Г1алг1ай багахбувцам.

Литература 6 кл. 68 сахьат.

Урок № 1.

Тема: Багахбувцам. Мифаши легендаши.

Лоарх1ам: багахбувцам халкъа говзама ганз хилар белгалдаккхар;цун вахарцара бувзам тахкар; тайп-тайпара багахбувцама жанраш йовзийтар дешархошта .

Гойтара г1ирс: тайп-тайпара багахбувцама хетадаь книжкаш.

... Деша искусства юхьиг багахбувцамах йоал.

Гулбе шоай багахбувцам, 1омале цунца, тоабе из.

Цо дуккха а лу шоана а тхона а...

М.Горький.

Урока никъ :

I. Кийчо ю ха.

II. Хьехархочун дош.

- Бераш,тахан вай шуца д1аболабергба г1алг1ай литература д1ахо довзара болх.Хьалхара массехк урок хетаяь я г1алг1ай багахбувцама.

Хьан аргда:"Фуд из багахбувцам яхар?"

Багахбувцам-йоазонца доаца литература да.Г1алг1аша дилла боча леладаьд шоай багахбувцама дош. Ширача замашка денз дег1абоаг1аш,даьшкара т1ехьенашка бувлаш,хозлуш,б1аьхег1а хулаш хьабенаб вай багахбувцам.Вай дайх йиса дикаг1а,бочаг1а,беркатег1а йола т1ехьале я из.Дукхача б1аьшерашка хьабенаб из т1ехьа т1айоаг1ача т1ехьенна хьехам луш,халкъа идеалашта,дикача уйлашта из т1аюгаш,дог-уйла ц1ена йолаш из кхееш.Халкъа истори,дунен кхетам,халкъа говзал – деррига юкъедахад г1алг1ай багахбувцама.Г1алг1ай багахбувцам ца бовзачоа ховргдац г1алг1ай дог,вай халкъа сакхетам,1аьдалаш,дега нигаташ, вай метта говзаме белгалонаш,-вешта аьлча,визза г1алг1а белгалвеш мел дола х1амаш.Воккха,з1амига вар,аьнна,башха доацаш,массанена беркате ба из.Тахан халкъа еррига культура дийнъе езача хана,цун лоарх1ам 1алаьмате боккха ба.Ладувг1ал оаш мел к1оарга чулоацам болаш,мел хьехам луш да ер кицаш:

- Х1ама ховр - нахага ладувг1ар.

- Керто болх ца бича,когаша никъ кхихьаб.

- Кхоана хоттаргья аьнна г1алий ц1ог ца хотташ йисай.

- Яьг1ача берзал лийнна цогал тол.

- Хи йисте ваьг1ачоа хи гечув дайзад.

- Хургдола хьазилг б1енара доагг1аше ц1айзад.

- Дукха 1ийхача циско дахка лаьцабац. ( цар ма1ан дашхийта деза дешархошка ).

Къаман хьаькъал 1алаьмате дика гучадоал иштта халкъо кхеллача ловцашка а:

-Дагадоацача вонах лораваь,дагадоацача диках кхеволва хьо.

- Кхера везача уйлаехи,ц1ийвала везача г1улакхехи,1уйре,сайре къоаста ца

луча деноехи Дала лорадолда вай.

- Рузкъо тувла ма волва,мискало каг ма волва,курало ай ма волва.

- Хьо везачарна хьа во ма гулда,хьона дукха безараш хьох ма балба.

III. Учебника т1ара "Багахбувцам" яха статья берашка шаьра,къоастадеш,1оешийт.Дийшачун ма1ан ду.

IV. Хаттараши т1адуллараши :

- Фу ма1ан да" багахбувцам "яхача деша ? Мишта кхаьчаб даьй багахбувцам вайга?

- Малаг1а багахбувцама жанраш йовз шоана?

- Ц1ераш яха шоашта йовзача а езаеннача а багахбувцама произведеней.Лоацца чулоацам хьабувца шоашта йовзача багахбувцама произведеней.(цу тайпара декхар хьалхашка оттадича,деша дукхаг1а фаьлгаш дувц. Цигга берий теркам т1абахийта беза фаьлгаша денал,хьаькъал,къахьегам,нийсхо хестаеш хилара,къизал,ц1аьрматал,г1ожал 1ото1аеш хилара)

- Фу яьхад А.С.Пушкина фаьлгах лаьца?

- Малаг1 а г1алг1ай мифаш,легендаш йовз шоана? Хьан ювцаргья вайна уж ?

V. 1омадаьр ч1оаг1дар/рефлекси :

- Фу хайр шоана тахана вай уроках?

- Сенна гулбу 1илманхоша,хьехархоша,студенташа багахбувцам?

- Тахан вай культура дийнъе езача хана,х1ана ба цун лоарх1ам сел боккха?

VI. Ц1аг1а: боккхача нахага хаьтте,д1аязъе моллаг1а цхьа багахбувцама произведени, миф е легенда ха .