Функционалдык сабатуулук

Окуунун функционалдуу сабаттуулугу

Функционалдуу сабаттуулук

• окуу жана жазуу көндүмдөрүн калыптандыруу үчүн базалык деңгээл боло алат
• көйгөйлөрдү чечүүгө, анын ичинде турмуш-тиричиликтин көйгөйлөрүн чечүүгө багытталган
• конкреттүү жагдайларда билинет жана белгилүү бир кырдаалдагы адамды мүнөздөйт
• стандарттуу, стереотиптүү тапшырмаларды чечүу менен байланышкан;
• баалоо катары колдонулат, баарынан да, улуу адамдарды баалоо сапатында колдонулат.

КАК…

• текст менен иштөөнү уюштурса болот?
• окуучуну китеп (текст) окуу процессине кызыктырса болот?
• маалымат тандап иштей алуу көндүмүн өнүктүрсө болот?
• окуучуну басма жана аудио жазма тексттерди түшүнүүгө үйрөтсө болот?
• окуучуга экрандагы маалыматты окуп иштеп чыгууга жардам берсе болот?

Текст менен иштей билүү

– бул

1) текстти туура баалоо көндүмү

2) тексттин түзүмүн тез түшүнүү көндүмү

3) баалуу жана керектүү болгон нерселерди ыңгайлуу формада белгилеп алуу көндүмү

Окуу сабаттуулугу: текстти түшүнүү деңгээлдери

1. Текстти жалпы түшүнүү

2. Маалыматты издөө жана аныктоо

3. Жалпылоо жана интерпретациялоо

4-5. Рефлексия жана баалоо

• Тексттин мазмунун жана формасын баалоо
• Тексттин мазмунун жана формасын баалоо

Текстти түшүнүү деңгээлдери

Маалымат табуу жана аныктоо

Жалпылоо жана интерпретациялоо

Текстти жалпы түшүнүү

• Текстте белгилүү бир тыянактарды ырастаган маалыматтарды табуу.
• Текстте белгилүү бир тыянактарды ырастаган маалыматтарды табуу.

• Алаксыткан маалыматтар бар учурда терминдердин, негизги түшүнүктөрдүн түзмө-түз шайкештигин табуу.
• Алаксыткан маалыматтар бар учурда терминдердин, негизги түшүнүктөрдүн түзмө-түз шайкештигин табуу.

• Көз карашты ырастоо үчүн тексттеги маалыматты пайдалануу.
• Көз карашты ырастоо үчүн тексттеги маалыматты пайдалануу.

• Айкын көрсөтүлгөн маалыматты табуу
• Айкын көрсөтүлгөн маалыматты табуу

• Тексттин айрым бөлүктөрүнүн анын жалпы идеясы менен дал келиши.
• Тексттин айрым бөлүктөрүнүн анын жалпы идеясы менен дал келиши.

• Айкын эмес берилген маалыматты табуу.
• Айкын эмес берилген маалыматты табуу.

• Тексти талдоонун негизинде корутундуларды түзүү.
• Тексти талдоонун негизинде корутундуларды түзүү.

• Каармандардын жүрүм-турум ниеттерин аныктоо
• Каармандардын жүрүм-турум ниеттерин аныктоо

• Тексттин темасын жана негизги ойду белгилөө.
• Тексттин темасын жана негизги ойду белгилөө.

• Негизги жана кошумча маалыматты айырмалоо.
• Негизги жана кошумча маалыматты айырмалоо.

• Эки жана андан көп тексттердин айырмаларын табуу/ тексттердин мазмунун салыштыруу.
• Эки жана андан көп тексттердин айырмаларын табуу/ тексттердин мазмунун салыштыруу.

6

Текстти түшүнүү деңгээлдери

Рефлексия жана баалоо

(тексттин мазмуну жана формасы )

Рефлексия жана баалоо:

ой жүгүртүү жана тексттин мазмунун баалоо

• Текстеги маалыматты өз тажрыйбасы менен байланыштыруу.
• Текстеги маалыматты өз тажрыйбасы менен байланыштыруу.

