"Г дорзоон буукубата"

№

Этап сыала

Учуутал дьарыга

О5о дьарыга

1

Тэрээьин чааьа

Утуэ кунунэн! Саха тылын уруога.

Уруокпутун саҕалыах иннинэ, хатылыаххайын эрэ, уруок бириэмэтигэр ханнык быраабылалары тутуһуохтаахпытый?

-үтүө күнүнэн!

2

Уорэнэр соругу туруоруу

Уэрэнэр тугэни тэрийии

1.О5олор билэллэрин көрдөрөр түгэни тэрийии

Букубаар уруогар биьиги тугу уерэтэбит?

Дор5оону биьиги хайыыбыт?

Буукубаны хайыыбыт?

Дор5ооммут хас араастаах этэй?

Ааспыт уруокка ханнык буукубаны уерэппиппитий?

Слайд2 буукубалары белеххе араарыахха эрэ. Ханнык белеххе араарыахха себуй?

• Тыллартан сана барыллар дор5оонноох тылы араартарыы

-уйа, тайах, харыйа, тугут, ойуур, кутуйах ойуулара кестеллер (презент.№2)

Бу туох ойууларай? хас группа5а араарыахха себуй? То5о?

Онтон манна биир эмэ ордук тыл баар дуо? Тозо?

Оччозо билигин маннык сорудах, иннинэн да кэннинэн да аахтахха син биирдик суруллар тыл баар, ханныгый?

Тугут диэн тугуй? Ханнык кыыл о5отой?

• Сорудах:

Тэтэрээккитигэр уйа, тугут  диэн тыллар дор5ооннорун моделын онорун.

• Улэни былааннааһын- тылы дор5ооннорго араарыы ньыматын санатыы

-Тыл дор5ооннорун моделын онорорго ханнык дьайыылары оноробутуй?

• О5олор улэлэрин тэрийии

• Улэни ырытыы

1.Дуоска5а тугут диэн тыл моделын кимнээх онорон кэрдэруэхтэрэй?

2.Эһиги туох дии саныыгыт? Сөпкө онордулар дуо? Кимиэхэ ыйытыылааххытый?

3. Кэпсээ, атыттар бэйэ5ит улэ5итин бэрэбиэркэлэнин, сэп буолла5ына «+» туруорунан иьин.

• Сыаналаныы

-Илиигитин уунун, ким улэтэ сэбуй?

-Ким туохха сыыспытый?

Биьиги улэбит учугэйдик уонна тургэнник бардын диэн кеме5е ыалдьытта ынырыахха.

Тугут ыалдьыттыы кэллэ

(дуосказа хартыынаны ыйыыбын)

--------

(Озолор эппиэттэрэ)

Истэбит, санарабыт

Суруйабыт, керебут

2 белеххе улахан буукубалар, кыра буукубалар

Аьазастар, бутэйдэ

Й дор5оон буукубата

• Тэтэрээккэ уйа диэн тыл моделын онороллор.

• Улэни ырытыыга кытталлар, улэлэрин хонтуруолланаллар.

1.Дуоска5а 2 о5о тахсан бэйэлэрин моделларын кэрдэрэллэр.

2.О5олор сыыьа онорбут о5оттон ыйытыахтарын сэп.

3.О5о хас биирдии дор5оону ырытар, атыттар сэп буолла5ына «+» туруорунан иьэллэр.

Улэлэрин сыаналаналлар.

- туохха сыыспыттарын этэллэр

• -Суох,

• Тоҕо диэтэххэ баҕар атын тыл буолуо дии

• Уруок соругун таьаараллар.

- Биьиги бугун уруокка г дор5оон диэн тыл схемата буоларын быһаарыахтаахпыт.

Тыллары аазаллар

3

Уорэнэр соругу толоруу

Тугуту кытта буукубалар дойдуларыгар айан (слайд 3 )

(ойуурга сылдьарга быраабылалары хатылааьын)

(Слайд4)

Тугут сорудахтарын толоруу

1.(Г) дор5оон артикуляциятын таьаарыы

• (Г) дор5оону арааран эттэрии

• Тугут диэн тылга хас ад иьиллэрий? Этин эрэ.

• (г) дор5оон артикуляциятын таьаарыы:

( Г) дор5оону саҥарарга

• туохпут кемелеьеруй?

• Айахпытын хайдах аһабытый?

• Салгын хайдах тахсарый?

Онон, ( Г)дор5оону санарарга

Тылбыт хайа диэки барарын, айахпытын хайдах аһарбытын, салгыммыт хайдах тахсыахтааҕын быһаардыбыт батта?

2.(Г) дор5оону буукубанан бэлиэтээьин

а) бэчээтинэй буукубаны кэрдэруу.

- Бу Г ханнык буукуба5а майгынныырый?

б)Тыл моделыгар ? оннугар буукубаны суруйан биэрин.

4.Суруйуу

а) Буукуба элеменнэрин ырытыы

-Ханнык элеменнартан турарый!

-Кыра (г) буукуба ханнык элеменнэртэн турарый?

-Улахан (Г) буукуба ханнык элеменнэртэн турарый?

в)Буукубаны боруобалаан суруйуу

-Бастаан салгынна суруйан коруоххэйин

г)Тэтэрээккэ суруйуу

• Суруйууга сэпкэ олоруу , тэтэрээти сэпкэ тутуу быраабылатын санатыы……..

• Туочуканан суруллубут улахан уонна кыра (Аа) буукубалары урдунэн утуктэн суруйун.

• Аны бэйэ5ит строка бүтүөр диэри суруйун

Пааранан улэ

Тугут сэбирдэзи таптаан сиир эбит. иккилии суьуехтээх тыллары таьаарыы

Кинигэннэн улэ

Тыллары аазыы

Билбэт тыллары быьаарыы

Этии толкуйдааьын

(Этии схематын хатылааьын)

Бугул, сугун диэн тыллартан этиилэри толкуйдааьын

- улэни сыаналаныы

5.Сана эйдэбулу боруобалаан туттуу

Кинигэзэ баар кэпсээни аазыы (бары бииргэ)

Безу бырахпаппыт

Уотунан оонньообоппут

• (г)дор5оон артик-ляциятын таьаарарга кытталлар.

• 2

- быһаардыбыт

• Буукуба ханнык элеменнэртэн турарын ырытыы

Кыра (г) буукуба куручуек курдук суруллар

-Улахан (Г) буукуба ханнык буукуба кене сурааьын иннигэр токуруруйар, уеьэ етте сэлээппэлээх

• Буукуба суруллуутун көрүү,быһаарарга кыттыы

Салгынҥа, буукуба суруллуутун саҥара- саҥара, боруобалаан суруйаллар.

• Тэтэрээккэ улэлииргэ бэлэмнэнэллэр.

• Тэтэрээккэ улэ

Этии схематын быьаараллар

Этии толкуйдууллар

• (г)дор5оонноох тыллары толкуйдууллар

• Учебнигынан соруда5ын толороллор.

5

Бэйэ өйдөбүлүн сыаналаныы

(тэллэйдэр кырыллан бэлэмнэнэллэр кыьыл, саьархай, хара еннеех)

Тугуппут озолор уердэ, ессе да куулэйдии кэлин диэн ынырар уонна тэллэйи наьаа себулээн сиир, эьиэхэ анаан тэллэйдэри ыыппыт. Ессе да куулэйдии кэлээрин диэн ынырар. Ким бүгүҥҥү уроуокка бэккэ үлэлээтим диир кыьыл дьуьуннээх тэллэйи кердерер, саьархай кыратык ейдеебетум ыарырзаттым, олох тугу да ейдеебетум диэбит озо хара тэллэйи кердерер. уруокупут буттэ. Керсуеххэ дылы.

кердереллер