Этиштин каалоо-тилек ынгайы

Кыргыз тили

6-класс

Мугалим: Алыбаева Айжан Темировна

Маанайыңар жакшыбы?

Балдар, маанайыңар ачык болсун, билимиңер терең болсун.

Жогоруда айтылгандар эмнелер, балдар?

Албетте, каалоо-тилектер

Анда бүгүнкү өтүлө турган темабыз:

Этиштин ыңгайлары

Каалоо-тилек ыңгай

Каалоо-тилек ыңгай.

Кыймыл-аракеттин иштелиши, аткарылышы үчүн болгон тилекти, каалоону билдирген этиш сөздөр каалоо-тилек ыңгай деп аталат.

Каалоо-тилек ыңгайды төмөнкү мүчөлөр уюштурат:

-айын: барайын, келейин.

-алы(к): көрөлү(к), берели(к).

-айлы(к): жөнөйлү(к).

--гай+эле: баргай эле, келгей элем.

-са+жак мүчө+экен: барсам экен, барсааңыз экен.

-гы+жак, таандык мүчөлөр+кел, жок, бар деген сөздөрдүн жанаша айтылышы аркылуу: баргым келди, баргысы келди,айткысы бар.

Эгерде шарттуу ыңгайдын –са мүчөсүнөн кийин I жактын мүчөсүнүн толук эмес түрү уланса, андан кийин экен, бол деген жардамчы этиштер кошо айтылса, каалоо-тилек ыңгайды уюштурат.

М: Барсам экен. Окусам экен. Барсам болду.

Көрсөм экен.

437-көнүгүү. Салмактуу сөздөн айталык, аман-эсен кайталык. Жаркырап алтын чолпонум, Семетейим келсе экен. Түшүмдү кудай берсе экен, түңүлгөн адам келсе экен. Куулуп кеткен көп жылга, кургурум Током келсе экен.