Գոյականի թվի կազմումը

--

ԳՈՅԱԿԱՆԻ ԹԻՎԸ

--

Գոյականն ունի 2 թիվ՝

Եզակի թիվ

Հոգնակի թիվ

Եզակին ցույց է տալիս մեկ առարկա

Հոգնակին ցույց է տալիս մեկից ավելի առարկաներ

Գոյականի հոգնակին կազմվում է՝ եզակիին ավելացնելով հետևյալ վերջավորությունները.

-ներ (բազմավանկ)

-եր (միավանկ)

գնդակ ներ

շն եր

սեղան-սեղան ներ

երկիր-երկր ներ

ծաղիկ-ծաղիկ ներ

գրադարան-գրադարան ներ

Օրինակ՝ տուն-տն եր

ծառ –ծառ եր

գիրք-գրք եր

թև- թև եր

Բացառություն են կազմում հետևյալ բառերը.

մարդ -մարդիկ

կին-կանայք

Լեզվի զարգացման ավելի վաղ փուլերում գոյականի հոգնակի թիվը կազմվել է այլ վերջավորություններով:

Որոշ գոյականներ դեռևս պահպանում են հոգնակիի կազմության այդ ձևերը՝ կանոնավոր ձևերին զուգահեռ:

Օրինակ՝ տիկին-տիկին ներ -տիկն այք

պարոն-պարոն ներ -պարոն այք

անձ-անձ եր -անձ ինք

գյուղացի-գյուղացի ներ -գյուղաց իք

--

Հայերենում կան՝

• միավանկ բառեր, որոնք հոգնակին կազմում են -ներ վերջավորությամբ,
• բազմավանկ բառեր, որոնք հոգնակին կազմում են -եր վերջավորությամբ:

--

Սակայն հոգնակիի կազմության նման դեպքերը ոչ թե բացառություն են կամ կանոնից շեղումներ, այլ ենթարկվում են որոշակի օրինաչափությունների:

Քննարկենք այդ առանձնահատուկ դեպքերը

Առաջին: Այն միավանկ բառերը, որոնք գրաբարում ունեցել են ն վերջնահնչյունը, որը ժամանակի ընթացքում ընկել է, հոգնակիի կազմության (ինչպես նաև բառակազմության ) ժամանակ վերականգնվում է:

Օրինակ՝ գառ (ն) -գառ ներ հարս (ն) -հարս ներ

մատ (ն) -մատ ներ ձուկ (ն) -ձկ ներ

թոռ (ն) -թոռ ներ ձեռ (ն) -ձեռ ներ

ծոռ (ն) -ծոռ ներ ոտ (ն) -ոտ ներ

նուռ (ն) -նռ ներ մուկ (ն) -մկ ներ

դուռ (ն) -դռ ներ բեռ (ն) -բեռ ներ

եզ (ն) -եզ ներ ծունկ (ն) -ծնկ ներ

Իսկ ռուս բառը նախկինում եղել է ուռուս և

հոգնակին կազմել է –ներ վերջավորությամբ

որպես բազմավանկ բառ:

Առաջնահնչյուն ու -ի ընկնելուց հետո բառը

իր հոգնակիի կազմությունը չի փոխել

և մնացել է նույնը՝

ռուս-ռուսներ

Երկրորդ: Այն երկվանկ բառերը, որոնց II վանկը գաղտնավանկ է , հոգնակին կազմում են –եր վերջավորությամբ:

Օրինակ՝ կայսր-կայսր եր տետր-տետր եր

արկղ-արկղ եր դուստր-դուստր եր

աստղ-աստղ եր վագր-վագր եր

Երրորդ: Այն բաղադրյալ (բարդ կամ ածանցավոր) գոյականները, որոնց վերջին բաղադրիչը միավանկ գոյական է, հոգնակին կազմում է –եր վերջավորությամբ:

Օրինակ՝ դեղատուն-դեղատն եր

ջրափոս-ջրափոս եր

լրագիր-լրագր եր

նստացույց-նստացույց եր

հանքահոր-հանքահոր եր

Զգուշացեք. Եթե բաղադրյալ գոյականի վերջին բաղադրիչը միավանկ է, բայց ունի գործողության, ոչ թե առարկայի իմաստ, հոգնակին կազմում է –ներ վերջավորությամբ.

Օրինակ՝ մեծատուն- մեծատուն ներ

պատմագիր-պատմագիր ներ

ջրաչափ- ջրաչափ ներ

ժամացույց- ժամացույց ներ

հանքափոր-հանքափոր ներ

Ամփոփենք.

1. Քանի՞ թիվ ունի գոյականը:

2. Ի՞նչ վերջավորություններով է կազմվում գոյականի հոգնակի թիվը:

3. Նշիր հոգնակիի կազմության զուգաձևություններ:

4. Հոգնակիի կազմության քանի՞ առանձնահատուկ դեպքեր կան: Բերել օրինակներ: