Екпін. Сөз екпіні.

Сәуірдің алтысы Сынып жұмысы Сабақтың тақырыбы: Екпін. Сөз екпіні.

А.Құнанбаев

“ Білімдіден шыққан сөз,

Талаптыға болсын кез... ”

Білім шыңы

Фонетика. Екпін. Сөз екпіні

сайысы

Білім шыңына жету үшін асулардан сүрінбей өту керек

Асу

алынды

V

ІІ

І

ІV

ІІІ

Іске сәт

“ Жүрегімнің түбіне терең бойла,

Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла ”

А.Құнанбаев

І

асу

Қайталау – оқу анасы

Ғажайып шаршылар

20

20

30

30

40

40

Қай жағынан оқысаң да бірдей дыбысталатын сөз ойлау

Тасымалдауға болмайтын

сөздерді теріп жаз

Бала, жүзім, 10 кг, ала, балық, қарт, алма, А.Құнанбаев, адам, көлеңке, МАБ, қара, бал, аю, кітап

10 кг, ала, қарт, А.Құнанбаев, МАБ, бал, аю, адам

Семантикалық картамен жұмыс

дауысты

О

Қ

жуан

жіңішке

У

ашық

Ш

Ы

қысаң

еріндік

езулік

дауыссыз

қатаң

ұяң

үнді

К

дауысты

жуан

І

Т

жіңішке

А

ашық

қысаң

П

еріндік

езулік

дауыссыз

қатаң

ұяң

үнді

А

дауысты

Л

жуан

М

жіңішке

ашық

А

қысаң

Т

Ы

еріндік

езулік

дауыссыз

қатаң

ұяң

үнді

тапсырма. “Шілдехана” сөзіндегі дыбыстарды пайдаланып сөздер құраңыздар. Қайталанбасын. Дауысты дыбыстарға математикалық тәсілмен мінездеме бер

ШІЛДЕХАНА

Ұяң дауыссызы бар

табиғат құбылысы.

Бір сөзге фонологиялық талдау жаса

І асу

алынды

КЕЛЕСІ АСУ

Жаңа сабақ

Екпін

Екпін

Сөйлеп тұрғанда бір сөз басқа сөздерге,

бір буын басқа буындарға, бір дыбыс

басқа дыбыстарға қарағанда күшті,

көтеріңкі айтылуын екпін деп атаймыз.

Екпін

Екі немесе одан да көп буынды бір сөздің

ішіндегі бір буынның көтеріңкі айтылуы

сөз екпіні деп аталады. Қазақ тілінде

сөз екпінінің орны тұрақты болады:

екпін сөздің ең соңғы буынына түседі.

қазақ тілінде сөзге қосымша

қосылғанда екпін сөздің соңына

қарай жылжып отырады.

Біл і м

Білімп а з

Білімпазд а р

Білімпаздарғ а

Жіктік жалғауы

Болымсыз етістік жасайтын жұрнақтар: ма, - ме, -па, -пе, - ба, -бе

Екпін түспейтін қосымшалар

Сын есім жасайтын жұрнақтар –дай, -дей,

-тай, -тей,

- лай, - лей

“ Білгенге маржан,

Білмеске арзан ”

А.Құнанбаев

ІІ

асу

Оқулықпен жұмыс

343 – жаттығу.

Шеңбердегі сөздерде екпін қай буынға түскен?

Екпін түспей тұрған ұқсас қосымшаларды табыңдар.

адамсыз

мұздай

оқушымын

айтайын

айтпа

оқтай

көрейік

баласың

барма

сызба

тастай

айтшы

ад а мсыз

м ұ здай

оқуш ы мын

а йтайын

а йтпа

о қтай

көр е йік

бал а сың

б а рма

с ы зба

т а стай

а йтшы

ІІ асу

алынды

КЕЛЕСІ АСУ

ІІІ

асу

Мәтінмен жұмыс

“ Кемді күн қызық дәурен тату өткіз

Жетпесе біріңдікін бірің жеткіз ”

А.Құнанбаев

тапсырма. Көп нүктенің орнына тиісті дауысты дыбыстарды қойып көшіріңіздер. Сөз екпінін қойыңыздар

Әл... де болс... с...лқ...н, б...рлық

ж...рд... қ...р бас...п ж...тыр. Н...ур...з

к...ні әл...мг... шу...ғ...н ш...ш...п т...р,

бір...қ қ...зуы әлс...з. ...йткенм...н

к...кт...м де к...ліп қ...л...пты. Он...ң

д...л...лі - әу...ден т...м...лжып ест...лг...н құс әу...ндері. К...зің к...нге ш...ғыл...сып, әнш...н... к...ре алм...йс...ң.

тапсырма. Көп нүктенің орнына тиісті дауысты дыбыстарды қойып көшіріңіздер. Сөз екпінін қойыңыздар

Әлі де болса салқын, барлық

жерді қар басып жатыр. Наурыз

күні әлемге шуағын шашып тұр,

бірақ қызуы әлсіз. Әйткенмен

көктем де келіп қалыпты. Оның

дәлелі - әуеден тамылжып естілген құс әуендері. Көзің күнге шағылысып, әншіні көре алмайсың.

ІІІ асу

алынды

КЕЛЕСІ АСУ

ІV

асу

Кім жүйрік?

БАСТА

«КІМ ЖҮЙРІК?» ойыны. Көңілді шумақтар

«...»-сүйікті тамағың,

Теріс оқып қарағын:

Кейде ұйқыда көретін

«...» боп шығар жаңағын.

«УА!»-десіп отырар

Кейде үлкендер білсеңдер.

«УА!»-дан тағы сөз туар,

Кері оқып көрсеңдер.

«...!» болады ол сөзің

Екі әріптен тұрады-

Көріп жүрген күнде өзің

Балықшының құралы.

Көп қой ыдыс түрлері,

«...» деген және бар.

Көп жүк артып жүреді,

«...» - күшті жануар.

Оңға қарай оқысаң,

ҚАМЫТ-әбзел бұйымың.

Солға қарай оқысаң,

“ ... “ – қысқы киімің.

Құрметті оқушылар! Менің атым – Жұмбақ дыбыс. Көп дыбыстардың бірімін.Мен екі жерде жұмыс істеймін, яғни, екі түрлі қызмет атқарамын. Соған байланысты ма, мінезім де құбылмалы, екі беткейлігім де бар. Сендерге қояр шартым: қай дыбыспын және осы айтқандарымды шешіп берсеңдер деймін.

у

у – бірде дауысты, бірде дауыссыз, бірде жуан, бірде жіңішке.

ІV асу

алынды

КЕЛЕСІ АСУ

V

асу

Шығармашылық

жұмыс

“ Мақсатым тіл ұстартып

Өнер шашпақ ”

А.Құнанбаев

“ Арттағыға сөзің мен ісің қалсын ”

А.Құнанбаев

Тәуелсіздік туралы өз ойың

Тәуелсіздік – тәу етер жалғыз кие

V асу

алынды

КЕЛЕСІ АСУ

VІ

асу

Тест

1.Екпін түскен буынды табыңыз. Өнерпаздардың

А) дар

В) дың

Д) ө

С) паз

Е) нер

Жарайсың! Дәл таптың!

Келесі сұрақ

Дұрыс емес!!!

Тағы байқап көр!

2. Екпін түспейтін қосымша

А) Көптік жалғауы

В) Септік жалғауы

Д) Барлығына

С) Жіктік жалғауы

Е) Тәуелдік жалғауы

Жарайсың! Дәл таптың!

Келесі сұрақ

Дұрыс емес!!!

Тағы байқап көр!

3. Екпіннің неше түрі бар?

А) Бір

В) Төрт

Д) Бес

С) Екі

Е) Үш

Жарайсың! Дәл таптың!

Келесі сұрақ

Дұрыс емес!!!

Тағы байқап көр!

4. Екпін түспейтін қосымшаны көрсет. Оқушымыз.

А) Оқу

В) қу

Д) у

С) мыз

Е) шы

Жарайсың! Дәл таптың!

Келесі сұрақ

Дұрыс емес!!!

Тағы байқап көр!

5.Бітеу буынды сөз.

А) Шыншыл адам

В) Батыр бол

Д) Мейірімді екен

С) Шапшаң жүр

Е) Қаржы табу

Жарайсың! Дәл таптың!

Келесі сұрақ

Дұрыс емес!!!

Тағы байқап көр!

6. Қатаң дауыссыздардан құралған сөз.

А) Актер

В) Тақия

Д) Әскер

С) Шөптің

Е) қашан

Жарайсың! Дәл таптың!

Келесі сұрақ

Дұрыс емес!!!

Тағы байқап көр!

Асу

алынды

білім

ІV

V

ІІ

ІІІ

VІ

І

“ Ақырын жүріп анық бас,

Еңбегің кетпес далаға

Ұстаздық еткен жалықпас

Үйретуден балаға ”

А.Құнанбаев

Үйге тапсырма: С.Жүнісовтің “Ақырғы бәйге” әңгімесінен екі сөйлемге сөз екпінін қойып жазып келу

тапсырма. Тек бір дауысты дыбыстан ғана басталатын 4 сөйлем құраңыздар.

Үлгі: Амангелді ауылында атақты ақын атанды.

________________________________________________________________

________________________________________________

________________________________________________

_______________________________________________

_______________________________________________

________________________________________________

Сайысқа

қатысушыларға

рахмет!