Գրիգոր Նարեկացի

  Գրիգոր Նարեկացի

  ՍԲ․ ԳՐԻԳՈՐ ՆԱՐԵԿԱՑԻ (հաւանաբար՝ 947–1003-ից յետոյ), բանաստեղծ, մեկնիչ, երաժիշտ, Հայ Առաքելական Եկեղեցու տօնելի սուրբ, Խոսրով Անձեւացի եպիսկոպոսի կրտսեր որդին: Ենթադրուում է, որ ծնունդով եղել է Վասպուրական աշխարհի Ռշտունեաց գաւառի Նարեկ գիւղից կամ Անձեւացեաց գաւառից: Յիշատակարաններում իրեն կոչել է «Նարեկայ վանից վանական» (այստեղից էլ «Նարեկացի» անուանումը):
  Կրթութիւնը ստացել եւ իբրեւ կուսակրօն հոգեւորական դաստիարակուել է Նարեկավանքի բարձր տիպի դպրոցում վանահայր եւ ուսուցչապետ Անանիա Նարեկացու (հաւանաբար մօր հօրեղբօր որդու) խնամակալութեամբ: Ուսումնառութեան ընթացքում ի յայտ է բերել բացառիկ ընդունակութիւններ, իւրացրել ոչ միայն հայ մատենագրութեան արժէքները, Սուրբ Գիրքն ու թարգմանական մեծահարուստ գրականութիւնը, այլեւ, քաջ տիրապետելով յունարէնին, հաղորդակցուել բիւզանդական մշակոյթին: Բանաստեղծի յիշատակարաններից կարելի է եզրակացնել, որ նրա կեանքն անցել է վանական միջավայրում, բայց չի մեկուսացել եկեղեցաքաղաքական իրադարձութիւններից: 977 թ.-ին Անձեւացեաց Գուրգէն թագաւորազն իշխանի (990–1003-ին՝ Արծրունեաց թագաւոր) պատուէրով գրել է «Երգ երգոցի մեկնութիւնը», իսկ 983 թ.-ին Մոկաց աշխարհի Ապարանից Ս. Խաչ վանքի նաւակատիքի առիթով տեղի Ստեփանոս եպիսկոպոսի պատուէրով՝ վանքի հիմնադրման ու կառուցման պատմութիւնը: Հաւանաբար 990-ական թթ. կէսին գրել է Մոկաց աշխարհի Կճաւայ վանքի վանահօրն ուղղած դաւանական թուղթը (ընդգրկուելէ «Գիրք թղթոց» ժողովածուում), որում մերժել ու հերքել է թոնդրակեցիների աղանդը, բացառել հանդուրժող վերաբերմունքն այդ հերձուածի հետեւորդների նկատմամբ:

  Գրիգոր Նարեկացին եղել է իր դարաշրջանի համահայկական եկեղեցական խնդիրներով շահագրգիռ գործիչ: Միաբանութեան պարտականութիւններից ազատ ժամանակ առանձնացել է Վանայ լճից հարաւ՝ Նարեկայ վանքից հիւսիս գտնուող լեռան ճգնարան-քարայրում եւ բանաստեղծի իր ներանձնացումն ապրել: Դժուարամատչելի այդ ճգնարանը դարեր շարունակ եղել է ուխտատեղի: Ըստ յիշատակարանի՝ մահացել է «Մատեան ողբերգութեան» պոեմն աւարտելուց յետոյ: Գերեզմանը գտնուել է Նարեկայ Ս. Աստուածածին եւ Ս. Սանդուխտ եկեղեցիների հարեւանութեամբ նրա յիշատակին կառուցուած մատուռ-եկեղեցում, որը 1915 թ.-ից յետոյ վանքի ողջ համալիրի հետ իսպառ աւերուել է:
  Գրիգոր Նարեկացին XII դ. կէսից ոչ ուշ դասուել է սրբերի շարքը։ Հայ Եկեղեցին սուրբ Գրիգոր Նարեկացու յիշատակը տօնում է Խաչվերացի հինգերորդ կիրակիի նախընթաց շաբաթ օրը սուրբ թարգմանիչ վարդապետների հետ:
 2015 թուականի ապրիլի 12-ին Վատիկանի Ս․ Պետրոսի տաճարում հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեայ տարելիցին նուիրուած սուրբ պատարագին Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապը սուրբ Գրիգոր Նարեկացուն հռչակել է Տիեզերական եկեղեցու վարդապետ: