Экотизимлар ва уларнинг таснифланиши

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ БУХОРО ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ ҲУЗУРИДАГИ ПЕДАГОГ КАДРЛАРНИ ҚАЙТА ТАЙЁРЛАШ

ВА УЛАРНИНГ МАЛАКАСИНИ ОШИРИШ МИНТАҚАВИЙ МАРКАЗИ

БИТИРУВ ЛОЙИҲА ИШИ

« ЭКОЛОГИЯ »

ўқув фани бўйича

Ўқув лойиҳаси: “ Экотизимлар ва уларнинг таснифланиши ”

мавзусини ўқитишда педагогик технологиялардан фойдаланиш

“ ЭКОЛОГИЯ” йўналиши тингловчиси

Бобомуродова Наргиза Жураевна

Илмий ра ҳбар:б.ф.н. доц. М.М.Тўраев

РЕЖА

• Кириш
• I-боб. Экология фанини ўқитишнинг назарий масалалари.
• 1.1. Экология фани тараққиётининг устувор йўналишлари
• 1.2. Экология фанини ўқитишдаги инновациялар ва илғор
• хорижий тажрибалар
• II-боб. Экология фанидан электрон ўқув модули ишланмаси.
• 2.1. Экология фанининг ўқув дастури
• 2.2.“Экотизимлар ва уларнинг таснифланиши” мавзуси бўйича
• маъруза матни
• 2.3. “Экотизимлар ва уларнг таснифланиши ”мавзуси бўйича кейслар
• 2.4. Назорат топшириқлари (ЖН, ОН, ЯН лар бўйича)
• 2.5.“Экотизимлар ва уларнг таснифланиши мавзусини ўқитишда педагогик технологиялардан фойдаланиш ” мавзуси юзасидан тақдимот
• Хулоса ва таклифлар

Битирув лойиҳа ишининг долзарблиги ва зарурияти.

Президентимиз И.А.Каримов ўзларининг “Юксак маънавият - енгилмас куч” китобида таъкидлаганларидек, “Шуни унутмаслигимиз керакки, келажагимиз пойдевори билим даргоҳларида яратилади, бошқача айтганда, халқимизнинг эртанги куни қандай бўлиши фарзандларимизнинг бугун қандай таълим ва тарбия олишига боғлиқ”

Ўзбекистондаги таълим-тарбия сохасида амалга оширилаётган ва олиб борилаётган ислоҳотлардан асосий мақсад, мамлакатимизда интеллектуал салохиятли, соғлом фикрловчи ва баркамол, билимли, экологик онг ва маданиятга ҳамда юксак маънавий-аҳлоқий фазилатларга эга бўлган авлодни тарбиялаш ва шакллантиришдан иборат.

Битирув лойиҳа ишининг мақсади.

Битирув лойиҳа ишининг мақсади.

талабаларнинг экологик онг ва маданиятини юксалтириш учун экологиянинг илмий-назарий асосларини таълим йўналишига мос равишда уларга билим, кўникма ва малакаларни бериш

“ Экотизимлар ва унинг таснифланиши” мавзусини ўқитиш да назарий ва амалий масалаларини тадқиқ этиш ор қ али педагогик технологияларни қў ллашнинг афзалликларини кўрсатиш

,

фан юзасидан электрон ўқув модули ишланмасини шакллантириш

ўқитишни такомиллаштириш бўйича хулосалар ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат

Битирув лойиҳа иши мақсадидан келиб чиқиб қуйидаги вазифалар белгилаб олинди:

Республикамиз олий таълим муассасаларида ўқитилаётган “Экология” фани тараққиётининг устивор йўналишларини назарий ва амалий таҳлил қилиш;

“ Экология” фанини ўқитишда инновацион педагогик технологиялари ва айрим илғор хорижий тажрибалардан фойдаланиш йўлларини ёритиш;

“ Экология” фани ўқув дастурининг мазмун ва моҳиятини очиб бериш; “Экология” фанидан электрон ўқув модулининг ишланмасини тайёрлаш;

Экология ва атроф-мухит мухофазаси таълимидан барқарор ривожланиш таълимига ўтишнинг республикамиз тараққиёти учун зарурлигини тахлил қилиш;

Битирув лойиҳа ишининг объектини Ўзбекистон Республикаси олий таълим муассасаларида ўқитилаётган “Экология” фани ўқитишдаги назарий ва амалий аҳамиятга эга бўлган педагогик технологиялар ва ташкилий характерга эга бўлган хужжатларни ўрганиш ташкил этади.

