Հանելուկներ փոքրիկների համար

Ոտքով, ձեռքով բանում է,

Նեկտար գտավ՝ տանում է,

Տեսավ կողքին չաշխատող՝

Բովտուն տնից հանում է:

                                 /Մեղու/

***

Ճերմակ-ճերմակ թիթեռներ

Իրենց թևերն են բացել,

Ու ճախրում են - թռվռում՝

Քանի գետնին չեն հասել:

                               /Ձյան փաթիլներ/

***

Միրգ-պտուղ է ժողովում,

Մեջքին առած՝ տուն տանում,

Իրեն բռնել թե փորձես՝

Փշե գնդակ է դառնում:

                              /Ոզնի/

***

Սուտ ճառեր է նա միշտ ճառում՝

Թե արքա է ողջ անտառում,

Սուտմեռուկ էլ նա կխաղա,

Երբ որ նրա պոչն են դաղում:

                                    /Աղվես/

***

Երբ պետք եմ՝ միշտ էլ

          հենվում են, մաշում,

Երբ պետքս չունեն՝

            ինձ չեն էլ հիշում:

                              /Ձեռնափայտ/

***

Ձյունի փաթիլ եմ դաշտում,

Ջուր եմ խմում անկշտում,

Դառնում քուլա, դառնում շոր՝

Ինձ դրա համար են պաշտում:

                                         /Բամբակ/

***

Անձեռ, անոտ սուրում է,

Անգետ-անգետ սուլում է,

Երբ փնտրածը չի գտնում.

Ձեռքը պարզած՝ մուրում է:

                                     /Քամի/

***

Մեկ գնում է, մեկ՝ գալիս,

Մերթ խնդում է, մերթ լալիս,

Աշխատում է՝ թե քաշես.

Հատողի դաս է տալիս:

                                    /Սրոց/

***

Կենտ աչքով է քեզ նայում,

Նայես՝ աչքով է անում,

Քեզ "կուլ տալիս" ինչպես կաս,

Բայց "անարատ" դուրս հանում:

                                        /Լուսանկարչական սարք/

***

Կանաչ հագավ, ու անտես

Զուգվեց ջահել հարսի պես,

Արար աշխարհ դարձրեց

Ուրախության ճոխ հանդես:

                                   /Գարուն/

***

Ունի երկու խողովակ,

Ամեն մեկն ունի ակ,

Խողովակից թե նայես՝

Ողջ աշխարհն է ոտքիդ տակ:

                                   /Հեռադիտակ/

***

Հատիկ ունի՝ ասես նուռ,

Հատիկները փշոտ, սուր,

Պտղամիսն է շատ համեղ,

Նրան ասում են...

                        /Մասուր/

***

Ձյունի նման եմ, քնքուշ,

Շատ համեղ եմ, քաղցրանուշ,

Ով որ իմ համը առնի՝

Նա ինձ կասի...

                               /Սառնանույշ/

***

Ինձ դարսում են հատիկ-հատիկ

Մի տուփի մեջ՝ բազմապատիկ,

Ողջ աշխարհը կհրդեհեմ՝

Ինձնից վառես թե մի հատիկ:

                                 /Լուցկի/

***

Ամեն տեղ է իրեն խոթում,

Անուշ բույրեր որսում օդում,

Բայց երբ տերը հիվանդացավ՝

Մատով նրա աչքն է բոթում:

                                         /Քիթ/

***

Գարնան շնչից շառաչում,

Կարկաչում է ու կանչում,

Բ այց երբ ձմեռ է գալիս՝

Լռության մեջ հառաչում:

                                     /Առվակ/

***

Ասես ձուկ է ջրի տակ,

Չափում է ծովն անհատակ,

Մի աչք ունի գլից վեր,

Որ և' ակ է, և' դիտակ:

                             /Սուզանավ/

***

Շատախոս է, շատախոս,

Փույթ չէ՝ ընկնի դար ու փոս,

Եթե նրան չտանջես՝

Նա կմնա միշտ անխոս:

                                    /Լեզու/

***

Ամպը ամպին ոսոխ դառավ,

Ասես հրե լեզու առավ,

Երբ յոթ գույնով փայլատակեց՝

Կյանքը մեկեն հրաշք դառավ:

