиэххэ». Илиибитин туора уунабыт, онтон тургэнник туоспутугэр кириэстии тутабыт, ытыспытынан санныбытыгар охсобут, этэбит: « У- у- х».
« Кыыьырбыт дьуос» Аллараа тонкойон , тобукпутун кууьабыт, тобобутун тонкотон этэбит: «Ф-р-р».
« Ойуурга мууммут». Салгыны энирийэбит, таьаарарга хаьытыыбыт: « А- у-у!».
Иитээччи : Этин эрэ, баьаалыста , то5о биьиги зарядка5а тыынар эрчиллиини оноробут? О5олор эппиэттэрэ: Биьиги эппитин- сииммитин кислоруодунан байдын диэн.
Иитээччи: Соп кислоруодунан баай салгын – ыраас, сибиэьэй, салгын оччо5о оччо5о доруобуйабыт иккис сарданата туох диэн ааттаа5ый? ( салгын) Кун моделыгар салгн ойуулаах иккис сардананы арыйабыт.
Иитээччи : «Ба5ар ба5арыма , аьыахха наада» Бу ос- хоьооно туох туьунай? Эн туох дии саныыгыный?( о5о эппиэтэ) Эьиги собулэьэ5ит дуо ? ( о5олор эппиэттэрэ).
Ма5аьыынна араас элбэх аьылыгы атылыылыыллар. Оскотун эьиги ийэ5ит ма5аьыынна ыытта5ына , туьалаах аьылыгы булан ылыа этигит дуо? Билигин оонньуоххайын. Билиэхпит эьиэхэ дьиэ улэтин суктэриэххэ соп дуу, суох дуу.
Оонньуу «Рекламнай мээчик»
О5олор иитээччини кытта кэпсэтэллэр.
Иитээччи: Ара5ас « фанта» - мааны утах.
1о5о: «Фантаны иьиэн иьин суураллыа»
Иитээччи: Аан дойдуга бастын на5араада- шоколад плитката.
2 о5о: Аан дойдуга бастын на5араада - виноград лабаата.
Иитээччи: Билин хотуттар, т тойоттор «сникерс» - бастын ас.
3 о5о : Минньигэс «сникерс» амсайыан , тиистэрин ыолдьыахтара.
Иитээччи : Элбэх горчицаны сиэн – котордоо5ор тургэнник котуон.
4 о5о: Элбэх хартыыьаны сиэн – боротоо5ор оссо сиэмэх буолуон.
Иитээччи Мин бугун торт атыыласпыппынан киэн туттабын!
5 о5о: Фрукта, о5уруот аьа , туьалаахтар, ыарыылартан харыстыыллар.
Иитээччи: «Пэпси- кола» комотунэн оскуола5а саамай куустээх буолуон.
6 о5о: Амтан соро5ор албын буолар- кытаатан элбэх ууттэ иьин.
Иитээччи : Олус сыалаах эт миэхэ кууьу биэрэр.
7о5о : Битэмииннээх ас миэхэ кууьу- уо5у биэрэр.
Иитээччи: Мин доруобай буоларбар миэхэ кыьыл кепчуктаах хог- дог комолоспутэ.
8 о5о : Хот- догу элбэ5и сиэн- биир сылынан атаххын тэнниэн.
Иитээччи: Балык хоргуна улахан туьалаах , амтан
а соччото да суох буоллар- иьиэххэ наада.
9 о5о: Кини элбэх ыарыыттан быыьыа , ыарыыта суох олорбут ордук.
Иитээччи: Тымныйыыттан уонна ангинаттан апельсин комолоьор.
10 о5о: Лимрну сиир ордук , аьыы да со5ус буоллар.
Иитээччи : Маладьыастар! Эьиги ийэлэргитигэр этиэм :- О5олоргут туьалаах аьы билэллэр уонна талаллар эбит. Оссо биир боппуруоска эппиэттээн эрэ: Ханнык о5уруот астара уонна фрукталар буортулаах микробтартан харыстыылларый? (о5олор эппиэттэрэ) Эьиги сопко эттигит. Оссо маннык ос- хоьооно баар:- «Чеснок уонна луук- сэттэ мокуттэн харыстыыр».
Этин эрэ доруобуйа уьус сарданатын аатын? О5олор: Туьалаах аьылык. Кун сарданатыгар уьус сардана арыллар.
Корун эрэ бу ойуулары : Этин эрэ дьонннор тугунан дьарыктаналлар эбит ? ( о5олор инчэ5эй буолуо. Чэгиэн- чэбдик буолууга элбэх корун баар ону саныахпын комолопун эрэ. О5олор эппиэттэрэ: Дуушка суунуу, инчэ5эй утулугунэн соттуу, соруун уунан сууунуу, куомэйи сай5аныы, соруун сиргэ сууруу.
Иитээччи: То5о дьоннор эттэрин- сииннэрин чэбдигирдэллэр ? ( о5олор эппиэттэрэ). Наьаа учугэй барытын билэ5ит! Дьоннор бэйэлэрин эттэрэ- сииннэрэ буортулаах усулуобуйаны кытта оэхсуьар, куустээх тулуурдаах доруобай буолар туьугар чэбдигирдэбит. Билигин эьиги тордус доруобуйа сарданатын билэ5ит . Ким этиэй? (чэбдигирдии). Кун сарданатыгар тордус сарданата арыйыллар.
Иитээччи: О5олор доруобуйа моделын корун эрэ биир сардана арылла илик. Бутэьик сардана аатын билиэххитин ба5ара5ыт дуо? Мин итини арыйыам онтон эьиги аатын таайан корун! Кун сарданатыгар бэьис сардана арыйыллар.
О5олор : Ыраас буолуохха наада.
Иитээччи:Соп бэьис сардана ыраас (чэнчис ) буолуу . Эьиги туох диии саныыгытый, ыраас уонна доруобуйа сибээстээхтэр дуо? То5о этэллэрий : «Чэнчис буолуу- доруобуйа тордо»( о5олор эппиэттэрэ).
Чэнчис буолуу быраабылаларын саныаххайын эрэ. О5олор: 1. Хас сарсыарда аайы суун, отттон киэьээ ванна5а эбэтэр дуушка суун.2. Тиискин сарсыарда аьаан баран суун, киэьээ утуйуон иннинэ суунар буол. 3.Тынырахтаргын ыраастарын корун- уон хоно- хоно кырыйан ис.
Муннугун чэнчистик корун, платоккун куруук илдьэ сырыт.
,Ис танаскын кун аайы уларыт.
Кулгаахтаргын ыраастык тут- кун аайы суун.
Ойдоо тараах, тиис щетката уонна эт суунар- тус бэйэни корунэр тэриллэр , хас биирдиибитигэр баар буолуохтаахтар.
Иитээччи корун эрэ , кунчээн уорэр, эьиги тускутугар кыьаллар, то5о диэтэххэ биьиги танаралар кистээбит доруобуйаларын буллубут. Биьиги ыалдьыттарбытыгар санатын эрэ кун сарданалара туох диэн ааттаахтарый?(о5олор эппиэттэрэ) Эьиэхэ барыгытыгар ба5арыам этэ : « Будьте всегда здоровы!» О5олор хором эмиэ этэллэр: « Куруутун доруобай буолун!».
2 748
25 204 