Мавзунинг предмети олий таълим муасасаларида “Экология” фанининг мазмун ва мохиятини ўрганиш ҳамда уни назарий ва амалий тадқиқ этиш хисобланади.

Битирув лойиҳа ишининг назарий ва амалий аҳамияти шундан иборатки, фан бўйича ишлаб чиқилган инновацион таълим технологиялари ишланмаларини ва уларни қўллаш натижаларини таълим муассасалари учун “Экология” фани бўйича, айникса, ”Экотизимлар ва уларнинг таснифланиши” мавзусига доир ташкилий характерга эга бўлган ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва амалга жорий этиш учун бошланғич асос сифатида қўллаш мумкин. Олинган хулоса ва билдирилган таклифлардан таълим муассасалари фаолиятида, экология фанларини ўқитишда ва такомиллаштиришда фойдаланиш мумкин.

Мавзунинг тузилиши ва хажми. Битирув лойиҳа иши кириш, икки боб, еттита параграф, хулоса ва фойдаланилган адабиётлардан иборат ҳолда ёритиб берилган. Битирув лойиха ишида 30 га яқин адабиётлардан фойдаланилган. Ишнинг асосий ҳажми 75 бетни ташкил этади.

“ Технология”юнoнчa cўз бўлиб, “techne”–мaҳopaт, caнъaт вa “logos”–тyшyнчa, тaълимoт, фaн мaънocини aнглaтaди.“Taълим тexнoлoгияcи” ибopacининг мaънocи –(инглизчa “An educational technology”) тaълим жapaёнини юкcaк мaҳopaт билaн caнъaт дapaжacидa тaшкил этиш тўғpиcидa мaълyмoт бepyвчи фaн, тaълимoт дeмaкдиp

Педагогик мақсадларга эришиш йўлида фойдаланила-диган барча шахсий, ускунали ва методо-логик воситалар-нинг тизимли йиғиндиси ва уларнинг амал қилиш тартиби (М.В.Кларин)

Муайян вазиятларда педагогик масалаларни ечишнинг оптимал усули (А.Кушнир)

Кутилаётган натижага эришиш жараёнинг тавсифи (И.П.Волков)

Таълим жараёнига нисбатан ўзига хос ёндашув: ижтимоий-мухандислик тафак-курининг педагогик ифодаси, технократик онгнинг педагогикага кўчирилган тасвири, таълим жараёнинг муайян стандарти (Б.Л.Фарберман)

Ўқитувчининг ўқитиш (тартия) воситалари ёрдамида ўқувчиларга муайян шароит ва изчилликда таъсир кўрсатиш ҳамда мазкур фаолиятнинг маҳсули сифатида уларда олдиндан белгиланган сифатларни шакллантириш жараёни (Н.С а идаҳмедов)

П

Е

Д

А

Г

О

Г

И

К

Т

Е

Х

Н

О

Л

О

Г

И

Я

Ўқитиш (таълим) жараёнинг шакл, методик, усул, йўл ҳамда тарбиявий воситаларининг махсус йиғиндиси ва жойлашувини белгилаб берувчи психологик тартиблар мажмуи, ташкилий-услубий воситалари (Б.Т.Лихачев)

Таълим шаклларини такомиллаштириш вазифасини кўзлаган ўқитиш ва бошқаларни ўзлаштиришнинг барча жараёнларини техника ва инсон омилларида, уларнинг биргаликдаги ҳаракатлари воситасида яратиш, татбиқ этиш ва аниқлашнинг изчил методи (ЮНЕСКО)

Ўқитувчининг маҳоратига боғлиқ бўлмаган ҳолда педагогик фаолият муваффақиятини кафолатлай олувчи ўахсини шакллантиришга йўналтирилган жараённинг лойиҳаси (В.П.Беспалько)

• Педагогик технология ўзида қуйидаги хусусиятларни намоён этади:

1. Педагогик технология таълим-тарбия жараёнининг умумий моҳиятини акс эттирувчи яхлит жараёндир.

2. Педагогик технология йўналтирувчанлик вазифасини бажаради, яъни, у шахсни ривожлантириш, тарбиялаш, шакллантириш учун хизмат қилади.

3. Педагогик технология – шахсийлик хусусиятига эга бўлиб, муайян технологияларни таълим-тарбия жараёнида қўллашга нисбатан ягона, қатъий, меъёрий (стандарт) талаблар қўйилмайди. Ҳар бир педагог у фаолият юритаётган таълим-тарбия муҳитининг хусусиятлари, мавжуд ички ва ташқи шарт-шароитларини инобатга олган ҳолда муайян технологик ёндашувни амалга ошириш имкониятига эга.

4. Ортиқча руҳий ва жисмоний куч сарфламай, қисқа вақт ичида юксак натижаларга эришиш мақсадини назарда тутадиган методларни умумлаштиради.

Педагогик технологиянинг асосий мақсади - комил шахсни шакллантириш учун пойдевор бўлган педагогик жараённи такомиллаштириш, инсонпарварлаштириш, таҳсил олувчининг мустақил ижодкорлигини таъминлаш, ўқитиш жараёнида техник воситалар имкониятларидан самарали фойдаланишга эришишдан иборат.

Педаго гик технологиялар турлари

Компьютерли ахборот технологиялари

Дастурли ўқитиш технологияси

Модулли технология

Педагогик ўйинлар технологияси

Кейс стади ўқитиш технологияси

Бошқарув технологияси

Интерфаол усулли технология

Муаллифлик технологияси

Муаммоли технология

Педагогик ҳамкорлик технологияси

МАШҒУЛОТ МАВЗУСИ

ЭКОТИЗИМЛАР ВА УЛАРНИНГ ТАСНИФЛАНИШИ

Режа: 1. Экотизим лар ҳақида тушунча. 2. Моддалар айланишида иштирок этувчи экологик гуруҳлар: продуцентлар, консументлар, редуцентлар. 3. Экотизимдаги модда энергия оқими, трофик даражалар, озуқа занжирлари. 4. Биологик маҳсулдорлик ва экологик пирамида. 5.Экосистема ўзгаришлари .

ТАРМОҚЛАР МЕТОДИ (КЛАСТЕР )

Фикрларнинг тармоқланиши бу педагогик стратегия бўлиб у талаба-ўқувчиларни бирор–бир мавзуни чуқур ўрганишларига ёрдам бериб талаба-ўқувчиларни мавзуга тааллуқли тушунча ёки аниқ фикрни эркин ва очиқ равшан кетма–кетлик билан узвий боғлаган ҳолда тармоқлашларига ўргатади.

Бу метод бирон мавзуни чуқур ўрганишдан аввал талаба-ўқувчиларнинг фикрлаш қобилиятини жадаллаштириш ҳамда кенгайтириш учун хизмат қилиши мумкин. Шунингдек, ўтилган мавзуни мустаҳкамлаш, яхши ўзлаштириш, умумлаштириш ҳамда талаба-ўқувчиларнинг шу мавзу бўйича тасаввурларини чизма шаклида ифодалашга ундайди.

Ўсимликлар

Дарахт буталар

Биотоп

Фитоценоз

Экотоп

Биоценоз

Экотон

ЭКОТИЗИМ

Ёруғлик

зооценоз

микоценоз

тупроқ

Абиотик муҳит

Ҳайвонлар

микроорганизмлар

Намлик

Ҳарорат

ЭКОТИЗИМЛАР

ЭКОЛОГИЯ ФАНИНИНГ

ПРЕДМЕТИ

ЭКОЛОГИЯ ФАНИНИНГ

ОБЪЕКТИ

АСОСИЙ ФУНКЦИОНАЛ

БИРЛИГИ

ЭКОЛОГИЯ ФАНИНИНГ

НЕГИЗИ

Экологик тизимлар деб бирга яшовчи ҳар хил организмлар

ва уларнинг яшаш муҳит и орасидаги қонуниятли боғланишга айтилади.