• Каармандарга баа берүү.
• Каармандарга баа берүү.

• Алган билимин тексттеги маалымат менен айкалыштырып, пикирин негиздөө.
• Алган билимин тексттеги маалымат менен айкалыштырып, пикирин негиздөө.

• Каармандардын сюжеттен сырткары жүрүм-турумуна ой жүгүртүү, тексттеги окуяларга таянуу.
• Каармандардын сюжеттен сырткары жүрүм-турумуна ой жүгүртүү, тексттеги окуяларга таянуу.

• Өз билимине жана баалуулуктарга таянып, текстте келтирилген ырастоочу маалыматтарды баалоо.
• Өз билимине жана баалуулуктарга таянып, текстте келтирилген ырастоочу маалыматтарды баалоо.

• текстте каралган маселе боюнча өз пикирин негиздөө
• текстте каралган маселе боюнча өз пикирин негиздөө

• аралаш форматтагы баяндоочу тексттен алынган маалыматтын негизинде жоопту мотивациялоо
• аралаш форматтагы баяндоочу тексттен алынган маалыматтын негизинде жоопту мотивациялоо

• Маалыматты салыштыруу жана баалоо негизинде тандоону аргументациялоо
• Маалыматты салыштыруу жана баалоо негизинде тандоону аргументациялоо

• Божомол: тексттеги маалыматка жооп катары кандай аракеттер болушу мүмкүн.
• Божомол: тексттеги маалыматка жооп катары кандай аракеттер болушу мүмкүн.

• каармандардын ойлорун өз тажрыйбасы жана билими менен салыштыруу .
• каармандардын ойлорун өз тажрыйбасы жана билими менен салыштыруу .

7

Функционалдык окуу деген эмне?

Функционалдык окуу – бул конкреттүү маселелерди же тапшырмаларды аткарууда маалымат издөө максатында окуу. Функционалдык окууда көрүп окуу жана аналитикалык окуу ыкмалары колдонулат (маанилүү сөздөрдү бөлүп чыгуу, цитаталарды тандоо, схемаларды, графиктерди, таблицаларды түзүү).

Актуалдуу

Бүгүн

Кечээ

«Маанисин билбей,

Чыгармачылык мамиле

куру жаттоо»

II, III фаза – чыгармачылык окуу

I фаза – репродуктивдик окуу

Алган маалыматты түшүнүү

(мазмундун маанисин түшүнбөй эле,

талап кылынат, аны

интерпретациялоо, баалоо,

жаттап айтып берүү,

курулай фактыларды келтирүү,

жаңы маани түзүү.

мазмунду айтып берүү)

ОКУУНУН ФАЗАЛАРЫ

Өздөштүрүп алуу

Интерпретациялоо

Аналитикалык жана чыгармачылык окуу

Билүү

Репродуктивдик

окуу

Окуунун үч фазасы

ӨЗДӨШТҮРҮП АЛУУ

ТЕКСТТИ БИЛҮҮ

ИНТЕРПРЕТАЦИЯЛОО

Алган билимин өздөштүрүү (

Контекст боюнча ой жүгүртүү),

байланыштарын түзүү

(өз пикирин түзүү)

Маанисин түшүнүү,

Текстти чечмелөө,

маанисин,

текстти интерпретациялоо

( табылган фактыларды түшүндүрүү)

мазмунун ачуу

• Гипотеза сунуштоо, сунушун айтуу,
• Пикир түзүү,
• Моделдөө жана жалпылоо,
• Турмушта, окууда, кесибинде пайдалануу.

• Иреттөө жана классифицикациялоо
• түшүндүрүү, айырмалоо, салыштыруу,
• топтоо,
• талдоо, жалпылоо,
• өз тажрыйбасы менен салыштыруу,
• Контекст жана бүтүмдөрү боюнча ой жүгүртүү.

• Көрүү,
• сөздөрдүн маанисин белгилөө,
• Окшоштуктарын табуу,
• фактыларды билүү,
• Сюжетти жана мазмуунду талдоо,
• Мазмунун айтып берүү.

*текстти расшифровка кылуу: тексттин жалпы мазмунунун сөздөрдөн,, фразалардан, сүйлөмдөрдөн куралышы

ОКУУНУН ТҮРЛӨРҮ

Рационалдык жана эмоционалдык (психикалык процесстердин катышуусунда — ойлоо, эс тутум, элестетүү, эрк, сезим);

Тез жана акырын окуу (ылдамдыгы боюнча).

функционалдык жана эстетикалык (максаттар боюнча);

Ишкердик жана көңүл ачуу окуусу (мотиви боюнча);

Репродуктивдик жана чыгармачылык

(маалыматты түшүнгөн деңгээли боюнча);

Рационалдуу окуунун түрлөрү

Таанышып окуу

Карап чыгуу (изденүү) / сканирлөө

Аналитикалык окуу

Эмоционалдык окуу

Окурмандын чыгармачылык ишмердүүлүгү, эң алгачкы ролду элестетүү жана сезимдүүлүк ойнойт.

Эмоционалдык окууда окурман жазуучунун авторлошу катары чыгат, ал окуган текстин болжолдойт жана толуктайт.

Функционалдуу окуу

Функционалдуу окуу – бул конкреттүү маселелерди же тапшырмаларды аткарууда маалымат издөө максатында окуу.

Функционалдуу окууда карап чыгып окуу жана аналитикалык окуу ыкмалары колдонулат.

Тез жана жай окуу

1982-жылдын ченеми боюнча, мектеп бүтүрүүчүсү үн чыгарып окуганда минутасына 180 сөздү , үн чыгарбай окуганда  — 330 сөздү окуусу керек.

Окуу ылдамдыгы бир тексттин ичинде өзгөрөт. Окуунун максатына жана мазмунуна көз каранды болот.

• Кадимки окуу (орточо темп) газеталар, журналдардагы, адабий чыгармалар менен жалпы таанышууда керек.

• Жай окуу   – бул аналитикалык окуу, анын максаты – изилдөө жана эстеп калуу.

• Тез окуу – бул карап чыгуу, изденип окуу

• Шар окуу чоң көлөмдөгү маалыматты өздөштүрүүдө керек.

ЭКРАНдан ОКУУ

• Окурман өзү интернет чаттарда, блогдордо,форумдарда текст түзүүгө активдүү катышат

• Электрондук текстти окуу программа боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.

• Электрондук тексттин түзүлүшү гипертекст түрүндө берилет . Бул уламалуулук окууну тандоого жол берет ( үн, анимация )

• Электрондук тексттер көбүнчө жаңы символдорду камтыйт: компьютердик графика, видеоклиптер, текст менен иштөөнүн колдонмосу

• .

Тексттердин түрлөрү 

Туташ тексттер

Туташ эмес текстер

(түрдүү графикалык сүрөттөр бар)

(эч кандай сүрөт жок )

• Баяндоо (аңгемеден үзүндү,

Ыр саптары, адамды, жайды

сүрөттөп берүү ж.б.)

• Айтып берүү (кат, газеттик /

журналдык макалалар,китеп

макаласы, сайттан алынган

маалыматтар, блогдон пост,

фильмдердин, спектаклдердин кыска

мазмуну, жарнама, инструкциялар...

• Ой жүгуртүү (комментарийлер,

эссе , аргументациялар, өз ою )

• графикалар, диаграммалар
• схемалар (кластерлер)

• таблицалар

• географикалык карталар жана

жердин картасы

• кирүү билеттери

• план (иммараттын, жердин)

• сайттардын картасы

• унаалардын жүрүү жүгүртмөсү



Тексттердин классификациясы, PISAнын тестеринде колдонулат

Маалыматтын түрлөрү

( 1)фактуалдык

маалымат

( 2)Концептуалдык

маалымат

(3) Тексттин алдындагы

маалымат

(тема )

(негизги ой)

(сөздөр менен белгиленбейт)

(көркөм сөз каражаттары)

Ар түрдүү текст

Көркөм текст