                                              /Ծիածան/

***

Մկնիկներին կեր է տալիս,

Խաբում է՝ թե սեր է տալիս,

Երբ փորձում են կերը ուտել՝

Մեկեն բռնում-տուր է տալիս:

                                            /Թակարդ/

 

Ծնվում է ու մեծանում,

Հենց նույն օրն էլ` մահանում,

Հետո նորից կյանք առած

Պայծառ շորեր է հագնում:

(Արև)

* * *

Ամբողջ օրը տանը մնում,

Բեհեզ բարձի վրա քնում,
Հենց որ մուկ է տեսնում հանկարծ,
Բազեի պես որս է անում:

(Կատու)

* * *

Հ ողն է մտնում, մահանում,
Հետո նորից կյանք առնում,
Աչքը հառած երկնքին,
Տարածվում է, շատանում:

(Ցորեն)

* * *

Չորս ոտք ունի, բայց շուն չի,
Զու է ածում, թռչուն չի,
Խոտ է ուտում կովի պես,
Պատյան ունի, բայց տուն չի:

(Կրիա)

* * *

Տուն է սպիտակ, լայնատարած,
Սև հավիկներ մեջը թառած,
Խոսում են ու զրույց անում՝
Մարդու նման լեզու առած:

(Գիրք)

* * *

Ամբողջ օրը քուն չունի,
Լայն դաշտերում տուն չունի,
Ծաղկից ծաղիկ է թռչում,
Փեթակ ունի, բուն չունի:

(Մեղու)

* * *

Արքա չունեն, սակայն արագ
Կազմում են մեծ, ահեղ բանակ,
Հենց մտնում են արտը հասած՝
Բերքն են հնձում առանց դանակ:

(Մորեխ)

* * *

Գիշերով է նա լույս տալիս,
Եվ ապրում է ճիշտ մեկ ամիս,
Կիսվում է նախ և նորանում,
Կլոր դեմքով՝ աշխարհ գալիս:

(Լուսին)

* * *

Տեսա իմ հոգու հոգին
Հողում թաղվեց, մահացավ,
Շատ չարչարվեց ու կրկին
Ծիլ արձակեց, բարձրացավ,

Սրի բերան նա ընկավ,
Քարով ճզմվեց, փշրվեց,
Հետո բոցում այրվեց,
Նոր կյանք առած՝ ետ եկավ:

( Ցորեն)

* * *

Հսկայական փռում թխած
Մի գաթա կա սիրուն, գլոր,
Թխողն ինչքան ծայրից պոկում,
Նորից է նա դառնում կլոր:

(Լուսին)

* * *

Նա որսորդ է չար ու անգութ,
Հագին մուշտակ՝ սիրուն, պուտ-պուտ,
Ժանիքը սուր, ագին բարակ,
Եվ աչքերն են մի-մի ճրագ:

(Հովազ)

***

Մի կով ունենք շատ սիրուն

Ձեռք ու խնամք է սիրում,

Տարին մեկ կաթ է տալիս,

Բայց երբեք տուն չի գալիս:

/Այգի/

***

Այ անգլուխ միոտանի,

Քիթդ հողից դուրս մի հանի,

Ով էլ որ քեզ տեսնի թե չէ,

Կառնի իսկույն ու կտանի:

/Սունկ/

***

Ջուրը մտավ շորերով,

Ջրից ելավ շորերով,

Չոր էր ջուրը մտնելիս,

Չոր էր ջրից ելնելիս:

/Սագ, բադ և այլն/

***

Շռայլորեն տալիս է,

Շռայլորեն էլ տանում.

Տվածով չի գոհանում,

Տարածով չի կշտանում:

/Հող/

* **

Սև թելն եմ կծկում՝

Սպիտակ կտավն է մեծանում,

Սպիտակ թելն եմ կծկում՝

Սև կտավն է մեծանում:

/Գիշեր, ցերեկ/

***

Թե շուռ տաս՝ չի շրջվի,

Ջուրն ընկնի՝ չի թրջվի,

Քամու հետ չի տարվի նա,

Հրի մեջ չի այրվի նա:

/Ստվեր/

***

Չորս եղբայրներ են.

Մեկը մեռնում է՝ չի վշտանում,

Մեկը ուտում է՝ չի կշտանում,

Մեկը փռվում է՝ վեր չի կենում,

Մեկն էլ գնում է՝ ետ չի գալիս:

/Փայտ, կրակ, մոխիր, ծուխ/

***

Շեկլիկ մուշտակ ունի հագին,

Պոչը՝ երկար, փմփուշ ու տաք,

Թե իրեն էլ չհավատաք,

Գոնե պոչին կհավատաք:

/Աղվես/

***

Դղյակներ էլ ունենաս

Այդ տունն է քոնը,

Թեկուզ տուն էլ չունենաս

Այդ տունն է քոնը:

/Շիրիմ/

***

Քաղաքներ են՝ տուն չունեն,

Ծովեր, գետեր՝ ջուր չունեն,

Ճամփաներ են անճամփորդ,

Բարձրիկ լեռներ ձյուն չունեն:

**

Ծով կա՞, որ ջուր չունենա,

Գյուղ կա՞, որ տուն չունենա:

/Քարտեզ/

***

Ճերմակ սարեր,

Սև-սև այծեր,

Հազր տարվա անմահ կայծեր:

/Գիրք, տառեր, մտքեր/

***

Սարից գցեմ՝ չի կոտրվի,

Ծառից գցեմ՝ չի կոտրվի

Ջուրը գցեմ՝ կքրքրվի:

/Թուղթ/

***

Ամբողջ օրը քուն չունի,
Լայն դաշտերում տուն չունի,
Ծաղկից ծաղիկ է թռչում,
Փեթակ ունի, բուն չունի:

/Մեղու/

***

Խելոք մորից-գիժ զավակ
Շատ է սիրում գյուղ թե քաղաք
Եթե նրան շատ սիրես
Նա քեզ կանի խայտառակ:

/Գինի/

 

***

Թռչուն անթև ու անփետուր,
Բայց շրջում է նա ամենուր,
Նրա համար սահման չկա
Ոչ գետ ու ծով, ոչ լեռ, բլուր:

/Մտքեր/

***
Խոսում է նա, լեզու չունի,
Շրջում է նա, ոտքեր չունի,
Բայց մտնում է ամեն մի տուն,
Ուրախ լուրեր բերում մարդուն:

/Նամակ/

***

Տուն է սպիտակ, լայնատարած,
Սև հավիկներ մեջը թառած,
Խոսում են ու զրույց անում՝
Մարդու նման լեզու առած:

/Գիրք/

 

***

Մի օձ կա մեծ, գույնը կապույտ,
Հա գնում է պտույտ-պտույտ,
Նրանով են սնվում անվերջ
Ծառ ու ծաղիկ, խոտ ու առվույտ:

/Գետ/

***

Ճարտարագետ և իմաստուն,

Ծաղկի փոշուց շինում է տուն,

Լեզուն՝ քաղցր, ինքը բարի,

Չունի դադար, հանգիստ ու քուն:

/Մեղու/

***

Արքա չունեն, սակայն արագ

Կազմում են մեծ, ահեղ բանակ,

Հենց մտնում են արտը հասած՝

Բերքն են հնձում առանց դանակ:

/Մորեխ/

***

Տունը ՝ փոքրիկ,

Մուտքը՝ մեծ,

Միայն ինքն է իր տան մեջ:

/Խխունջ/

***

Թևեր ունի՝ լոր չէ,

Պոզեր ունի՝ կով չէ:

/Բզեզ/

***

Բանում է՝ մարդ չէ,

Ածում է՝ հավ չէ,

Կծում է՝ շուն չէ,

Իմացիր ի՞նչ է:

/Մրջյուն/

***

Ման է գալիս՝ հավ չի,

Լույս է տալիս՝ ճրագ չի:

/Լուսատիտիկ/

***

Վարպետ է մեծ, բայց անուսում,

Ջուլհակ չէ, բայց ո՜նց է հյուսում:

/Սարդ/

***

Ամբողջ օրը քուն չունի,
Լայն դաշտերում տուն չունի,
Ծաղկից ծաղիկ է թռչում,
Փեթակ ունի, բուն չունի:

/Մեղու/

***

Կ ա մի գմբեթ` բարձր ու լայն,
Կանգնած անսյուն ու անգերան,
Մեջը կանթեղ` պայծառ լույսով,
Կախված ջահեր, առանց պարան:

/Երկինք/

***

Թռչուն անթև ու անփետուր,
Բայց շրջում է նա ամենուր,
Նրա համար սահման չկա
Ոչ գետ ու ծով, ոչ լեռ, բլուր:

/Մտքեր/

***

Մի բան գիտեմ զարմանալի,
Նա մագիլներ ունի հավի,
Մութ անտառն է իրար տալիս,
Հարթում սիրուն ու ետ գալիս:

/Սանր/

****
Նա որսորդ է չար ու անգութ,
Հագին մուշտակ՝ սիրուն, պուտ-պուտ,
Ժանիքը սուր, ագին բարակ,
Եվ աչքերն են մի-մի ճրագ:

/Հովազ/

* * *
Ճարտարագետ և իմաստուն,
Ծաղկի փոշուց շինում է տուն,
Լեզուն՝ քաղցր, ինքը բարի,
Չունի դադար, հանգիստ ու քուն:
/Մեղու/

* * *
Մի օձ կա մեծ, գույնը կապույտ,
Հա գնում է պտույտ-պտույտ,
Նրանով են սնվում անվերջ
Ծառ ու ծաղիկ, խոտ ու առվույտ:
/Գետ/

* * *
Մանուկն եկավ՝ պայծառ, անգին,
Կանաչ շորեր ունի հագին,
Թողեց հետքեր նա ամենուր,
Ծաղկով լցրեց դաշտն ու այգին:
/Գարոն/

* * *
Մի տախտակ կա քառանկյուն,
Առանց դրա չկա տուն,
Մինչև ամուր չփակես
Դու չես մտնի հանգիստ քուն:
/Դոռ/

* * *
Նա ապրում է շարժուն տան մեջ,
Ծտի նման խայտում անվերջ,
Առավոտից մինչ իրիկուն
Չունի հանգիստ ու չունի քուն:
/Ձուկ/

* * *
Երեկ տեսա մի քարավան
Ճամփա ելած՝ գնում էր Վան,
Պոչ-պոչ բռնած, շարքով կարգին
Մի-մի հատիկ առած մեջքին:
/Մրջյուն/

* * *
Մի թռչուն կա շատ իմաստուն,
Բարեկամ է նա միշտ մարդուն,
Աղմկում է, ձայնեղ կանչում,
Երբ որ գող է մտնում իր տուն:

/Սագ/

* * *
Կա մի գմբեթ` բարձր ու լայն,
Կանգնած անսյուն ու անգերան,
Մեջը կանթեղ` պայծառ լույսով,
Կախված ջահեր, առանց պարան:
/Երկինք/

* * *

ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ ԳՐԵՆԱԿԱՆ ՊԻՏՈՒՅՔՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Ի՞նչ պարտեզ է՝ վարդ չունի,

Ի՞նչ քաղաք է՝ մարդ չունի:

 

Գտեք դուք մի արտ,

Առանց ակոսի,

Երբ որ ցանկանաք՝

Նա ձեզ հետ խոսի:

Ես սպիտակ եմ,

Տառեր կան վրաս,

Իսկույն կթռչեմ,

Ուր որ կամենաս:

 

Արծվից արագ եմ թռչում,

Հողմից արագ եմ թռչում,

Դու դեռ տասը չհաշված,

Ես ողջ աշխարհն եմ շրջում:

 

Մարմինը փայտ է,

Իսկ գլուխը՝ մազ,

Կծառայի քեզ,

Հենց որ կամենաս:

 

Վայր ընկնի ժայռից,

Առոջ կմնա,

Մի բաժակ ձրից

Նա կմահանա:

 

Սպիտակ արտեր,

Վրան սև վարդեր,-

Ձեռքով շաղ անեմ,

Աչքով քաղ անեմ:

 

Այն որ ուղղաձիգ

Պողպատե լարը

Իր շուրջն է պահում

Ամբողջ աշխարհը:

 

Այն ինչն է, որ մեր աչքին սևեռուն

Տեսանելի է դարձնում հեռուն,

Նրա հատկությանն ամենքն են գիտակ,

Կոչում ենք նրան մենք ………

 

Կաշվե վրան,

Գիրք ու տետրի բնակարան:

 