Бунга ўрмон, ўтлоқ, кўл ва бошқалар мисол бўлади.

Масалан, ўрмонни шундай таърифласа бўлади: Ўрмон бу географик

шаклланган, ўз-ўзини бошқарувчи ўсимлик ва ҳайвонлар популяциялари

йиғиндиси бўлиб, улар учун муҳитни бошқарувчи

асосий ролни бир тур, ёки бир неча турга мансуб популяция

ўйнайди. Ана шундай жамоаларни ифодалаш учун

академик В.Н Сукачев(1942) биогеоценоз терминини тавсия этган.

Организмлар ва анорганик компонентлар бирлигида,

модда алмашинувини амалга оширади.

Шу тарзда экологик тизим ташкил топади.

"Эко тизим » тушунчаси илк бор инглиз экологи

А. Тенсли (1935) томонидан қўлланилди. У эко тизимл арни

табиатнинг ер юзидаги энг асосий бирлиги деб ҳисоблади.

ВЕНН ДИАГРАММАСИ ТЕХНОЛОГИЯСИ

Бу методдан мавзуни таҳлил қилиш, солиштириш, таққослаш ва мустаҳкамлашда фойдаланиш яхши самара беради.

-талаба-ўқувчилар уч гуруҳга бўлинади;

-плакатга чизилган диаграмма доскага осиб қўйилади;

- -қўйилган топшириқ бўйича гуруҳларнинг ҳар қандай тўғри ёки нотўғри фикрлари бир талаба-ўқувчи томонидан икки хил рангдаги фламастерда диаграмманинг тегишли жойларига ёзиб борилади;

-кичик гуруҳ ичидан бирор талаба-ўқувчи шерикларининг исми-шарифлари тўғрисига улар айтган фикрларни қайд қилиб боради;

-фикр билдиришлар ниҳоясига етгач ўқитувчи ва талаба-ўқувчилар ҳамкорлигида тўғри ва нотўғри жавоблар аниқланади;

-тўғри жавобга уч балл қўйиладиган бўлса, ҳар бир нотўғри фикр учун гуруҳнинг умумий балидан уч балл олиб ташланади;

-энг кўп балл тўплаган гуруҳ ғолиб ҳисобланиб улар рағбатлантирилади;

-бу жараёнда кичик гуруҳда қайд этилган жавобларнинг нотўғрилари ўчириб чиқилади ва натижалар эътиборга олинган ҳолда талаба-ўқувчиларга табақалаштирилган балл ёки баҳо қўйилади.

ВЕНН диаграммаси

Б иогеоценоз - Эко тизимлар

- Табиий ҳодиса ҳисобланади

• - Табиий ҳодиса ҳисобланади

-табиий ёки бутунлай сунъий ҳодиса бўлиши мумкин.

-Функционал бирлик бўлгани учун қўшни экотизимлардан ажралиб туриши шарт эмас.

-Йирик экотизимлар одатда одам, вақт, релъеф, ернинг тортишиш кучи тъсирида бўлади.

• -табиий ёки бутунлай сунъий ҳодиса бўлиши мумкин. -Функционал бирлик бўлгани учун қўшни экотизимлардан ажралиб туриши шарт эмас. -Йирик экотизимлар одатда одам, вақт, релъеф, ернинг тортишиш кучи тъсирида бўлади.

-Маълум табиий чегарага эга бўлган фазовий бирлик; у қўни биогеоценозлардан фитоценози билан ажралиб туради

-Биогеоценоз таркибига одам, вақт, релъеф, ернинг тортишиш кучи кирмайди

• -Маълум табиий чегарага эга бўлган фазовий бирлик; у қўни биогеоценозлардан фитоценози билан ажралиб туради -Биогеоценоз таркибига одам, вақт, релъеф, ернинг тортишиш кучи кирмайди

моддалар айланишига эга,тирик организмлар йиғиндиси ва абиотик муҳитдан иборат

экотизимдаги объект лар гуруҳи

• Продуцентлар, ҳосил қилувчи организмлар: фотосинтез жараёнида қуёш энергиясини ўзлаштириб органик моддалар ҳосил қилувчилар ( ўсимликлар олами)
• Консументлар, истеъмол қилувчилар :

органик моддаларни тайёр ҳолда истеъмол қилувчилар

( ўтхўрлар - фитофаг лар , йиртқичлар – зоофаг лар )

• Редуцентлар, парчаловчилар :

детрит (ўликларнинг қолдиқлари)ларни парчаловчи организмлар ( микроорганизмлар, бактери ялар)

Таққослаш методи

Биотик муносабатларни таққосланг :

1. росянка – хашарот

2. Бўри – қуён А. Йиртқичлик

3. Инсон – гельминт Б. Симбиоз

4. Чириётган барг – В. Чириндихўр

ёмғир чувалчанги Г. Паразит лик

5. зарпечак – гулхайри

6.Бе да – дуккакли бактерия

ТАҚҚОСЛАШ НАТИЖАЛАРИ

1

2

А

А

3

4

Г

В

5

6

Г

Б

Озуқа занжири – озуқа моддалари ва энергиянинг бир организмдан иккинчисига ўтказилишидир .

Озуқа занжирлари турлари ва уларнинг хусусиятлари :

Яйлов

• тирик бирликдан бошланади
• табиатда энергия ва моддалар алмашинувини амалга оширади

Детрит

• Ўлик организмдан бошланади
• Энергия ва моддаларнинг тупроқда ва ҳавода ажралиб чиқишини амалга оширади

Озуқа тизими

Яйлов озуқа тизими

Ўсимлик (Ҳосил қилувчи)

Бўри (исътемол қилувчи)

кийик (исътемол қилувчи)

Шафтоли ўсимлик бити хон қизи ўргимчак

хашаротхўр қуш йиртқич қуш

Детрит озуқа занжири

Чириётган барг (детрит) →

→ ёмғир чувалчанги ( истеъмол қилувчи фитофаг) →

→ товуқ ( истеъмол қилувчи зоофаг) →

→ инсон ( истеъмол қ и лувчи зоофаг) →

→ гўнгхўр қўнғиз ( парчаловчи )

Муаммоли таълим методи (Фараз вазияти)

• Озуқа занжирининг қайси шаклида фитофаг иштирок этмайди. Қайси ҳолатда ?

• Озуқа занжирининг бир бўғини бузилса нима юз беради ?

Таҳлил асосида озуқа занжирини тугатинг

ўсимлик → … → инсон

буғдой → сичқон → … → лочин

беда → … → калтакесак → …

… → қуён → …

Фитопланктон → … → бургут

Ҳайвон жасади → … → гўнгхўр қўнғиз

КЕЙС № 1

ЭКОЛОГИК ВАЗИЯТ

Бир оролда яшовчи инсонлар пашшаларни йўқотиш мақсадида заҳарли кимёвий воситалардан фойдаланишди. Пашшалар ҳақиқатдан ҳам йўқолишди. Лекин бир қанча вақт ўтиб кўплаб калламушлар пайдо бўлди. Натижада каламушлар тўдалари экинзорлар ва аҳоли омборларига ҳужум уюштириб кўплаб дон маҳсулотларини нобуд қилишди. Инсонлар бу ҳолат қандай юз берганини тушунмай қолдилар. Топшириқ : бундай экологик ҳолат содир бўлишига олиб келган сабабли боғланишни аниқланг, оқибатларни таҳлил қилинг, вазиятдан чиқиш йўлларини кўрсатинг .

кейс № 1 САБАБ:

Пашшаларни нобуд қилган заҳарли кимёвий моддалар ўсимликлар орқали уларни истеъмол қилувчи ҳашаротлар организмига ўтди. Заҳар хашаротларга таъсир кўрсатмай организмига мослашиб уларнинг танасида тўпланди. Аммо хашаротларни истеъмол қилувчи турли калтакесаклар кучсизланиб, мушуклар учун осон ўлжага айланишди. Заҳар ўз навбатида мушукларга ҳалокатли таъсир кўрсатиб уларнинг қирилишига сабаб бўлди. Каламушларнинг “куни яйради”.

кейс № 1

ЕЧИМ

Кимёвий захарли моддалар ҳайвонлар организмига бир хилда таъсир кўрсатмайди. Юқоридаги мисолда хашаротлар организмининг кимёвий моддаларга мослашганлигини кўришимиз мумкин. Шу сабабли зараркунанда хашаротл а рга қарши курашишнинг биологик усулидан фойдаланиш(биолаборатория маҳсулотлари) мақсадга мувофиқ.

Экологи к вазият – кейс № 2

Қўлга тушган браконьер :

« бўрилар ва йиртқичлар озуқа занжиридаги бошқа ҳайвонларни овлашади. Ўз навбатида уларни овлаш таъқиқланган бўлса, унда браканьерларни ҳам таъқиб қилиш нотўғри” деб даъво қилди.

Муаммоли савол : у нинг даъвоси ўринлими ?

кейс № 2

ЕЧИМ

НОТЎҒРИ. ЧУНКИ ЙИРТҚИЧЛАР ЭКОТИЗИМЛАРДА САНИТАР РОЛИНИ БАЖАРГАН ҲОЛДА, АСОСАН КАСАЛМАНД, НИМЖОН ҲАЙВОНЛАРНИ ОВЛАБ, ОЗУҚА ЗАНЖИРИ МУСТАҲКАМЛИГИНИ ТАЪМИНЛАЙДИ. БРАКОНЬЕРЛАР ЭСА СОҒЛОМ ЙИРТҚИЧЛАРНИ ОВЛАЙДИЛАР .

Экологик вазият – кейс № 3

Кейс « Ҳ озирги кунда экотизимдаги экологик му ҳ ит қанақа ?»

(вазият )

Ҳозирги кунда экологик муҳитнинг бузилиши инсонни ҳаёт фаолияти уни ўраб турган атроф-муҳитда мавжуд бўлиб, у турли хил омиллар таъсирида кечади. Бу омиллар келиб чиқишига кўра инсонга кўрсатадиган таъсири, характерига кўра ниҳоятда турлича бўлиб, уларнинг баъзилари инсон ҳаёт фаолияти давомида ўта таъсир этади. Бу омилларга инсон фаолияти, меҳнат энергияси, меҳнат маҳсуллари, технология, флора (ўсимлик), фауна (ҳайвонот), табиий офатлар, уруш-мажоролар, ижтимоий, иқтисодий муносабатлар ва ҳоказолар киради. Инсоният тараққиётининг турли босқичларида бу муаммолар ҳар турли қирралари билан кўриниш бериб келган.

Кейс учун саволлар.

1. Атмосфера ҳавосининг ўзгаришининг инсон саломатлигига таъсири нималарда кўрилади?

2. Инсоният олдида турган глобал муаммола рни санаб ўтинг. Уларнинг ечимини топишда сизнинг шахсий фикрингиз қандай?

3 . Озон қатламини емирилиши қандай оқибатларга олиб келади?

8. Юқорида санаб ўтилган экологик муаммолар экотизимлар маҳсулдорлигига таъсир кўрсатадими?

9. Экотизимдаги антропоген сукцессияларни келиб чиқиш сабабларини кўрсатинг.

Атамаларни таҳлил қилинг

I вариант

II вариант

экотоп

экология

Ҳосил қилувчилар

Озуқа муҳити

абиотик фактор

биотоп

эко тизим

Истеъмол қилувчи

Озуқа занжири

Биотик фактор

Қайси тасдиқлар тўғри ?

• Инсоннинг табитга таъсири – антропоген фактор.
• Экологик факторларнинг 5 хил асосий гуруҳлари мавжуд .
• Баъзи сут эмизувчилар узоқ уйқуга кетади.
• Ўсимликлар ва ҳайвонлар бир-биридан мустақил равишда озиқланади .

• Листопаду предшествует уменьшение длины светового дня.

• Фитофаг – йиртқич ҳайвон .
• Эко тизим – тирик организмлар, ҳаёт шакллари ва уларни ўраб турган муҳитдан ташкил топган тизимдир .
• О датда озуқа занжирлари 7 – 10 бўғинлардан иборат бўлади .
• Ҳар қандай озуқа занжири парчаловчи билан якун топади.
• Қушлар ва сут эмизувчилар –совуқ қонли ҳайвонлардир .

