Գծակարգի ուսուցման մեթոդիկան

Գծակարգի ուսուցման մեթոդիկան 9-րդ դասարանում

Շարահյուսությունն անցնելիս դեռևս պարզ նախադասության ուսումնասիրության ժամանակ երեխաները ծանոթանում են նախադասության գծակարգին : Իններորդ դասարանում բարդ նախադասությունն անցնելու ընթացքում ավելի է կարևորվոմ գծակարգի դերը: Այնավելի հասկանալի է դարձնում ինչպես նախադասության կառուցվածքը , այնպես էլ նախադասությունների միջև եղած հարաբերությունները:

Բարդ նախադասության գծակարգը բացատրելուց առաջ հիշեցնում ենք պարզ նախադասության գծակարգը ,որտեղ նշվում են նախադասության անդամները :

Տղաները խումբ-խումբ քշում էին նժույգները:

Ե

Տղաները

Քշում էին

Խումբ –խումբ

նժույգներ

նթակա

ձևի պարագա ուղիղ խնդիր

Այնուհետև անցնում ենք բարձր նախադասության գծակարգին :Համարակալում ենք ,նախադասության բաղադրիչ նախադասությունը և գծակարգում ցույց ենք տալիս նախադասության համարակալումը :

Բարդ նախադասություններն ըստ կառուցվածքի

Երկբաղադրիչ

1)Եկավ վիթխարի,ծերունի մի մարդ,

2)Կանգնեց վրդովված տղերանց միջին:

Բազմաբաղադրիչ

1)Ասում են ՝2)արդարությունը կարող է հիվանդանալ ,3)սակայն մեռնել չի կարող «4)ասում են նաև,5)թե մարդ ինչ մտածի ,6)այն էլ կգտնի :

Կրկնել բարդ նախադասության տեսակները և պատկերել գծակարգը

Բարդ նախադասություն

Բարդ համադասական

Կազմված է իրար համզոր ,համադաս նախադսություններից :

Օրինակ ՝

1)Գարուն եկավ,2)հավքեր եկան

3)սարեր ու ձորեր ծաղիկներ հագան

Բարդ ստորադասական

Նախադասություններից մեկը քերականորեն լրացնում է ,ստորադաս է մյուսին

Օրինակ:

1)Նրանք ծնվում են իրենց ծնողի

2)անզորութունից,

3)Որպեսզի դառնան նոր զորեղութուն :

Համադասական նախադասության բաղադրիչ նախադասությունները գծակարգում իրար են միանում հորիզոնական գծերով :

Օրինակ՝

1)Ձյունը նոր եր սկսում հալվել ,2) և երևում էին առաջին ձնծաղիկները ,3)իսկ արտերում ժպտում էին կանաչ ծիլերը :

1

2

3

Բարդ ստորադասական նախադասության կազմությունը

Գլխավոր կամ գերադաս նախադասություն

Քերականորեն առավել ինքնուրույն է

Օրինակ ՝

Թվում է ,…

Երկրորդական կամ ստորադաս նախադասություն

Քերականորեն ինքնուրույն չէ :

Օրինակ ՝

…,թե ձայնը գալիս է հեռվից :

Բարդ ստորադասական նախադասության գերադաս նախադասությունը ստորադասին միացվում է ուղղահայաց գծերով :

Օրինակ՝

1)Այժմ նա համոզված էր,որ եթե նույնիսկ եռապատկեր աղբյուրների թիվը,դարձյալ կիականացներ

1

2

3

Աշակերտների օգնությամբ կազմել բազմաբաղադրիչ բարդ ստորադասական նախադասությն տեսակների վերաբերյալ գծակարգը:

Բազմաբաղադրիչ բարդ ստորադասական նախադասություն

Համաստորադաս

Ստորադաս նախադասությունները միմյանց համադաս ,համազոր են ,գլխավորին՝ ստորադաս:

Օրինակ՝

1)Թե ինձ նայեին քնքուշ աչքերով ,

2)Աղբյուրի ջրով թե ոռոգեին ,

3)Թե խնամեին քնքուշ ձեռքերով ,

4)Կոպիտ ձեռքերով թող ինձ պոկեին:

Տարաստորադաս

Ստորադաս նախադասությունները գլխավորին ստորադաս են ,միմյանց նկատմամբ ՝անհամազոր:

Օրինակ՝

1)Երբ գնացքը շարժվեց

2)թվաց,3) թե աշխարհը հեռանում է իրենից վագոններ դարձած անիվների համաչափ թխկոցով :

Ենթաստորադաս

Ստորադաս նախադասությունները հաջորդաբար ստորադաս են մեկը մյուսին :

Օրինակ ՝

1)Նրանք ծնվում են ,2)որ ապացուցեն

3)թե այնտեղ է լոկ սխրանքն սկսվում,

4)ուր վերջանում է ամեն մի հնար:

1

4

2

2

1

3

2

1

3

3

4

Խառը տիպի բազմաբարդ նախադասություն

Համադասական

Բարդ համադասական նախադասության մեջ համադաս նախադասությունները կարող են ունենալ իրենց ստորադասված ստորադաս նախադասություն :

Օրինակ ՝

1)Վերադարձեք Նինվեն և 2)ասացեք Շամիրամին 3)թե բռնության շնչից սիրո ծաղիկը թառամեց :4)և նրա տեղ աճեց ատելության կաղնին:

Ստորադասական

Բարդ ստորադասական նախադասությունը իր կազմում կարող է ունենալ համաստորադություն ,ենթաստորադասություն կամ տարաստորադասություն :

Օրինակ ՝

1)Երբ իջավ ,2)նրան թվաց,3)թե այնտեղ ՝վերևում ՝արևի շողերի մեջ ,թողել է իր հոգին , 4)իսկ այնտեղ՝ստվերում ,դեռ ողջ է միայն նրա մարմինը,5)որը տնքում է ցավերից :

1

2

3

4

2

1

3

4

5

Հաջորդ դասաժամերին պարբերաբար հանձնարարել կազմելու տրված նախդասությունների գծակարգերը կամ տրված գծակարգերով կազմել նախադասություններ: