Глаголдын залогторы

Уроктыҥ этаптары

Ӱредӱчиниҥ бӱдӱретен ижи

Ӱренчиктердиҥ бӱдӱретен ижи

Текши ӱредӱ эдилгелер

1.Ӱренчикти ӱренерине ууламјылаары

Кару балдар, слердин алдыгарда куун-санаанын кандый агажы jуралган (интерактив доскодо суунген ле кунуккан будумду смайликтер коргузилет).

- Мош ол кандый агаш?

- Слердин алдыгарда мош агаш берилген, jе ого не де jетпейт. Не ого jетпейт?

- Бугунги урокто jакшы иштеп, кажыгар ла тобого сый алып агашты толтырыгар.

- Озо ло баштап бугун урокко слер кандый куун-санаалу келгенигерди смайликтер ажыра коргузип ийигер.

Уренчиктер бойынын куун-санаазын смайликтерди талдап, агашка тургузат.

Бойын башкарынар (регулятивный) текши ӱредӱ эдилгелер.

2 Ӱредӱ амадулар тургузары

Доскодо глаголдор берилген.

Кел, бичи, кийин, jунун (jандырар), отургыс, ойнот (албан), кодурил), чачыл (алдырар, азыраш, коруш (омо).

- Бу кандый состор.

- Слер оны глаголдор деп кайдан билип ийдигер?

- Глагол нени темдектейт? (предметтин эдилгезин темдектейт)

- Глагол кандый сурактарга каруу берет? (нени эткен? нени эдер? нени эдет? канайдат?)

- Берилген глаголдор ненин болужыла буткен? (кожулталардын)

- Бис оны кандый кожулталар деп айдарыс? (кеп будурер кожулта)

- Глаголдон буткен глаголдорды бис не деп айдарыс? (глаголдын залогторы)

Ӱренчиктер шуужет, бой-бойынын сана-шуултезин угат.

Ӧткӧнин эске алынары

Ӱренчиктиҥ бойыныҥ ӧзӱмиле колбулу

Бойын башкарынар текши ӱредӱ эдилгелер

Колбу тудар эдилгелер

3 Билгирин эске алынып, эбелтип, чокымдаары. Амадуга јединери

Бӱгӱнги числоны, класстагы ишти бичип алыгар.

- Бугунги урокко слер кандый амадулар тургузарар бойорго?

- Алтай тилде канча залог? Залогтын будумдерин кластерге бичип ийигер.

1. Тос (основной)

2. Jандырар (возвратный)

3. Албан (принудительный)

4. Алдырар (страдательный)

5. Омо (взаимный)

Глаголдын залогторы.

ТОС

JАНДЫРАР

АЛБАН

ОМО

АЛДЫРАР

ТОКТОДУ 1.

(Тос залог)

- Баштапкы тобогонын jакылтазы.

- Бу залогто турган глагол анылу кожулта алынбайт, ол глаголдын тозогозиле туней. (тос залог)

- Кажыгар ла бир глагол тургузып ийигер: кычыр, отур, jат, кокто, кел, бар, бичи.

ТОКТОДУ 2.

(Jандырар залог)

- Экинчи тобогонын jакылтазын биске Вова айдып берзин.

- Вова: Бу залог ЫН, ИН, УН, ӰН, Н деп кожулталардын болужыла будет.

- Ол нении темдектейт (эдилге кижинин бойына ууланганын коргузет)

- Берилген сосколбулардын глаголдорынан jандырар залогту глаголдор будурер.

Баланы кор (корун), мылчага jун (jунун), колынды бичибе (бичин), акча толуле (толулен), чамчаны кий (кийин), чачынды тара (таран).

ТОКТОДУ 3

(Албан залог)

- Учинчи тобогонын jакылтазы.

- Ойын «Тогун, чын»

- Албан залог эдилге одоринде эки эмезе онон до коп субъектердин кожо турушканын коргузет. (тогун) ЭДИЛГЕНИ КЕМ-КЕМ ЭМЕЗЕ НЕ-НЕ ЭТСИН, БУДУРЗИН ДЕП КУУНЗЕГЕНИН КОРГУЗЕТ.

- Албан залог сос кубултар кожулталардын болужыла будет. (тогун)

- Албан залогтын кожулталары –тыр, -тир, -дыр, - дир, -ыр, -ир, -ур, -ур, -т, -гус, -гус. (чын)

- Берилген глаголдордын кожулталарын коргузип беригер.

Айт-тыр, тур-гус-тыр-т-ты, ал-дыр-т-ты, сат-тыр, тарт-тыр, бас-тыр, кон-дыр, отур-гыс, jур-гус, ойно-т, ос-кур, jун-дур.

Ајарып угары, јакылталарды чын бӱдӱрери, тӱп-шӱӱлте чыгарары

Бойын башкарынар текши ӱредӱ эдилгелер

Колбу тудар эдилгелер

Амыраар ӧй

Ончобыс иштенгенис.

Бир эмеш арыганыс.

Ӧрӧ туруп алактар,

Колысты саҥ ӧрӧ кӧдӱрип,

Чӧйилип ийектер.

Ойто јайа салактар.

Јайым тынып, тыштанып,

Ойто иштенип баштактар.

ТОКТОДУ 4

(Алдырар залог)

- Тортинчи тобогонын jакылтазы.

- Берилген глаголдорго алдырар залогтын кожулталарын кожор.

Jун-јун-ул

Кор – кор-ул

Ич – ич-ил

Чач – чач-ыл

Сок – Со-гул

Кодур – кодур-ил

Jар – jар-ыл

Макта – макта-л

- Бой-бойыгарла тетрадьтарарды солыжып, коруп ийигер.

ТОКТОДУ 5

(Омо залог)

- Бежинчи тобогонын jакылтазы.

- Кажы ла кижинин алдында кожулталар бичилген карточкалар бар.

- Бу кожулталарды бир аай эдип јапшырып, 5-чи глаголдын залогынын адын чыгарып ийер?

Кем тӱрген табар?

ЫШ, ИШ, УШ, ӰШ, Ш..

4.Таҥынаҥ иш бӱдӱрери.

Бук 83, 125 таскаду.

5.Билгирлерди бириктире катап кӧрӧри (рефлексия)

Тест. (Быйан)

-Каруузында сос jажынган, оны табып ийигер.

6. Амадуга јединген ишти темдектеери, кемјиири

1. Урокто укканын, будургенин ончозын ла кожо аларым (таар)

2. Нени де ондобогом, аайлабагам (сурее чачар конок)

3. Jук ле керектузин ле учурлузын кожо аларым (калама-корзина)

Танынан бойынын, эжерлеп, омодо иштегенин эске алып, баалаар; ижин чокымдаар.

Бойын башкарынар, колбу тудуп билер.

7.Айылда бӱдӱрер иш берери

Бук 86, 132 таскаду.

Бойын башкарынар