Жавоблар

1

+

2

3

4

+

5

6

+

7

8

+

9

10

+

УЙГА ВАЗИФА Инсерт жадвалидан фойдаланиб кейинги мавзу матни билан танишиб чиқинг.

Матнни ўқиб чиқинг.

Олинган маълумотларни диққат билан ўрганиб, соҳаларга ажратинг.

Қалам билан ҳар бир қаторга қуйидаги белгиларни қўйиб чиқинг:

V – биламан;

+ – янги маълумот;

! - тушунмадим.

V

+

!

Хулоса

• Битирув малакавий ишнинг асосий объекти бўлган “Экотизимлар ва уларнинг таснифланиши” мавзусини ўқитишда педагогик технологиялардан фойдаланиш мавзусини ёритишда муаммоли ўқитиш технологияси, кейс-стади ўқитиш технологияси, интерфаол усуллар, тақдимотлардан фойдаланилди.
• Фанни ўқитиш жараёнида педагогик технологиялардан фойдаланишнинг самарадорлиги асосланди.
• Ҳар бир машғулот бўйича технологик харита ва модел асосида қўлланиладиган педагогик технологиялар бўйича услубий кўрсатмалар ва тавсиялар тайёрланди.
• Педагогнинг инновацион фаолиятини такомиллаштириш ва уни амалга оширишга йўналтирилган педагогик амалиёт даврида “Экотизимлар ва уларнинг таснифланиши ” мавзуси бўйича очиқ дарс машғулоти ташкил этилди. Дарс электрон ўқув модули тақдимоти кўринишида ташкил этилди. Дарс машғулоти замонавий педагогик ва ахборот технологиялари асосида ташкил этилганлиги туфайли режалаштирилган барча ўқув мақсадларига эришилди.

Асосий адабиётлар:

Каримов И.А. « Ўзбекистон ХХИ aср бўсaғaсидa: хaвфсизликкa тaҳдид, бaрқaрорлик шaртлaри вa тaрaққиёт кaфолaтлaри ». Ташкент: Узбекистан, 1995 г., 248 с.

Каримов И.А. “Юксак маънавият – енгилмас куч”. Тошкент: “Маънавият”, 2008.

3 .Турсунов Х.Т., Раҳимова Т.У. Экология . - Т.: “Чинор эНК”, 2006.

4 .Эргашев А. Умумий экология.- Т.: “Ўзбекистон”, 2003.

5 .Чернова Н.М., Былова А.М. Экология. -М.: “Просвещение”, 1988.

6 .Ю. «Экология». 1- 2 том. Москва.Мир,1986.

7 . Отабоев Ш.М.,НабиевМ.“Инсон ва биосфера.”Тошкент,Ўкитувчи 1995.

8.Нигматов А.Н. Ўзбекистон Республикасининг экология ҳуқуқи.–Тошкент.: “Ғафур Ғулом”, 2003.

Қўшимча адабиётлар:

1. Акимова Т.А., Хаскин В.В. Экология. - М.: “ЮНИТИ”, 1998.

2. Бекназов Р. У., Новиков Ю. В. Охрана природы.- Т.: “Ўқитувчи”, 1995.

3. Валуконис Г.Ю., Мурадов Ш.О. Основы экологии. Том И. Т.: “Меҳнат”, 2001.

Национальный доклад о состоянии окружающей природной среды и использовании природных ресурсов в Республике Узбекистан. - Т.: “Чинор эНК”, 2009.

Нигматов А., Турабаев А.Ћ. экология фанибан амалий машгьулотлар. Тошкент, “Мумтоз соз”, 2012.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ :

Интернет манбалари:

nttp :// www. ziyonet . uz

nttp :// www. nature . u z

nttp :// www. satuzmu.uz

nttp :// www. pedagog.uz

nttp // www. natl . uz

nttp:// www.есо.уз

nttp :// www . Uznature.uz

Эътиборингиз учун раҳмат!

06.06.18