Հայ աշուղագուսանական արվեստ

Հայ  աշուղագուսանական արվեստը  համարվում  է  հին  էթնիկ  արվեստ:  Չնայած,  ժամանակագրական  առումով էականորեն  միմյանցից  տարբերվող երգարվեստի տեսակներ են, սակայն  այսօր, արդի  ժամանակներում  կարծես  թե մեկտեղվել  են  միմյանց  հետ, և  հանդիսանում են  որպես  մեկ երգարվեստի  տեսակ: Այժմ,  փորձեմ  ներկայացնել  տարբեր  ժամանակագրական տեղեկություններ:  Դեռևս  17 - 18 - րդ  դարում գոյություն  է  ունեցել  ԱՇՈՒՂԱԿԱՆ արվեստը, որն իրենից  ենթադրել  և  նկարագրել  է  Աշուղին, այսինքն՝ թափառաշրջիկ երաժշտին, ով  շրջելով փողոցից  փողոց նվագել և երգել է  ի՛ր  իսկ  սեփական հորինած  երգը: Աշուղի  համար եղել է  պարտադիր  պայման - ավանդույթ, որ  պետք  է համպատրաստից հորինի  երգի  մեղեդին, բառերը, միաժամանակ  նվագի որևէ  նվագարանով, և  երգի  իր  սեփական  երգը: Իսկ  ԳՈՒՍԱՆԱԿԱՆ  արվեստում  պարտադիր  է  եղել  հորինել երգի  բառերը, մեղեդին, երգել, նվագել, և ասմունքել: Գուսանական  արվեստը  հանդիսանում է  ավելի  վաղ, մինչև 17 - րդ  դարի արվեստ, որտեղ  ներկայացվող  երգը  մերթընդմերթ  ընդմիջվել  է  թատերական  խաղով  և  արտասանությամբ:18 - րդ  դարի  վառ  ներկայացուցիչ  է  եղել  ՍԱՅԱԹ - ՆՈՎԱՆ, ում  երգերում  գերակշռել  է  սերը դեպի  հայրենիքը, գեղեցկությունը, բնությունը, մարդկային  արժեքները: Սայաթ - Նովան ստեղծագործել  է 3 լեզվով՝ հայերեն,  վրացերեն, թուրքերեն: Սայաթ - Նովայի  իսկական անուն  ազգանունն է ՝ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ  ՍԱՅԱԴՅԱՆ, ծնվել  է Թիֆլիսում  (1722 - 1795 ): Ներկայումս  գործում  է  աշուղական երգի  դպրոց, որը  կրում է գուսան  ՋԻՎԱՆԻ անունը, սակայն  գուսանը  վերափոխվել է , դարձել  աշուղ, վերը  նշվածի  համաձայն  մեկտղվել  այս  երկու  բառախաղերը: