Эркинова Диляра

ЭКОЛОГИЯ - ЖАШООНУН НЕГИЗИ

Эркинова Дилера Санжарбековна

ОшМУнун МФТИТи 1-курсунун студенти

Илмий жетекчи п.и.к. окутуучусу

Айбашова Тазагул Матраимовна

Аннотация

Бул макалада экологиянын адамзат жашоосундагы орду жана анын негизги мааниси каралат. Азыркы учурдагы экологиялык көйгөйлөр, анын ичинде климаттын өзгөрүшү жана айлана-чөйрөнүн булганышы талданат. Ошондой эле бул көйгөйлөрдүн негизги себептери жана алдын алуу жолдору баяндалат. Экологияны сактоодо коомдун жана ар бир адамдын жоопкерчилигине өзгөчө көңүл бурулат. Макала туруктуу өнүгүү жана жашыл келечек идеясына негизделет.

Ачкыч сөздөр: экология, жашоонун негизи, климаттын өзгөрүшү, айлана-чөйрө, туруктуу өнүгүү

Кириш сөз

Таза аба, коопсуз суу жана таза айлана-чөйрө жашоонун сапатын аныктаган негизги факторлордун бири болуп эсептелет. Технологиянын тездик менен өнүгүшү жана өндүрүштүн көбөйүшү жаратылышка болгон басымды күчөтүп, экологиялык тең салмактуулукту бузууда. Бул көрүнүштөр климаттын өзгөрүшүнө, ресурстардын азайышына жана ден соолукка байланышкан көйгөйлөргө алып келүүдө. Ошондуктан экологияны сактоо бүгүнкү коомдун башкы милдеттеринин бири катары каралууда.

Экология – жашоонун негизи

Азыркы заманда экология маселеси дүйнө жүзүндөгү эң актуалдуу темалардын бири болуп калды. Экология — бул жөн гана табият тууралуу илим эмес, ал адамдын ден соолугуна, экономикасына жана жалпы жашоо сапатына түздөн-түз таасир эткен негизги фактор. Ошондуктан экологияны сактоо — бүгүнкү студенттердин маанилүү жоопкерчилиги.

Бүгүнкү күндө эң олуттуу экологиялык көйгөйлөрдүн бири — климаттын өзгөрүшү. Абанын температурасынын жогорулашы, мөңгүлөрдүн эриши жана табигый кырсыктардын көбөйүшү адамзаттын жаратылышка туура эмес мамилесинин натыйжасы. Бул көйгөйдүн негизги себептери — көмүр, мунай жана газ сыяктуу күйүүчү майларды ашыкча колдонуу, ошондой эле завод-фабрикалардан чыккан зыяндуу газдар.

Дагы бир чоң маселе — аба, суу жана топурактын булганышы. Шаарларда автоунаалардын санынын көбөйүшү абанын сапатын начарлатып, адамдардын ден соолугуна зыянын тийгизүүдө. Суу булактары болсо таштандылар, өндүрүш калдыктары жана химиялык заттар аркылуу булганып жатат. Мунун баары ичүүчү суунун тартыштыгына жана ар кандай оорулардын жайылышына алып келүүдө.

Ошондой эле таштанды маселеси да курч көйгөй болуп саналат. Айрыкча пластик таштандылар жаратылышта узак убакытка чейин чирибей, айлана-чөйрөгө чоң зыян келтирет. Бул көйгөйдүн себеби — адамдардын экологиялык маданиятынын төмөндүгү жана таштандыларды кайра иштетүү системасынын жетишсиздиги.

Экологиялык билимди жогорулатуу, ресурстарды үнөмдүү пайдалануу, таштандыларды бөлүп чогултуу жана коомдук экологиялык иш-чараларга катышуу — ар бир жаштын колунан келе турган маанилүү кадамдар.

Көптөгөн окумуштуулар экологияны адамзаттын жашоосунун негизи катары баалашат. Алардын айтымында, жаратылыш менен адамдын ортосундагы тең салмактуулук бузулса, коомдун өнүгүүсү да коркунучка туш болот.

Владимир Вернадский, белгилүү окумуштуу жана философ, адам баласынын ишмердүүлүгү Жердин биосферасына чоң таасир этерин белгилеген. Анын пикиринде, адамзат табиятка жоопкерчиликтүү мамиле кылса гана ноосферага, башкача айтканда, акыл-эстин үстөмдүк кылган дооруна өтө алат.

Альберт Эйнштейн экология маселелерин түз изилдебесе да, табиятты сактоо жөнүндө терең ой калтырган. Ал: «Адам табиятка каршы күрөшкөндө, өзү менен күрөшөт» деп айткан. Бул сөз экологиялык көйгөйлөрдүн адамдын өзүнө кайтып келерин түшүндүрөт.

Жак-Ив Кусто, океан изилдөөчүсү, деңиздердин жана океандардын булганышына өзгөчө көңүл бурган. Анын айтымында, суу ресурстарын сактабастан туруп, адамзаттын келечегин камсыз кылуу мүмкүн эмес.

Заманбап окумуштуулар да экология маселесин глобалдык коркунуч катары карашат. Алар климаттын өзгөрүшү, биологиялык ар түрдүүлүктүн азайышы жана ресурстардын түгөнүшү адамзаттын коопсуздугуна түздөн-түз таасир этерин белгилешет.

Экологиялык көйгөйлөрдүн алдын алуу жолдору

Экологиялык көйгөйлөрдү чечүү үчүн биринчи кезекте алардын алдын алуу маанилүү. Бүгүнкү күндө жаратылышка келтирилген зыянды толугу менен жоюу кыйын болгондуктан, экологияны коргоо боюнча алдын алуучу чаралар эң натыйжалуу жол болуп эсептелет. Бул процессте мамлекеттин, коомдун жана өзгөчө жаштардын ролу чоң.

Алдын алуунун негизги жолдорунун бири — экологиялык билимди жана аң-сезимди жогорулатуу. Студенттер экологиялык көйгөйлөрдүн себептерин жана кесепеттерин терең түшүнгөндө гана табиятка жоопкерчиликтүү мамиле кылышат. Университеттерде экологиялык сабактарды, тренингдерди жана волонтёрдук акцияларды уюштуруу бул багытта маанилүү роль ойнойт.

Экинчи маанилүү чара — жаратылыш ресурстарын үнөмдүү пайдалануу. Электр энергиясын, сууну жана кагазды сарамжалдуу колдонуу экологияга тийгизилген терс таасирди азайтат. Кайра жаралуучу энергия булактарын колдонууга өтүү да айлана-чөйрөнү коргоонун эффективдүү жолу болуп саналат.

Таштанды маселесин чечүү алдын алуунун дагы бир маанилүү багыты. Таштандыларды бөлүп чогултуу, кайра иштетүү жана пластикти аз колдонуу экологиялык абалды жакшыртат. Студенттер арасында экологиялык акцияларды, тазалык күндөрүн өткөрүү коомдук жоопкерчиликти күчөтөт.

Мындан тышкары, аба жана суунун булганышын азайтуу үчүн өндүрүш ишканаларында экологиялык стандарттарды катуу сактоо зарыл. Коомдук транспортту, велосипедди колдонуу жана жөө жүрүүнү жайылтуу абанын булганышын төмөндөтүүгө жардам берет.

Жыйынтыктап айтканда, экологиялык көйгөйлөрдүн алдын алуу — бул узак мөөнөттүү, бирок зарыл процесс. Ар бир студент өзүнүн күнүмдүк жашоосунда туура экологиялык адаттарды калыптандырса, табиятты сактоого чоң салым кошо алат. Экологияны коргоо — бүгүнкү күндүн талабы жана келечек муундар алдындагы жоопкерчилигибиз.

Азыркы күндө жаратылышта парник эффекты (зыяндуу газдар) көбөйүүсүнүн натыйжасында озон катмары жемирилген. Ошонун натыйжасында жерге күндүн зыядуу нүрлөрү (радиация) өтүп жатат. Ошондуктан глобал ысыш, климатта өзгөрүүлөр болуп жатат. Окумуштуулардын айтуусу боюнча озон катмарын калыбына келтирүү үчүн табиятга чыгып жаткан зыяндуу газдарды азайтуу керек. Азайтуу үчүн электр төгүндө жүрүүчү машиналарды көбөйтүү, завод фабрикалардын мөөрүсүнө филтер аспаптарды орнотуу зарыл жана токойлорду көбөйтүү керек.

Корутунду

Экология — адамзаттын жашоосунун негизи. Табиятты бузуу климаттын өзгөрүшүнө, ресурстардын азайышына жана ден соолукка терс таасир берет. Азыркы учурда аба, суу жана топурактын булганышы глобалдык көйгөй болуп турат. Бирок ар бир адамдын күнүмдүк аракеттери — энергияны үнөмдөө, таштандыларды бөлүп чогултуу жана жаратылышты сактоо — чоң өзгөрүшкө алып келиши мүмкүн. Жаңыланып жаткан технологиялар жана коомдук демилгелер экологияны коргоого чоң салым кошот. Табият менен гармонияда жашоо келечек муундар үчүн таза жана коопсуз дүйнөнү камсыздайт. Экологияны сактоо — бул биздин жана келечек муундардын башкы милдети.

Жыйынтык

Экологиялык көйгөйлөрдү чечүү ар бирибиздин милдетибиз. Табияттын бузулушу адамдардын ден соолугуна жана жашоонун сапатына түздөн-түз таасир этет. Айлана-чөйрөнү коргоо үчүн ресурстарды үнөмдүү колдонуу, пластикти аз колдонуу жана кайра иштетүү маанилүү. Коомдук демилгелер жана заманбап технологиялар экологияны жакшыртууга чоң салым кошот. Жаратылыш менен туура мамиле кылуу келечек муундардын коопсуз жана таза жашоосун камсыздайт.