Թեև գութան չի և արտ չի վարում,

Բայց ձեռքդ առար, ակոս է շարում:

Թուղթ ու տետրակը դարձնում է արտ,

Սիրտը ածուխ է, իսկ հագուստը՝ փայտ:

 

Չի գործի, մինչև չթրջես ծայրը,

Սագի թետուրն է իր նախահայրը:

 

Ո՞ր դաշտավայրում

Անտեսանելի ուժեր են պարում:

 

Դեպի իրեն կքաշի քեզ,

Թե ցեղակից իրեն լինես:

 

Հողից ու հանքից

Լույս աշխարհ հառնում,

Գրատախտակին

Ընկեր եմ դառնում,

Ձեզ ծառայելով

Կյանքս եմ սպառում:

 

Ի՞նչ ուսուցիչ չունի լեզու,

Բայց տալիս է քեզ ճիշտ ուսում,

Դու նրանից բան ես սովորում

Եվ քո միտքն ես լուսավորում:

 

Պատասխաններ`քարտեզ, գիրք, նամակ, հեռագիր, վրձին, թուղթ, գիր, գլոբուսի առանցք, հեռադիտակ, պայուսակ, մատիտ, գրիչ, մագնիսական դաշտ, մագնիս, կավիճ, դասագիրք

Երկու բոլորակ, սիրուն-կլորակ,

Պատսպարված են մի բլրի տակ,

Իրար փնտրում են գիշեր ու ցերեկ,

Բայց չեն հանդիպում երբեք:

                                       /Աչքեր/

***

Անհուն կապույտ է կտրում ու անցնում,

Մեզ գիրկը առած՝ հեռուներ տանում,

Ճախրում է ծով ու ցամաքի վրա՝

Գուշակեք՝ ի՞նչ է անունը նրա:

                                          /Ինքնքթիռ/

***

Երբ որ ծնվում ենք՝ ի՞նչ են մեզ տալիս,

Որ ամբողջ կյանքում էլ պոկ չի գալիս:

                                                 /Անուն/

***

Վար է անում առանց լծկան,

Սուր խոփ ունի և մեծ գութան,

Հերկում է նա դաշտ ու ձոր,

Անվանում ենք ......

                                    /Տրակտոր/

***

 

Ո՞վ է խուսափում դասից ու գրքից,

Եվ աչքը բնավ չի կտրում դրսից,

Կամ խանգարում է սրան ու նրան,

Ինչպե՞ս կանվանեք արդյոք դուք նրան:

                                              /Ծույլ/

 

Ներսես Շնորհալի

ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ

* * *

Ծնվում է ու մեծանում,
Հենց նույն օրն էլ` մահանում,
Հետո նորից կյանք առած
Պայծառ շորեր է հագնում:

(Արև)

* * *

Ամբողջ օրը տանը մնում,
Բեհեզ բարձի վրա քնում,
Հենց որ մուկ է տեսնում հանկարծ,
Բազեի պես որս է անում:

(Կատու)

* * *

Հողն է մտնում, մահանում,
Հետո նորից կյանք առնում,
Աչքը հառած երկնքին,
Տարածվում է, շատանում:

(Ցորեն)

* * *

Չ որս ոտք ունի, բայց շուն չի,
Զու է ածում, թռչուն չի,
Խոտ է ուտում կովի պես,
Պատյան ունի, բայց տուն չի:

(Կրիա)

* * *

Տուն է սպիտակ, լայնատարած,
Սև հավիկներ մեջը թառած,
Խոսում են ու զրույց անում՝
Մարդու նման լեզու առած:

(Գիրք)

* * *

Ամբողջ օրը քուն չունի,
Լայն դաշտերում տուն չունի,
Ծաղկից ծաղիկ է թռչում,
Փեթակ ունի, բուն չունի:

(Մեղու)

* * *

Արքա չունեն, սակայն արագ
Կազմում են մեծ, ահեղ բանակ,
Հենց մտնում են արտը հասած՝
Բերքն են հնձում առանց դանակ:

( Մորեխ)

* * *

Գիշերով է նա լույս տալիս,
Եվ ապրում է ճիշտ մեկ ամիս,
Կիսվում է նախ և նորանում,
Կլոր դեմքով՝ աշխարհ գալիս:

(Լուսին)

* * *

Տեսա իմ հոգու հոգին
Հողում թաղվեց, մահացավ,
Շատ չարչարվեց ու կրկին
Ծիլ արձակեց, բարձրացավ,

Սրի բերան նա ընկավ,
Քարով ճզմվեց, փշրվեց,
Հետո բոցում այրվեց,
Նոր կյանք առած՝ ետ եկավ:

(Ցորեն)

* * *

Հսկայական փռում թխած
Մի գաթա կա սիրուն, գլոր,
Թխողն ինչքան ծայրից պոկում,
Նորից է նա դառնում կլոր:

(Լուսին)

* * *

Նա որսորդ է չար ու անգութ,
Հագին մուշտակ՝ սիրուն, պուտ-պուտ,
Ժանիքը սուր, ագին բարակ,
Եվ աչքերն են մի-մի ճրագ:

(Հովազ)

* * *

Ճարտարագետ և իմաստուն,
Ծաղկի փոշուց շինում է տուն,
Լեզուն՝ քաղցր, ինքը բարի,
Չունի դադար, հանգիստ ու քուն:

(Մեղու)

* * *

Մի օձ կա մեծ, գույնը կապույտ,
Հա գնում է պտույտ-պտույտ,
Նրանով են սնվում անվերջ
Ծառ ու ծաղիկ, խոտ ու առվույտ:

(Գետ)

* * *

Մ անուկն եկավ՝ պայծառ, անգին,
Կանաչ շորեր ունի հագին,
Թողեց հետքեր նա ամենուր,
Ծաղկով լցրեց դաշտն ու այգին:

(Գարուն)

* * *

Մի տախտակ կա քառանկյուն,
Առանց դրա չկա տուն,
Մինչև ամուր չփակես
Դու չես մտնի հանգիստ քուն:

(Դուռ)

* * *

Նա ապրում է շարժուն տան մեջ,
Ծտի նման խայտում անվերջ,
Առավոտից մինչ իրիկուն
Չունի հանգիստ ու չունի քուն:

(Ձուկ)

* * *

Երեկ տեսա մի քարավան
Ճամփա ելած՝ գնում էր Վան,
Պոչ-պոչ բռնած, շարքով կարգին
Մի-մի հատիկ առած մեջքին:

(Մրջյուն)

* * *

Մ ի թռչուն կա շատ իմաստուն,
Բարեկամ է նա միշտ մարդուն,
Աղմկում է, ձայնեղ կանչում,
Երբ որ գող է մտնում իր տուն:

(Սագ)

* * *

Կա մի գմբեթ` բարձր ու լայն,
Կանգնած անսյուն ու անգերան,
Մեջը կանթեղ` պայծառ լույսով,
Կախված ջահեր, առանց պարան:

(Երկինք)

* * *

Խոսում է նա, լեզու չունի,
Շրջում է նա, ոտքեր չունի,
Բայց մտնում է ամեն մի տուն,
Ուրախ լուրեր բերում մարդուն:

(Նամակ)

* * *

Կյանք է տալիս, բայց ինքն՝ անկյանք,
Հյուր է գալիս, աշխարհ մտնում,
Պարգևում է լույս ու բերկրանք,
Երբ գնում է, օրն է մթնում:

(Արև)

* * *

Թռչուն անթև ու անփետուր,
Բայց շրջում է նա ամենուր,
Նրա համար սահման չկա
Ոչ գետ ու ծով, ոչ լեռ, բլուր:

(Միտք)

* * *

Հողից շինեցին,
Բոցում թրծեցին,
Կախեցին սյունից,
Տարան, բերեցին:

(Խնոցի)

* * *

Մի բան գիտեմ զարմանալի,
Նա մագիլներ ունի հավի,
Մութ անտառն է իրար տալիս,
Հարթում սիրուն ու ետ գալիս:

(Սանր)

* * *

Սա մեղրածոր

Աշնան տ … է,

Մառաններում

Կախված գանձ է:

(Տանձ)

* * *

Մայիկները սիրում են շատ,

Զամբյուղում շարում են հատ-հատ,

Շուկայից հենց բերում են տուն,

Քաղցր կոմպոտ են պատրաստում:

Պուտիկներով ալ ե … է

Գարուն բերող ծիծեռնակ է:

( Ելակ)